Լուսակունք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր

| կարգավիճակ = Գյուղ
| հայերեն անվանում = Լուսակունք
| բնօրինակ անվանում = 
| ենթարկում = 
| երկիր = Հայաստան
| պատկեր = 
| պատկերի նկարագրում = 
| զինանշան = 
| զինանշանի լայնություն = 
| զինանշանի նկարագրում = 
| դրոշ = 
| դրոշի լայնություն = 
| դրոշի նկարագրում = 
|lat_dir = N |lat_deg = 40 |lat_min = 10 |lat_sec =
|lon_dir = E |lon_deg = 45|lon_min = 41 |lon_sec = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
| երկրի քարտեզի չափ = 250
| երկրամասի քարտեզի չափ = 
| շրջանի քարտեզի չափ = 
| երկրամասի տեսակ = Հայաստանի վարչական բաժանում|Մարզ
| երկրամաս = Գեղարքունիքի մարզ
| երկրամասը աղյուսակում = Գեղարքունիքի մարզ
| շրջանի տեսակ = 
| շրջան = 
| շրջանը աղյուսակում = 
| համայնքի տեսակ = 
| համայնք = 
| համայնքը աղյուսակում = 
| երկրի քարտեզ = 
| երկրամասի քարտեզ = 
| շրջանի քարտեզ = 
| ներքին բաժանում = 
| ղեկավարի պաշտոն = Գյուղապետ
| ղեկավար = 
| հիմնադրման թվական = 
| տվյալ կարգավիճակում = 
| առաջին հիշատակում = 
| այլ անվանումներ = 
| տարածք = 2080
| բարձրության տեսակ = 
| կենտրոնի բարձրություն = 
| կլիմա = 
| նախկին անվանումը = Թուսկուլու
| պաշտոնական լեզու = Հայերեն
| բնակչություն = 1512[1]
| մարդահամարի թվական = 2008 հունվարի 1
| խտություն = 
| ագլոմերացիա = 
| ազգային կազմ = Հայեր
| կրոնական կազմ = Հայ Առաքելական եկեղեցի
| էթնոհորոնիմ = 
| ժամային գոտի = +4
| DST = 
| հեռախոսային կոդ = 
| փոստային ինդեքս = 
| փոստային ինդեքսներ = 
| ավտոմոբիլային կոդ = 
| իդենտիֆիկատորի տեսակ = 
| թվային իդենտիֆիկատոր = 
| Վիքիպահեստում = 
| Տեղաբնականուն = լուսակունքցի

Լուսակունք (մինչև 1968-ը Թուսկուլու), գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, մարզկենտրոն Գավառից 76 կմ հարավ- արևելք, Երևանից 165 կմ հյուսիս-արևելք ծովի մակերևույթից 1940 մ բարձրության վրա։

=

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղը հիմնադրվել է 1828 թ. յոթ ընտանիքների կողմից, որոնք Արևմտյան Հայաստանի Վանի Արճն շրջանից են եղել Թուրքմենչայի հաշտության պայմանագրի ընդունումից հետո: Գյուղի անունը հայերենից թարգմանվում է որպես"լույսի ակունք":

1828-1918թթ. գյուղը գտնվում էր Ռուսական կայսրության ենթակայության տակ, որի ժամանակ բնակչությունը համեմատաբար խաղաղ էր ապրում: 1918 թվականին Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո, Վարդենիսի շրջանի (որտեղ նույնպես գտնվում է տվյալ գյուղը) տարածքում էթնիկ հակամարտություններ սկսվեցին: 1918-ին թուրքերը (կազմակերպված ավազակախմբեր) գիշերը հարձակվել են գյուղի վրա:

Ի սկզբանե գյուղը կրում էր "Թուսկուլու" անվանումը, որը որոշվել էր 1968-ին փոխել Լուսակունքի վրա, քանի որ 1940-ին գյուղում կառուցվեց հիդրոէլեկտրակայան, որը էլեկտրաէներգիա էր մատակարարում Վարդենիս շրջկենտրոնը և հարակից այլ գյուղերը:

