Ջուջևան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գյուղ
Ջուջևան
Կոորդինատներ: 41°07′56″ հս․ լ. 45°00′40″ ավ. ե. / 41.13222° հս․. լ. 45.01111° ավ. ե. / 41.13222; 45.01111
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզՏավուշ
Հիմնադրված է1874 թ.
Այլ անվանումներՃչեվանք
ԲԾՄ1100 մ
Կլիմայի տեսակմերձարևադարձային
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն581[1] մարդ (2001)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտիUTC+4
##Ջուջևան (Հայաստան)
Red pog.png

Ջուջևան, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզում, մարզկենտրոնից 42 կմ հյուսիս-արևմուտք, Բաղանիս գետի վերնագավառում։ Գտնվում է Երևանից 180 կմ, իսկ ՀՀ պետական սահմանից՝ 7 կմ հեռավորության վրա։Փոստային ինդեքսը՝ 4116

Գյուղը գտնվում է տարածաշրջանային կենտրոն Նոյեմբերյանից 8.0 կմ, մարզկենտրոն Իջևանից՝ 53,0 կմ, մայրաքաղաք Երևանից 190,0 կմ հեռավորության վրա

Աշխարհագրական դիրքը՝

Ջուջևանը գտնվում է Տավուշի մարզի հյուսիսային մասում, հյուսիսային լայնության 41 աստիճանի և արևելյան երկայնության 45 աստիճանի վրա, Գուգարաց լեռնաշղթայի արևելյան և հյուսիս-արևելյան վերջավորության վրա գտնվող Էլակ սարի /1361մ/ հարավային  և հարավ-արևմտյան ստորոտին, ծովի մակերևույթից 1000-1100 մետր բարձրության վրա:

Բնակչությունը՝ 486 մարդ

Պատմություն

Գյուղը հիմնադրվել է1874 թվականին: Այն գտնվում է Բաղանիս գետի վերին հոսանքի շրջանում, Նոյեմբերյան քաղաքից 5կմ հարավ-արևելք:

Այժմյան Ջուջևան գյուղի գտնվելու վայրը եղել է մարդկության կացության հնագույն վայր, որը գոյություն է ունեցել քարե դարից սկսած: Քարե դարե կայանքներ են հայտնաբերվել «Պարու քար», «Պլոլիկ հող» կոչվող հանդամասերում: (Չիլինգայան Ս.Ս. «Նոյեմբերյանի շրջանի նախնադարյան հուշարձանները»):

Գյուղի շրջակա տարածքները որպես բնակատեղիներ անընդմեջ գոյություն են ունեցել բրոնզե դարից սկսած մինչև մեր օրերը: Գոյություն ունեն բրոնզեդարյան կիկլոպյան կառույցներ: Դրանցից նշանավոր են` »Արամի Բլուր«, »Պոպլոզի բլուր«,  »Քոչոլի բլուր« և այլ գագաթները (տես`Ս.Ս. Չիլինգարյանի «Նոյեմբերյանի շրջանիկիկլոպյան կառույցները» պատմա-բանասիրական հանդես, թիվ 1, 1968թ.): Նշվածներից կարևոր է «Արամի բլուրը», որի դամբարանադաշտը գտնվում է հնագույն բնակատեղիի հարավային մասում, ուր կյանքը չի դադարել վար բրոնզեդարից մինչև մեր թվարկության առաջին դարերը: Նույն դամաբարանադաշտից գտնվել են բացառիկ հուշարձաններ, որոնք եզակի են Հայաստանում:

Հայտանաբերվել է մոտ երկու մետր երկարության կաղնե փայտից պատրաստված նավակի բեկորներ,որոնք վառ ապացույց են , որ Շորվանի գետը, որը հոսում է գյուղի մոտով, հնագույն ժամանակներում եղել է մեծ գետ և նավարկելի: Հնագիտական ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ մ.թ.ա. 7-1-րդ դարերում Ջուջևանի տարածքը եղել է վաղ հայկական դարաշրջանի նշանավոր բնակատեղի, որտեղից հայտնաբերվել են բրոնզե, արծաթյա և երկաթե զենքեր, զարդեր, կենցաղային զանանազան իրեր, այդ թվում մ.թ.ա. 2-րդ դարից 1-ին դարերը Միհրդատ և օրոտ թագավորների դրամները: Հնագիտական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս նաև, հետագա դարաշրջաններում Ջուջևանը որպես բնակատեղի շարունակել է գոյություն ունենալ բոլոր ժամանակներում, ընդ որում բնակատեղիները անընդհատ փոփոխվել են: Միջնադարյան բնակատեղիներից են «Գյուղատեղը», «Մոշուտի նավը», «Խեչատեղը» և այլն:

