Կողբ (Տավուշի մարզ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Կողբաքար (այլ կիրառումներ)
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Կողբ (այլ կիրառումներ)
Գյուղ
Կողբ
Bn.2009,hoktember.JPG
Կոորդինատներ: 41°10′58″ հս․ լ. 44°58′40″ ավ. ե. / 41.18278° հս․. լ. 44.97778° ավ. ե. / 41.18278; 44.97778
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Տավուշ
Այլ անվանումներ Կողբափոր, Կողբաքար
ԲԾՄ 750 մ
Կլիմայի տեսակ Բարեխառն, մեղմ
Բնակչություն 4530 մարդ
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականուն Կողբեցի
Ժամային գոտի UTC+4
Հեռախոսային կոդ +374 (266 5)
Փոստային ինդեքս 4110
Ավտոմոբիլային կոդ 58
Պաշտոնական կայք koghb.am
##Կողբ (Տավուշի մարզ) (Հայաստան)
Red pog.png

Կողբ, գյուղ Հայաստանի հյուսիս-արևելքում, մարզկենտրոնից 52 կմ հյուսիս-արևմուտք, սահմանամերձ գյուղ է, սահմանից հեռու է 4,7 կմ, Կողբ գետի ափին, Նոյեմբերյանից 4 կմ հեռավորության վրա։ Երևանից 195 կմ։ Համարվում է Տավուշի մարզի ամենամեծ գյուղական համայնքը։ Ներկայումս բնակչությունը 5 300 մարդ է։ Հարևան համայնքներն են Նոյեմբերյանը և Բերդավանը։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղը ունի հարմար աշխարհագրական դիրք և մեղմ կլիմա։ Գյուղի հարավ-արևմուտքում է ձգվում Գուգարաց լեռնաշղթան՝ բաժանված Կոտմանի լեռնաբազուկով։ Ծովի մակերևույթից բարձրությունը 750 մետր է։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման մեղմ է, ամռան և ձմռան ջերմաստիճանները՝ չափավոր։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է +13 °C, իսկ տեղումները 600-700 մմ։ Գարունը կարճատև է և անձրևային, աշունը՝ մեղմ ու տևական։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Մովսես Խորենացու, Կողբափոր գավառը գտնվել է Գուգարաց բդեշխության կազմում և հիմնվել է Մեծ Հայքի հյուսիսային սահմանները պաշտպանելու համար։[1] Կողբ բառը հայերեն ամրոց բառի հոմանիշներից է։

Կողբի՝ տարածաշրջանի և Հայաստանի հնագույն բնակատեղի լինելու մասին են վկայում հազարամյակների հնություն ունեցող պատմական հուշարձանները, հին բնակատեղիները, դամբարանները և պեղված նյութերը։ Կողբի մշակույթի կենտրոնում գործում է Կողբի պատմության թանգարանը։

Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ գյուղը գոյություն է ունեցել շատ ավելի վաղ ժամանակներից։ Կողբափորի պատմությունը այնքան հին է, որ դեռևս կան հետքերը հեթանոսական ժամանակների ավերված կառույցների։

Հայաստանում առաջին գյուղական կուլտուր-տնտեսական արտելը (ՀԷԿ, փայտամշակման կոմբինատ, սղոցարան՝ 1921 թվական), առաջին գյուղական հիվանդանոցը (1920 թվական) և փորձնական անտառտնտեսությունը (1922 թվական) հիմնվել են Կողբում։ Մինչև 1928 թվականի դպրոցի շենքի կառուցումը, Կողբում գործել է ծխական դպրոց, ավելի ուշ դասերը անց են կացվել մասնավոր տներում։ Այդուհանդերձ գյուղում գիտակրթական մակարդակը եղել ու պահպանվում է բարձր հիմքերի վրա։ Շուրջ 5100 բնակչություն ունեցող Կողբում գործում է երկու միջնակարգ դպրոց, երկու մանկապարտեզ, երկու գրադարան, մշակույթի կենտրոն, գեղարվեստի դպրոց, երաժշտական դպրոց։ Կողբում են գտնվում Նոյեմբերյանի անտառտնտեսությունը, զինվորական զորամասը, «Զիկատար» անտառի ուսուցման տարածաշրջանային կենտրոնը և այլ արտադրական, կոոպերատիվ, հասարակական կազմակերպություններ։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների 2012 թ.-ին համայնքի բնակչությունը կազմել է 4530 մարդ։

