Մարալիկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քաղաք
Մարալիկ
Town of Maralik.JPG
Մարալիկի համայնապատկեր
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզՇիրակի
ՔաղաքապետԱրտակ Գևորգյան
(2004-այժմ)
Հիմնադրված է1828 թ.
Առաջին հիշատակում5-րդ դար
Այլ անվանումներՄիկոյան
Մակերես4.06 կմ²
ԲԾՄ1750 մ
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն5 300[1] մարդ (2021)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականունմարալիկցի
Ժամային գոտիUTC+4
Հեռախոսային կոդ+374 (242)
Փոստային ինդեքս2901
Փոստային ինդեքսներ2901
##Մարալիկ (Հայաստան)
Red pog.png

Մարալիկ, փոքր քաղաք Հայաստանի Շիրակի մարզում, մարզկենտրոնից 27 կմ հարավ։ Բնակչությունը՝ 5300[1], մակերեսը՝ 4.06 քառ. կմ։

Պարսկական և թուրքական տերությունների տիրապետությունից Արևելյան Հայաստանի վերջնական դուրս գալուց (1826-28 թթ) հետո Մարալիկում (այն ժամանակ՝ Մոլլա-Գյուկչա), ըստ ծխական հաշվառման, բնակություն հաստատեցին Արևմտյան Հայաստանի Մուշ, Տարոն, Խնուս, Վերին Բասեն, Ալաշկերտ, Էրզրում բնակավայրերից տեղափոխված 59 ընտանիք՝ 371 մարդ։

1927 թ. հոկտեմբերի 28-ին ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի որոշմամբ Մոլլա-Գյոկչան վերանվանվեց Կապուտան։ 1929 թ. Կապուտանն ընդգրկվել է Լենինականի գավառի կազմում։ 1935 թ. հուլիսի 26-ին ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի որոշմամբ Կապուտանը վերանվանվեց Մարալիկ։

1962 թ. Մարալիկն ստանում է քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակ։ 1991 թ. սեպտեմբերի 21-ից Մարալիկը անկախ Հայաստանի Հանրապետության Անիի շրջանային կենտրոնն էր։ 1996 թ. ընդգրկվել է Շիրակի մարզի կազմում։

Այստեղով անցնում են Գյումրի-Թալին-Երևան մայրուղին և Մարալիկ-Արթիկ-Գյումրի երկաթգիծը։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախնիները 1828-1829 թթ.-ին գաղթել են Կարսից, Խնուսից, Ալաշկերտից և Մուշից։

Մարալիկի ազգաբնակչության փոփոխությունը.[2]

Տարի 1831 1897 1926 1939 1959 1980 1989 2001 2004 2011 2015
Բնակիչ 971 1302 1646 1882 2177 4443 7590[3] 5782 5800 5398[4] 5500

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի վարչատարածքում կա 1800 հա վարելահող, որից 240 հա ոռոգելի։

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ, զարգանում է նաև արդյունաբերությունը։

Մարալիկի ամենախոշոր արդյունաբերական ձեռնարկությունը բամբակամանվածքային ֆաբրիկան է (ունեցել է մոտ 2000 աշխատող), որն այժմ մասամբ է գործում։ Ամենահինը Լուսատեխնիկական էլէկտրասարքավորումների գործարանն է (1962 թ.), որն ունեցել է 600 աշխատող, այժմ չի գործում։ Ներկայումս չեն գործում նաև շինանյութերի և շինիրերի կոմբինատը, երեք շինարարական կազմակերպությունները, պանրագործարանը, ավտոտրանսպորտային ձեռնարկությունը, երկաթուղային կայարանը, կինոթատրոնը, կենցաղային սպասարկման կոմբինատը։

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

 Եկեղեցի Սուրբ Աստվածածին «Կարմիր վանք»