Ուշ միջնադարում, ավարառու ցեղերի հարձակման հետևանքով տեղանքի բնակավայրը դադաել է գոյություն ունենալ: Տեղաբնակները հարկադրաբար հեռացել են տարբեր վայրեր: Երկար ժամանակ բնակավայրը դադարել է գոյություն ունենալ:

Ջուջևան գյուղի անունը ամենայն հավանականությամբ առաջացել է Ջիջիվան անունից:

1874 թվականին «Ծակ քար» կոչվող հանդամասից բնակիչները ավարառու ցեղերի և թավադբեգերի հալածանքների հետեևանքով հեռացել են և բնակություն հաստատել Լճկաձոր, Արճիս գյուղերում և Ջուջևանի այժմյան տարածքում:  «Ծակ քարից» Ջուջևան են եկել հիմնականում Չիլինգարյանները 9-ը ընտանիք: Նրանց են միացել նաև Իսրայելյանները Հապատից, Բաբաջանյանները` Բերդավանից, Ծատուրյանները և Ասատրյանները` Լճկաձորից: Գյուղում բնակվող Անանյանները, Խաչատրյանները, Պետրոսյանները ծագում են Չիլինգարյան տոհմից:

Այժմ Ջուջևան գյուղում գործում են Դպրոց, գրադարան, կապի բաժանմունք, մանկապարտեզ, բուժկենտրոն, գյուղապետարան:

1991 թվականից առ այսօր գյուղապետեր են եղել. Ֆրունզիկ Սարգսի Իսրայելյանը, Արշալույս Լևոնի Խաչատրյանը, Սերյոժա Սմբատի Պետրոսյանը, Կոլյա Եղիշի Հարությունյանը, Ժորա Վանիչկայի Չիլինգարյանը, Ջահան Յուրիկի Իսրայելյանը, Արթուր Միհրանի Չիլինգարյանը:

Ջուջևանի տնտեսությունը.

1933 թվականին Ջուջևանում կազմակերպվում է «Կալինինի» անվան կոլտնտեսությունը: Կոլտնտեսության նախագահ է ընտրվում Աղասի Ծատուրյանը: Կոլտնտեսությունը հիմնականում զբաղվում էր տավարաբուծությամբ, ոչխարաբուծությամբ, բանջարանաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ և կերարտադրությամբ: Հետագա տարիներին կոլտնտեսության նախագահ են աշխատել. Երվանդ Բաղիշի Բաբաջանյանը, Գեորգի Սերգոյի Չիլինգարյանը, Վահան Երվանդի Իսրայելյանը: 1961 թվականին ստեղծվում է Ղոշխոթանի միացյալ խորհտնտեսությունը, որի կազմի մեջ է մտնում նաև Ջուջևանի տեղամասը: 1967 թվականին այն առանձնանում է, որպես առանձին խորհտհնտեսություն: 1967-73թթ. խորհտնտեսության տնօրեն է աշխատել Լևոն Տիգրանի Չիլինգարյանը, 1973-77-ը` Տելեմակ Մարգարյանը, 1977-ից մինչև խորհտնտեսության լուծարումը` Սերյոժա Սմբատի Պետրոսյանը: Այժմ ջուջևանցիները զբաղվում են 1991 թվականին տեղի ունեցած սեփականաշնորհումից իրենց բաժին հասած հողակտորը մշակելով, անասնապահությամբ, գյուղում զարգացած է նաև մեղվաբուծությունը:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին ջուջևանցիներից մասնակցել են 79-ը մարդ, որոնցից 31-ը զոհվել են կամ անհետ կորել:  Ստորև ներկայացվում է Հայրենական մեծ պատերազմում Ջուջևանից մասնակցածների ցանկը.

