Մարտունի (գյուղ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մարտունի (այլ կիրառումներ)
Գյուղ
Մարտունի
Կոորդինատներ: 40°40′01″ հս․ լ. 45°15′16″ ավ. ե. / 40.66694° հս․. լ. 45.25444° ավ. ե. / 40.66694; 45.25444
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԳեղարքունիքի մարզ
ԲԾՄ1900 մետր
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն521[1] մարդ (2020)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտիUTC+4
##Մարտունի (գյուղ) (Հայաստան)
Red pog.png
##Մարտունի (գյուղ) (Գեղարքունիքի մարզ)
Red pog.png

Մարտունի, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Ճամբարակի տարածաշրջանում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնադրվել է 1921 թվականին: Գյուղում բնակություն են հաստատել Մեծ եղեռնի տարիներին Արևմտյան Հայաստանից` Կարսից, Մուշից, Վանից, Կարինից, Էրզրումից, Բայազետից գաղթած տասնյակ ընտանիքներ:

Գյուղի հիմնադրումից երկու տարի անց՝ 1923 թվականին, բացվում է գյուղի դպրոցը: Սկզբում դպրոցը տարրական էր, այնուհետև` ութամյա, իսկ 1987 թվականին , երբ կառուցվել է նոր շենքը, դպրոցը դարձել է միջնակարգ: Այժմ համայնքի բնակչության թիվը 680 է, իսկ դպրոցում սովորում են 80 աշակերտ:

1993 թվականին գյուղում կառուցվել է եկեղեցի: Պահպանվում են «Կարմիրեղցի» և «Բերդ» ամրոցների ավերակները:

Գյուղը գտնվում է Ճամբարակ քաղաքից 12 կմ հեռավորության վրա:

Ծրագրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014 թվականից՝ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին ընդառաջ, Հայաստանում գործող մի շարք կազմակերպություններ միավորվեցին «Մեկ խորհրդանշական գյուղ» համատեղ ծրագրի շուրջ։ Այն նախաձեռնել է Հայ Ավետարանչական ընկերակցության  Հայաստանյան  ներկայացուցչությունը: Գյուղի զարգացման համար ներդրվել է 79 միլիոն դրամ։

Ռոբոտաշինության խմբակը բացվել է Վորլդ վիժն կազմակերպության միջոցներով ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միության հետ համատեղ: 

Դպրոցի ճաշարանի բացումը Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամի նախաձեռնությունն էր, այստեղ բացվել է նաև ատամնակայան տարրական դպրոցականների համար: Առողջ ապրելակերպի կողմնակիցները երեխաներին սովորեցնում են պահպանել բերանի խոռոչի հիգիենան ուտելուց առաջ և հետո:

2016 թվականին գյուղում բացվել է բուժկետը, որտեղ էլ Հիմնադրամը նաև իրականացնում է կանանց կրծքագեղձի, արգանդի վզիկի և վահանաձև գեղձի զննում քաղցկեղի վաղ հայտնաբերման նպատակով, խորհրդատվություն և ուղղորդում նեղ մասնագետի մոտ։ Կատարվում է մասնագիտական խորհրդատվություն զանգվածային զննումներ իրականացնելիս, իրականացվում է ատամնափուտի (կարիեսի) կանխարգելում և բուժում դպրոցահասակ երեխաների շրջանում[2]։

Գյուղի դպրոցի մի հատվածը  տրամադրվել է գյուղի մանկապարտեզին, որը բացվեց «Շեն» բարեգործական հասարակական կազմակերպության ներդրումներվ: Այն նախատեսված է 20 երեխայի համար: Շենը կանաչապետել ու բարեկարգել է դպրոցի տարածքն ու մարզադաշտը: Մանկպարտեզն անվանակոչվել է «Արև», որի բացման օրհնությունը կատարել են Գեղարքունիքի թեմի հոգևորականները: Գյուղր երեխաների մի մասը հաճախել է Գետիկ գյուղի նախակրթարան:

