Թալին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Թալին (այլ կիրառումներ)
Քաղաք
Թալին
Talin town.jpg
Թալինի համայնապատկեր
Կոորդինատներ: 40°23′1″ հս․ լ. 43°52′35″ ավ. ե. / 40.38361° հս․. լ. 43.87639° ավ. ե. / 40.38361; 43.87639
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Արագածոտնի մարզ
Ղեկավար Սարգիս արամյան
Բնակչություն 5000[1] մարդ (2015)
Ժամային գոտի UTC+4
Հեռախոսային կոդ +374 (249 0)
Պաշտոնական կայք talin.am/Pages/Home/Default.aspx
##Թալին (Հայաստան)
Red pog.png
##Թալին (Արագածոտնի մարզ)
Red pog.png

Թալին, քաղաք Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Երևան քաղաքից 68 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Նախկինում Թալինի շրջանի շրջկենտրոն։ Մակերես՝ 4,4 կմ2։ Բնակչություն՝ 5000։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքային համայնք Թալինի տարածաշրջանում։ Նախկինում եղել է Թալինի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Նախկինում ունեցել է Թալինա, Թալին Մեծ, Թալին Վերին, Թալնո ոտն, Հայի Թալին, Տալին անվանումները։ Թալին է վերանվանվել 1978 թվականին։ 1964 թվականից դարձել է քաղաքատիպ ավան, իսկ 1995 թվականի վարչատարածքային ռեֆորմից հետո դարձել է քաղաք։Թալին քաղաքի քաղաքապետ դարձավ Գուրգեն Գրիգորյանը աշխատելով մինչեւ 2002 թվականը, նրան հաջորդեցին եւս երկու քաղաքապետ։ Երևան քաղաքից գտնվում է 68 կմ հեռավորության վրա, մարզկենտրոնից՝ 48 կմ։ Այստեղով է անցնում Երևան-Գյումրի միջպետական նշանակության ավտոմայրուղին։

Հնում մտել է Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառի մեջ։ Հնագիտական պեղումներից պարզվում է, որ Թալինը բնակելի է եղել մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում, իսկ ըստ Թովմա Արծրունու «Պատմության», Թալինը հիմնադրել է Անանիոս Բագրատունի իշխանի կողմից 9-10-րդ դարերում։ Այն Թալինա անունով հիշատակվում է Պտղոմեոսի կողմից՝ 2-րդ դար։

Սկսած 7-րդ դարից հաճախ հիշատակվում է, երբեմն որպես գյուղ, երբեմն էլ որպես ավան կամ քաղաք։ Քաղաքում կառուցված է Սբ. Աստվածածին կամ Փոքր եկեղեցին, որը կառուցվել է 689 թվականին Ներսեհ պատրիկ Կամսարական իշխանի կողմից։ Քաղաքից հարավ գտնվում է միջնադարյան քարավանատունը, բերդը։ Ըստ ուսումնասիրությունների, բերդը կառուցվել է 7-րդ դարում կամսարական նախարարական տոհմի ներկայացուցիչների կողմից։ Բերդի նշանակությունը մեծ է եղել 16-րդ դարից սկսած, երբ թուրք-պարսկական պատերազմների ժամանակ այն արևմուտքից պաշտպանել է Երևանի մատույցները։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը տեղադրված է Արագած լեռնազանգվածի հարավային փեշերին, Արտենի լեռան մոտ։ Ծովի մակարդակից ունի 1585 մ բարձրություն։ Կլիման չափավոր ցամաքային է։ Ձմեռները ցուրտ են, հաստատուն ձնածածկույթով։ Ամառները շոգ են։ Հուլիսյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է 23-25-ի սահմաններում, հունվարյանը՝ -4,-5-ի սահմաններում։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 400-450 մմ։ Բնական լանդշաֆտները չոր տափաստաններ են։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչության մի մասի նախնիները 1829 թ-ից սկսած այստեղ են գաղթել Արևմտյան Հայաստանից՝ հիմնականում Թալինում վերաբնակվել են 1826-30 թթ. Դութաղից, Ղարսի Նախճվան գյուղից, Բայազետից, Ալաշկերտից և այլ գյուղերից Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալու կապակցությամբ, կամսարական իշխանների հիմնադրած քաղաքում, ստեղծելով մի նոր Թալին աշխարհ։ 1828-1829 թթ. ունեցել է 166 (ըստ որոշ այլ աղբյուրների՝ 457)։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 8374 մարդ, որից 46% տղամարդիկ են, 54%՝ կանայք։ Ունի 2 միջնակարգ դպրոց, երաժշտական դպրոց, մանկապարտեզներ, մշակույթի տուն, գրադարաններ, հիվանդանոց, պոլիկլինիկա, կապի հանգույց։ Ունի երկրագիտական թանգարան։

Տարի 1873 1897 1914 1939 1959 1979 2015
Բնակիչ 1025 1438 1558 2255 2469 4227 5000

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տնտեսության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում արդյունաբերությունը։ Այստեղ կան տարբեր ճյուղերի ձեռնարկություններ։ Այստեղ գործում է բնական ադամանդի մշակությամբ զբաղվող ձեռնարկությունը։ Զարգացած է սննդի արդյունաբերությունը։ Ունի պանրի գործարան, որն արտադրում է Չանախ պանիր և կաթնամթերք։ Համախառն արտադրանքի մեծ մասը տալիս է գյուղատնտեսությունը։ Հիմնականում զարգացած է անասնապահությունը, զբաղվում են խոշոր և մանր եղջերավոր անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։ Հողահանդակների ոռոգման համար օգտվում են Թալինի ջրանցքից։ Զբաղվում են նաև դաշտավարությամբ, մշակում են հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։ Պահուստային հողերում վարելահողերը կազմում են 88 հա, արոտավայրերը՝ 1330 հա, խոտհարքերը՝ 5 հա։ Մշակում են նաև պտուղներ։ Համայնքում առաջնային են համարվում աշխատանքային ռեսուրսների լիարժեք օգտագործումը, խմելու և ոռոգման ջրի ջրագծերի վերանորոգումը, փողոցային լուսավորության խնդիրը, քաղաքի գազաֆիկացումը։

Հուշարձաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պահպանվել է VII դարի եկեղեցի։ Գործում է Սբ. Աստվածածին եկեղեցին։ Թալինում կա պատերազմներում զոհված մարտիկների հուշարձան։

Ավանդություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թալինի մասին կան տարբեր ավանդություններ։ Օրինակ մի Թալին անունով աղջկա մասին։ Ասում են եղել է մի Թալին անունով աղջիկ, որը եղել է արքայադուստր։ Նա սիրել է մի գյուղացի տղայի։ Նրա հայրը ուզում էր, որ իր արքայադուստր աղջիկը ամուսնանա մի արքայազնի հետ։ Հայրը աղջկան ամուսնացնում է արքայազնի հետ։ Աղջիկը չի ներում հոր արարքը և իրեն ժայռից գցում է ցած։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]