1.Անանյան Աղասի Արտեմի 1925-2005

3.Անանյան Լևոն Խաչատուրի 1914-1994

3.Անանյան Շամիր Պողոսի 1914-1997

4.Անանյան Աշոտ Պողոսի 1925-1995

5.Բաբաջանյան Բաղիշ Ավետիքի 1895-1971

6.Բաբաջանյան Սարիբեկ Ավետիքի 1901-1981

7.Բաբաջանյան Գեղամ Ավետիքի 1912-1990

8.Բաբաջանյան Մեսրոպ Սողոմոնի 1919-1996

9.Բաբաջանյան Հմայակ Դավթի 1924-1982

10.Իսրայելյան Վահան Երվանդի 1920-2000

12.Իսրայելյան Ժորա Աղասու 1926-1999

13.Իսրայելյան Հմայակ Արշակի 1918-1989

14.Իսրայելյան Սարգիս Ղուկասի 1914-1991

15.Իսրայելյան Արամայիս Ղուկասի 1914-1991

16.Իսրայելյան Եղիշ Արշակի 1914-1976

17.Խաչատրյան Արշավիր Մեխակի 1926-1979

18.Խաչատրյան Հմայակ Սարգսի 1911-1997

19.Խաչատրյան Աշոտ Դարչոյի 1925-1997

20.Ծատուրյան Լևոն Աղաջանի 1907

21.Ծատուրյան Սարգիս Աղաջանի 1901-1961

22.Ծատուրյան Ոսկան Վասիլի 1914-1997

23.Հարությունյան Անաստաս Արտեմի 1914-1991

24.Հարությունյան Գիգոլ Հովսեփի 1895-1987

25.Հարությունյան Եղիշ Շաքարի 1923-2003

26.Հարությունյան Վահան Աբգարի 1918-1952

27.Հարությունյան Վանո Հովսեփի 1897-1974

28.Հարությունյան Վալոդ Սարգսի 1921-2005

29.Հարությունյան Ջահան Սարգսի 1925

30.Հովակիմյան Միկիչ Գիգոլի 1908-1993

31.Հովհաննիսյան Արմենակ Ազատի 1902-1965

32.Հովհաննիսյան Սուրեն Ավետիքի 1918-1957

33.Շահնազարյան Սևան 1925-1996

34.Չիլինգարյան Արամայիս Աբելի 1904-1984

35.Չիլինգարյան Հասան Հովսեփի 1904-1991

36.Չիլինգարյան Արշակ Ալեքսանի 1914-1990

37.Չիլինգարյան Սուրեն Գիգոլի 1915-1985

38.Չիլինգարյան Հասակ Աբելի 1895-1985

39.Չիլինգարյան Բաղիշ Դարչոյի 1921

40.Չիլինգարյան Սուրեն Սեգոյի 1926-2000

41.Չիլինգարյան Գեորգի Սերգոյի 1926-2004

41.Չիլինգարյան Սամվել Սերգոյի 1923-2001

43.Չիլինգարյան Լևոն Տիգրանի 1917-1997

44.Չիլինգարյան Գիգոլ Ալեքսանի 1908-1989

45.Պետրոսյան Ասիլբեկ Մակիչի 1924-1998

46.Պետրոսյան Համբաձում Մակիչի 1915-1953

47.Պետրոսյան Անուշավան Գրիքորի 1917-1973

48.Պետրոսյան Եփրեմ Եգորի 1908-1972

Զոհվել են կամ անհետ կորել.