Դպրոցի ստեղծումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի հիմնադրումից երկու տարի անց՝ 1923 թվականին,բացվել է Մարտունի գյուղի դպրոցը,որն ունի է տարբեր տարիքի աշակերտներ։ Դպրոցի ստեղծման գործում մեծ դեր են ունեցել Ստեփան և Աշխեն Վարդանյանները ովքեր Ադրբեջանի Շամախի քաղաքից էին։ Նրանք շատ երկար տարիներ աշխատել են դպրոցում և ուսուցանել երեխաներին։ Իրենց երկարամյա և անբասիր աշխատանքի համար ստացել են Լենինի շքանշան և արժանացել Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի կոչուման։ Դպրոցը մինչև 1987թվականը տարրական էր,բայց երբ կառուցվել է դպրոցի նոր շենքը, այն ստացել է միջնակարգի կարգավիճակ։ Կառուցման գործում մեծ նշանակություն են ունեցել Գուրգեն Խաչատրյանը,Արշավիր Խաչատրյանը և Խաչիկ Նահապետյանը։

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին Գետկավանք, 9-12-րդ դարերի հուշարձանախումբ։ Գտնվում է Մարտունի (գյուղ)-ում։ Հյուսիսային Հայաստանի հոգևոր մշակութային նշանավոր կենտրոն 'Հին Գետիկ վանք'ում կարևոր դեր է ունեցել Մխիթար Գոշը։ Երկրաշարժից Գետիկ վանքը կործանվելուց հետո Մխիթար Գոշը դիմել է Զաքարե և Իվանե իշխաններին՝ խնդրելով նոր տեղ վանքի կառուցման համար, քանի որ հինը վերականգնելն անհնար էր։ Զաքարյան իշխանները հատկացրել են Տանձոտի ձորը, ուր կառուցվել է Նոր Գետիկը։ Հուշարձանախումբը, որ վարդագույն քարից կառուցված լինելու համար հայտնի է եղել Կարմիր եղցի անունով, բաղկացած է եկեղեցիներից, ժամատնից, միաբանության շենքերից և այլ կառույցներից։ Համալիրում հնագույն շինությունը խաչաձև հատակագծով, չորս ավանդատներով, կոպտատաշ քարով շարված գրեթե կանգուն եկեղեցին է (9--10-րդ դդ.)։ 12-րդ դարում կառուցված գլխավոր եկեղեցին երկաստիճան գետնախարիսխի վրա հաստատված, չորս անկյուններում կրկնահատակ ավանդատներով գմբեթասրահ է ( 12 * 17 մ)` երեսպատված բազմագույն սրբատաշ քարերով։ Հյուսիսային ճակատը մշակված է հովհարաձև ավարտով պսակված եռանկյունաձև երկու խորշով, որոնց միջև բացվող մուտքը կենտրոնից քիչ արևմուտք է երիզված երկրաչափական նախշերով քանդակազարդ շրջանակով։ Արտակարգ շքեղությամբ առավել ուշագրավ է եկեղեցու արևմտյան մուտքը, որի միակտուր քարից կողերի և դրանց հաջորդող դեկորատիվ զույգ որմնասյուների միջև որմի մակերեսը մշակված է շեղանկյուն քարե սալիկներով։ Եկեղեցուն արևմուտքից կից է կոպտատաշ քարից մի շինություն, հավանաբար` ժամատուն։ Հայտնաբերվել են եկեղեցու արտաքին և ներքին հարդարանքի բազմաթիվ բեկորներ, շինարարական և նվիրատվական արձանագրությունների մասեր, 9--13-րդ դարերի գեղաքանդակ խաչքարեր։ Եկեղեցու մի քանի քարերի վրա փորագրված է քարագործ վարպետի անվան Խ սկզբնատառը։ Հին գետիկի ճարտարապետն է Հովասափը։

Շավարշավանք

Շավարշավանքը գյուղի պահպանված եկեղեցին է։Կառուցել է Վարպետ Ռուբեն Մարտիրոսյանը  1991֊1992 թվականներին Շավարշ Խաչատրյանի հովանավորությամբ։Գտնվում է 《Վերի Թաղ》կոչվող թաղամասում։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Գեղարքունիքի մարզի մարդահաշիվ
  2. [Հայաստանի հանրային ռադիո «Մարտունի՝ խորհրդանշական գյուղ»]։ 2017-11-18։ Վերցված է http://mediagid.am/am/news/martuni-orhrdanshakan-gyugh-1353190