Կողբի ազգաբնակչության փոփոխությունը.[2]

Տարի 1831 1897 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2001 2004 2012
Բնակիչ 592 2008 2423 2970 3165 4142 4421 5063 4610 4436 4530

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և պտղաբուծությամբ։

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործում է Կողբի մշակույթի կենտրոնը, գեղարվեստի դպրոցը, գործում է թատրոն և տիկնիկայն թատրոն։

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մշկավանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մշկավանք

Գյուղի հարավային մասում, 3 կմ հեռավորությամբ, Կողբագետի աջ մասում՝ անտառապատ բլրի բարձրադիր հարթակի վրա, կառուցված է Մշկավանք (Մշակավանք) եկեղեցին։ Պահպանվել են եկեղեցու արևմտյան ճակատին կից գավիթը՝ արևելյան՝ անկյունային մասերի խուցերով։ Մշկավանքի կառուցման մասին կոնկրետ թվային տվյալներ չկան, բայց առկա է Վարդան Արևելցու հիշատակությունը 1219 թվականի երկրաշարժի մասին, որտեղ նշվում է Մշկավանքի անվանումը։

Ագեղցի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ագեղցի (5-7 դար) Գյուղատեղի եկեղեցի։ Գյուղից 2 կմ հարավ-արևմուտք՝ Ագեղցի կոչվող հին գյուղատեղում պահպանվում են եռանավ եկեղեցու դահլիճի կիսավերպատը, արևելյան թևը՝ կիասշրջաաձև խորանով և կից ավանդարներով, մյուս կողմերի պատերը՝ կես բարձրությամբ։ Եկեղեցին մուտքեր է ունեցել հարավային և հյուսիսային կողմերից։ Պատերի ոչ մեծ հաստությունը, կամարների և թաղերի բացակայությունը, հիմք են տալիս ենթադրելու, որ եկեղեցին եղել է փայտածածկ։

Սուրբ Աստվածածին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրբ Աստվածածին, Կողբի կենտրոնական եկեղեցի, 5-րդ դար պահպանվել են կիսավեր խորանները և երեք գերեզմանաքար։ 1936 թվականին եկեղեցին քանդել են։

Տվարաեղցի (Տվարագեղցի)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կողբի տարածքը հարուստ է հատկապես միջնադարյան հուշարձաններով, այդ ժամանակներին հատուկ կառույց է «Տվարաեղցի» կոչվող բազիլիկ եկեղեցին, որը կիսավեր վիճակում գտնվում է հին գյուղատեղում՝ գետի ձախ ափին։ Կանգուն է արևելյան պատը, խորանի գմբեթարդի զգալի մասով։ Մյուս կողմերում պատերի մի մասը պահպանվել է տարբեր չափերով։ Եկեղեցու շուրջը հին գերեզմանոց է։ Ճանապարհաշինության ժամանակ բացվել և ի հայտ են եկել քարարկղային գերեզմաններ։

Ամուրիների Սար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կողբի արևմտյան բարձունքի վրա է գտնվում խաչարձաններով այս գերեզմանատեղին։ Այն հանդիսանում է 30 ամուրի կողբեցիների գերեզմանատեղին, ովքեր կռվելով և փախուստի մատնելով լեզգիներին՝ հետագայում այդ նույն սարի վրա սպանվում են համալրված լեզգի հրոսակների կողմից։

Հասարակական կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կողբի մշակույթի կենտրոնի շենքը

Կողբն ունի դպրոց, բուժկետ, մշակույթի տուն, համայնքային կենտրոն, մանկապարտեզ, արվեստի դպրոց, երկրագիտական թանգարան։

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կողբում սպորտը միշտ եղել է բարձր մակարդակի վրա։ Կողբից են մի շարք աշխարհի և Եվրոպայի չեմպիոններ՝ տարբեր մարզաձևերից։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Փավստոս Բյուզանդ, Մովսես Խորենացի՝ «Պատմություն Հայոց» 387 թ
  2. «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 112»։ Վերցված է 2013 Նոյեմբերի 10