1.Ավագյան Ալիբեկ Սարգսի 1918-անհետ կորած

2.Ավագյան Իսրայիլ Սարգսի 1915-1941

3.Ավագյան Աղասի Գիգոլի 1893-անհետ կորած

3.Անանյան Անուշավան Տիգրանի 1924-1943

4.Անանյան Արզուման Տիգրանի 1921-անհետ կորած

5.Բաբաջանյան Մուսայել Բաղիշի 1924-1943

6.Բաբաջանյան Դարչո Գիգոլի 1901-1944

7.Բաբաջանյան Վասիլ Դավթի 1911-1941

8.Բաբաջանյան Լևոն Դավթի 1917-1943

9.Բաբաջանյան Գարեգին Տիգրանի 1914-1943

10.Իսրայելյան Ռուբեն Արշակի 1923-1942

11.Իսրայելյան Մարտին Կամսարի 1920-1943

12.Իսրայելյան Գերասիմ Ղուկասի 1902-1943

13.Իսրայելյան Ջահանբեկ Երվանդի 1913-1941

14.Խաչատրյան Լևոն Սարգսի 1908-1942

15.Խաչատրյան Անուշավան Դարչոյի 1921-1942

16.Ծատուրյան Իվան Աղաջանի 1908-1943

17.Ծատուրյան Արտեմ Նիկոլի 1915-1943

18.Հարությունյան Արամայիս Սարգսի 1904-1944

19.Հարությունյան Շամիր Սարգսի 1918-անհետ կորած

20.Հարությունյան Էզդան Աբգարի 1907-անհետ կորած

21.Մարտիրոսյան ասատուր Կարապետի1901-անհետ կորած

22.Մանթաշյան Հովհաննես Աբգարի 1911-անհետ կորած

23.Չիլինգարյան Մեխակ Տիգրանի 1905-1943

24.Չիլինգարյան Վասիլ Տիգրանի 1908-անհետ կորած

25.Չիլինգարյան Հմայակ Տիգրանի 1915-1943

26.Չիլինգարյան Սմբատ Փաշոյի 1911-1943

27.Չիլինգարյան Սերոժ Արամի 1924-1944

28.Պետրոսյան Եղիշե Սմբատի 1924-1943

29.Պետրոսյան Շահո Եգորի 1905-1943

30.Պետրոսյան Վազգեն Եգորի 1920-1942

31.Պետրոսյան Մեհրաբ Շաքարի 1914-1944

Անկախության տարիներին տեղի ունեցած իրադարձություններին ևս Ջուջևանցիները անմասն չեն մնացել: Ջուջևանցիներից կազմավորվել է Արցախի ազատության համար պայքարող կամավորական ջոկատը:

Կրթություն

Դպրոցը հիմնադրվել է 1924 թվականին, որը գործել է Իսրայելյան Հմայակի տան նկուղում: Առաջին ուսուցիչը եղել է Գերասիմ Իսրայելյանը, գյուղի տերտերի՝ Ղուկաս Իսրայելյանի որդին: 1924-1925 թվականներին գործել է հիմնական դպրոցը, որի տնօրենն է եղել Լևոն Բարսեղյանը Կողբից, ով ունեցել է 7-ամյա կրթություն: 1928-1933 թվականներին դպրոցի տնօրեն է աշխատել Վասիլ Ղուշչյանը՝ Դոստլուից /այժմ Բարեկամավան/: Մինչև 1941թ. դպրոցը եղել է տարրական, իսկ 1941-ից դարձել է յոթնամյա: Հետագա տարիներին դպրոցի տնօրեններ են աշխատել Անիկ Շաքարի Հարությունյանը, Մարուսյա Սերգոյի Չիլինգարյանը, Սիրուշ Ավագյանը /մինչև 1954թ,/, Լևոն Ղազարյանը /Ղալաչայից/, Վահան Երվանդի Իսրայելյանը /1956-1978թթ/, Անուշ Գրիշայի Ալեքսանյանը /1978-1990թթ./, Վալերիկ Սերյոժայի Վարդանյանը /1990-2018թթ./: 2018-ից դպրոցի տնօրենն է Վասիլ Վերանի Չիլինգարյանը: 1991 թվականին դպրոցը դարձել է միջնակարգ: Դպրոցի նոր շենքի բացումը կատարվել է 2002թ. սեպտեմբերի 28-ին, 2006-ին կառուցվել է նոր մասնաշենք հանդիսությունների ու մարզական դահլիճներով:    

Հողատեսքերը՝

Վարելահողեր՝ 111.0հա,  խոտհարքներ՝ 351.0հա, արոտավայրեր՝ 794հա, բնակավայրի կառուցապատման տակի հողեր՝ 39հա, այլ օբյեկտներ՝ 1.4հա, չօգտագործվող հողեր՝ 12,4հա: Սեփականաշնորհված մեկ հողաբաժնի չափը՝ վարելահող՝0.33հա, խոտհարք՝0,7հա.

Գյուղատնտեսություն

Անասնապահություն՝ խոշոր եղջրավոր անասուններ 645 հատ, որից կովեր՝ 268հատ, ոչխարներ 5հատ, որից մայրեր՝ 5հատ, խոզեր 256 հատ, որից մայրեր՝ 28հատ, ձի՝ 55հատ, մեղվաընտանիք՝125հատ, թռչուն՝ 850 թև

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակլիմայական պայմանները՝ գտնվում է բարեխառն գոտում, ամռանը միջին ջերմաստիճանը +30 °C է, ձմռանը՝- 2 °C։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնադրվել է 1874 թ.` հիմնականում Արցախից տեղափոխվածների կողմից։ Նախնիների մի մասը եկել են Այրումից, Հաղպատից և Լճկաձորից։

Ջուջևանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.[2]

Տարի 1873 1897 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2001 2004
Բնակիչ 73 172 328 380 481 547 520 583 581 569

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

Գյուղի զբաղեցրած տարածքը՝ 958.8 հա է, որից՝ 253 հա արոտներ, իսկ 170.1 հա՝ վարելահողեր։

Պատմամշակույթային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջուջևանում են գտնվում Սբ. Գրիգոր և XIX դարի “Ջուջեվանք” եկեղեցիները, “Խեչ” սրբատեղին և XII-XIV դարերի մատուռը։

Հասարակական կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղում գործում է միջնակարգ դպրոց։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]