1828-1950 թթ. գյուղի բնակչությունը բացառապես հայկական էր։ Ինը ազերի-թուրք ընտանիք տեղափոխվել է 1950 թվականին և լքել իրենց տները Արցախյան հակամարտության տարիներին։ Գյուղում մինչ օրս պահպանվել է ազերի-թուրքական գերեզմանոցը:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին գյուղի շատ բնակիչներ գնացին ռազմաճակատ, որոնց պատվին հետագայում կանգնեցվեց մի հուշարձան, որը գտնվում է գյուղի կենտրոնում: Խորհրդային շրջանում գյուղի բնակիչներն ակտիվորեն զբաղվում էին գյուղատնտեսությամբ, որը համեմատաբար անկում ապրեց ԽՍՀՄ փլուզումից հետո և բնակչության հետագա արտահոսքով:

1978 թվականին գյուղում բացվել է միջնակարգ հանրակրթական դպրոց:

"Բնակչուհի "Մարգարիտա Բաղդասարյանի" պատմվածքներով (1910-1988):"

"Ամառային օրերից մեկում ընկերուհիս, ով 8 տարեկան էր, հայտնեց, որ թուրքերը հարձակվելու են գյուղի վրա, քանի որ թուրքերը հորից հրացան են վերցրել և թուրքերի խոսակցություններով հայտնի է դարձել, որ ավելի ուշ իրենք պատրաստվում են հարձակվել գյուղի վրա:"

Բնակիչները նախօրոք գիտեին, որ տվյալ հարձակման գծում, այդ պատճառով նրանք լքել են գյուղը դեռ վաղ առավոտյան: Սակայն գյուղի երկու բնակիչներ ՝ հայր և որդի, Խաչատուր (Խաչո) և Հարություն (Արթեն) չեն հասցրել հեռանալ գյուղից, քանի որ փնտրում էին իրենց անասուններին: Ըստ այլ վարկածի ՝ նրանք հավատում էին, որ թուրքերը չեն դիպչի իրենց, քանի որ մենք ընկերներ ենք: Գյուղը լքած մյուսներն էլ գնացել են Ծովակ և Կարճաղբյուր գյուղեր ՝ այնտեղ փրկվելու համար:

Հաջորդ առավոտ գյուղի բնակիչները վերադարձան գյուղ, որտեղ հայտնաբերեցին Խաչոյի և Արթենի այլանդակված դիակներ, գողացված անասուններ և ավերված, թալանված տներ: Գյուղի բոլոր բնակիչները վերականգնել են ավերված տները, մինչդեռ նրանցից մի քանիսը լքել են բնակավայրը ՝ հաջորդ գարնանը վերադառնալով գյուղ: Գյուղը լքածների թվում էր Մարգարիտա Բաղդասարյանը։ Միևնույն ժամանակ, հայերի մի մասը, Անդրանիկի գլխավորությամբ, իր բրիգադի հետ միասին, ջարդեցին և դուրս մղեցին թուրք զավթիչներին ՝ դրանով իսկ ստեղծելով պայմաններ, որոնց պայմաններում գյուղացիները կարողացան վերադառնալ իրենց տները և շարունակեցին խաղաղ կյանքը, որն ամրապնդվեց խորհրդային իշխանության գալով:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայիս բնակչության մի մասի նախնիները 1829-1830 թթ. գաղթել են Մուշի գավառից։

Լուսակունքի ազգաբնակչության փոփոխությունը[2].

Տարի 1873 1897 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2001 2004
Բնակիչ 224 355 446 640 858 1169 1160 507 1377 1497

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կերային մշակաբույսերի և ծխախոտի մշակությամբ։

Պատմամշակութային կոթող[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի հարավային մասում են գտնվում սբ. Աստվածածին եկեղեցին (17-18դդ.), 10-20դդ. գերեզմանոց, 10-20դդ. և 12-13դդ. խաչքարեր։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]