Մարալիկում պահպանվել են 1903 թվականիի Սուրբ Աստվածածին (Կարմիր վանք) եկեղեցին՝ վերակառուցված (1898-1903) 5-րդ դարի հինավուրց եկեղեցու հիմքի վրա, 19-րդ դարի Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցու ավերակները, և 19-րդ դարում վերակառուցված Սուրբ Ստեփանոսի վանքը։ Մարալիկի հյուսիս-արևելքում պապհպանվել են նաև Ք.ա. 2-րդ հազարամյակի կիկլոպյան ամրոց, դամբարանադաշտ և բնակատեղի։ «Ղուշի»-ի կոչված մատուռը որը պատկանում է ուշ միջնադարյան շրջանին, գտնվում է Մարալիկից 4.5 կմ հյուսիս-արևելք։

Քաղաքի վարչատարածքում կարելի ե գտնել բազմաթիվ վաղ և ուշ միջնադարյան շրջանի խաչքարեր։

Հասարակական կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործում են կապի և փոստային ծառայությունները, երկու դպրոցները, ուսումնարանը, մշակույթի տունը, շրջանային գրադարանը, հյուրանոցը, երկու նախադպրոցական հիմնարկ, հանրային սննդի օբյեկտներ և այլն։

Ավանդություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամեն տարի մի սարի մարալ՝ եղնիկ, իր կամքով եկել է այստեղ, մատաղվելու համար գլուխը դրել Սուրբ Ստեփանոս վանքի դռանը։ Գյուղացիները բռնել են մարալին և մատաղ արել։ Մի անգամ էլ որսորդը հրացանով սպանել է մարալին։ Դրանից հետո մարալները չեն երևացել։ Գյուղի անունն էլ մատաղվող մարալների հիշատակի համար Մարալիկ են դրել[5][6][7][8]։

Մարալիկի համայնապատկերը
Մարալիկի համայնապատկերը


Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

[9]

Հայտնի մարդիկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 «Հայաստանի Հանրապետության մշտական բնակչության թվաքանակը 2015 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ»։ ՀՀ Վիճակագրական կոմիտե։ Վերցված է հունվարի 29, 2022 
  2. «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 131»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին։ Վերցված է 2014 Մայիսի 1 
  3. «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ. 5, էջ 769
  4. 2011 թ ՀՀ մարդահամարի արդյունքները
  5. Արամ Ղանալանյան (1969)։ Ավանդապատում։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ 
  6. Մովսես Խորենացի։ Պատմութիւն Հայոց։ էջեր Գիրք Ա, Գլուխ Ի 
  7. Մանուկ Աբեղյան (1899)։ Հայ ժողովրդական առասպելները Մովսես Խորենացու Հայոց պատմության մեջ։ Վաղարշապատ 
  8. Г. Халатьянц (1896)։ Армянский эпос в Истории Армении Моисея Хоренского։ Москва 
  9. «Армения привезла с Дельфийских игр 17 медалей» (ru-RU)։ Վերցված է 2019 թ․ մարտի 21 
  10. «Մարալիկ քաղաքում 2-րդ տարին անընդմեջ անցկացվեց ֆուտբոլի հուշամրցաշար՝ նվիրված Արցախի հերոս Ռոբերտ Աբաջյանի հիշատակին»։ «Shamshyan.com»։ օգոստոսի 3, 2017։ Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 6 
  11. «Ռոբերտ Աբաջյանը Մարալիկ անունը հենց լսում էր, փշերի վրա էր». Գևորգ Աբաջյան»։ «Tsayg.am»։ հոկտեմբերի 30, 2017։ Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 6 
  12. http://orchestra.am։ ««Նարեկացի» նվագախումբ / Երաժիշտներ»։ orchestra.am։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-03-21-ին։ Վերցված է 2019 թ․ մարտի 21 
  13. «Ագրարային համալսարանը ռեկտորի ժամանակավոր պաշտոնակատար է ընտրել»։ «panorama.am»։ հուլիսի 31, 2018։ Վերցված է օգոստոսի 1, 2018 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]