Լուսակունք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գյուղ
Լուսակունք
Lusakunq1.jpg
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԳեղարքունիքի մարզ
ՇրջանՎարդենիսի շրջան
ԳյուղապետԽաչիկ Խաչատրյան
Հիմնադրված է1828 թ.
Մակերես2080 կմ²
ԲԾՄ1940 մետր
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն1440[1] մարդ (2011)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտիUTC+4
##Լուսակունք (Հայաստան)
Red pog.png
##Լուսակունք (Գեղարքունիքի մարզ)
Red pog.png

Լուսակունք (մինչև 1968-ը Թուսկուլու), գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիսի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գավառից 76 կմ հարավ- արևելք, ծովի մակերևույթից 1940 մ բարձրության վրա, և Երևանից 165 կմ արևմուտք։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնադրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղը հիմնադրվել է 1828 թ. յոթ ընտանիքների կողմից, որոնք Արևմտյան Հայաստանի Վանի Արճն շրջանից են եղել Թուրքմենչայի հաշտության պայմանագրի ընդունումից հետո։ Գյուղի անունը հայերենից թարգմանվում է որպես"լույսի ակունք":

Լուսակունքը Ռուսական կայսրության տակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1828-1918թթ. գյուղը գտնվում էր Ռուսական կայսրության ենթակայության տակ, որի ժամանակ բնակչությունը համեմատաբար խաղաղ էր ապրում։ 1918 թվականին Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո, Վարդենիսի շրջանի (որտեղ նույնպես գտնվում է տվյալ գյուղը) տարածքում էթնիկ հակամարտություններ սկսվեցին։ 1918-ին թուրքերը (կազմակերպված ավազակախմբեր) գիշերը հարձակվել են գյուղի վրա։

Հարձակում գյուղի վրա (1918-1920թթ.)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակիչները նախօրոք գիտեին, որ տվյալ հարձակման գծում, այդ պատճառով նրանք լքել են գյուղը դեռ վաղ առավոտյան։ Սակայն գյուղի երկու բնակիչներ ՝ հայր և որդի, Խաչատուր (Խաչո) և Հարություն (Արթեն) չեն հասցրել հեռանալ գյուղից, քանի որ փնտրում էին իրենց անասուններին։ Ըստ այլ վարկածի ՝ նրանք հավատում էին, որ թուրքերը չեն դիպչի իրենց, քանի որ մենք ընկերներ ենք։ Գյուղը լքած մյուսներն էլ գնացել են Ծովակ և Կարճաղբյուր գյուղեր ՝ այնտեղ փրկվելու համար։

Հաջորդ առավոտ գյուղի բնակիչները վերադարձան գյուղ, որտեղ հայտնաբերեցին Խաչոյի և Արթենի այլանդակված դիակներ, գողացված անասուններ և ավերված, թալանված տներ։ Գյուղի բոլոր բնակիչները վերականգնել են ավերված տները, մինչդեռ նրանցից մի քանիսը լքել են բնակավայրը ՝ հաջորդ գարնանը վերադառնալով գյուղ։ Գյուղը լքածների թվում էր Մարգարիտա Բաղդասարյանը։ Միևնույն ժամանակ, հայերի մի մասը, Անդրանիկի գլխավորությամբ, իր բրիգադի հետ միասին, ջարդեցին և դուրս մղեցին թուրք զավթիչներին ՝ դրանով իսկ ստեղծելով պայմաններ, որոնց պայմաններում գյուղացիները կարողացան վերադառնալ իրենց տները և շարունակեցին խաղաղ կյանքը, որն ամրապնդվեց խորհրդային իշխանության գալով։

Լուսակունքը ԽՍՀՄ ժամանակներում (1920-1991թթ.)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որպես Վարդենիսի շրջանի գյուղ` կրում էր "Թուսկուլու" անվանումը, որը որոշվել էր 1968-ին փոխել Լուսակունքի վրա, քանի որ 1940-ին գյուղում կառուցվեց հիդրոէլեկտրակայան, որը էլեկտրաէներգիա էր մատակարարում Վարդենիս շրջկենտրոնը և հարակից այլ գյուղերը։ Վերանվանումից 10 տարի անց բացվեց գյուղի հանրակրթական դպրոցը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին գյուղի շատ բնակիչներ գնացին ռազմաճակատ, որոնց պատվին հետագայում կանգնեցվեց մի հուշարձան, որը գտնվում է գյուղի կենտրոնում։ Խորհրդային շրջանում գյուղի բնակիչներն ակտիվորեն զբաղվում էին գյուղատնտեսությամբ, որը համեմատաբար անկում ապրեց ԽՍՀՄ փլուզումից հետո և բնակչության հետագա արտահոսքով։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայիս բնակչության մի մասի նախնիները 1829-1830 թթ. գաղթել են Մուշի գավառից։

Լուսակունքի ազգաբնակչության փոփոխությունը[2].

Տարի 1873 1897 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2001 2011
Բնակիչ 224 355 446 640 858 1169 1160 1319 1377 1440[1]

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կերային մշակաբույսերի և ծխախոտի մշակությամբ։

Պատմամշակութային կոթող[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի հարավային մասում են գտնվում սբ. Աստվածածին եկեղեցին (17-18դդ.), 10-20դդ. գերեզմանոց, 10-20դդ. և 12-13դդ. խաչքարեր։

Հայտնի անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Լուսակունք բնակավայրը «GEOnet Names Server» կայքում։ (as Tuskyulu)
  • Brady Kiesling, Rediscovering Armenia, p. 47, available online at the website of the Internet Archive:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 2011 թ ՀՀ մարդահամարի արդյունքները
  2. «Արխիվացված պատճենը»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին։ Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 15