Նորաշեն (Տավուշի մարզ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նորաշեն (այլ կիրառումներ)
Գյուղ
Նորաշեն
Norashen Tavush view.jpg
Նորաշենը հարավից
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզՏավուշ
ԳյուղապետԳոռ Աբրահամյան
Հիմնադրված է1835 թ.
Մակերես10.9[1] կմ²
ԲԾՄ1030[1] մ
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն1677[2] մարդ (2011)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտիUTC+4
Փոստային ինդեքս2114
##Նորաշեն (Տավուշի մարզ) (Հայաստան)
Red pog.png

Նորաշեն, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզում` նախկին Շամշադինի շրջանում, սահմանակից է Չորաթան, Արծվաբերդ, Վերին Կարմիր Աղբյուր և Մովսեսգյուղ գյուղերին, իսկ Ադրբեջանի սահմանից ուղիղ գծով գտնվում է 4 կմ է հեռավորության վրա[3]։

Համաձայն որոշ աղբյուրների, գյուղի անվանումը առաջացել այն բանից հետո, երբ մի խումբ լեզգիներ անցնելով այստեղով, ծաղրել են տեղացի հայերին ասելով. Ձեռք չտաք սրանց, նոր շեն է, կքանդվի։ Դրանից հետո գյուղը սկսել են կոչել Նորաշեն[4]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորաշենի հարևան գյուղերն են Վերին Կարմիր Աղբյուրը, Արծվաբերդը, Մովսեսգյուղը և Չորաթանը։ Մոտակայքում գտնվում է կիկլոպյան ամրոց։

Նորաշեն համայնքը զբաղեցնում է 1089 հա տարածք[1], որից՝

  • 53 հա արոտներ,
  • 623 հա վարելահողեր
  • 103 հա անտառ

Հեռավորությունը Երևանից կազմում է 214 կմ, մարզկենտրոն Իջևանից՝ 74 կմ, ՀՀ պետական սահմանից՝ 3 կմ[1]։

Գյուղի հարավային մասում գտնվում են մ.թ.ա. 2-րդ հզմ «Պիլուր պատ», Ձորաբերդ և «Սև լեռ» ամրոցները, իսկ 1 կմ արևմուտք՝ մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հզմ. «Ահագնի» ամրոցը։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորաշենը գտնվում է բարեխառն գոտում, ամռանը՝ + 29 C, ձմռանը՝ - 30 C[1]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսական կայսրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղը հիմնադրվել է 1835 թվականին ներկայիս Ադրբեջանի տարածքում ջարդերից փրկված մի քանի տասնյակ հայկական ընտանիքների կողմից։

19-րդ դարի վերջին գյուղը այցելած եպիսկոպոս Մակար Բարխուդարյանցը իր «Արցախ» գրում էր.

Aquote1.png Հիմնուած Չորաթանի արևմտեան կողմում մի փոքր ձորակի ձախ լանջին վերայ. բնակիչք բնիկ. հողն արքունի, անջրդի, հացաւէտ, տեղական բերքերն նոյն. անվնաս օդն, կլիման և ջուրն, երկար կեանք 80 տարի, եկեղեցին սուրբ Աստուածածին, հոյակապ, կառուցեալ չորս սիւների վերայ, երկարութիւնն 19 մետր 75 սանթիմ, լայնութիւնն 10 մետր 45 սանթիմ. քահանայ մի։

Ծուխ 38. ար. 351, իգ. 262. Միդասեան ծխական ուսումնարան, աշակերտք 40, թոշակատու 35, տարեկան ռոճիկ վարժապետի 300 րուբլի[5]։

Aquote2.png


Խորհրդային Հայաստան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորհրդային տարիներին բնակավայրը մտնում էր Հայկական ԽՍՀՇամշադինի շրջանի կազմի մեջ։ Նորաշենը ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Արցախյան ազատամարտին. գյուղը տվել է 32 ազատամարտիկ, որոնցից հինգը զոհվել են և մեկը դարձել է հաշմանդամ[3]։

Հայաստանի Հանրապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերջին տարիներին Նորաշենում կատարվել են որոշ աշխատանքներ՝ նորոգվել է միջնակարգ դպրոցի շենքը (Հայ-ամերիկյան կրթական ծրագրով), վերակառուցվել է խմելու ջրագիծը (ՀՊԾ-ՍԱԴ-ի կողմից), վերանորոգվել է տնամերձերի ոռոգման համակարգը (ՀՍՆՀ-ի կողմից)։ Այժմ Նորաշենի գլխավոր խնդիրներն են մշակույթի տան և գյուղապետարանի շենքերի նորոգումն ու համայնքային ճանապարհների նորոգումը[3]։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան գյուղում

Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Նորաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 1677, առկա բնակչությունը` 1602 մարդ[2], բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.

Տարի Բնակչություն
1831 147 մարդ [6]
1873 349 մարդ [7]
1897 615 մարդ [6]
1926 1174 մարդ [6]
1939 1490 մարդ [6]
1959 1743 մարդ [6]
1970 2196 մարդ [6]
1979 2002 մարդ [6]
1989 1760 մարդ [6]
2001 1792 մարդ [6]
2011 1677 մարդ [8]


Ավանդություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մի խումբ լեզգիներ անցնելով այստեղով տեղացի հայերին ասել են «Ձեռք չտաք սրանց, նոր շեն է, կքանդվի»։ Դրանից հետո գյուղի անունը դրել են Նորաշեն[9]։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի բնակչության հիմնական զբաղմունքը եղել և մնում է դաշտավարությունը և անասնապահությունը[3]։ Գյուղը մասնակի ապահովված է խմելու և ոռոգման ջրով, գազաֆիկացված է[1]։

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դպրոց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորաշենի միջնակարգ դպրոցը

Նորաշենն ունի 750[1] աշակերտական տեղով միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում է շուրջ 202 աշակերտ, տիպային մշակույթի տուն՝ 340 տեղանոց, գրադարան, մանկապարտեզ, ինչպես նաև առևտրի ու կենցաղային օբյեկտներ[3]։ Նորաշենի տարրական դպրոցը կառուցվել 1921 թվականին (ունեցել է 4 դասարան), իսկ 7-ամյա դպրոցը՝ 1937-ին (մշակույթի տան մոտ, դեպի արևելք)։ Միջնակարգ դպրոցի կառուցվել է 1961 թվականին և աշխատել է 1962-ից։ Փաշո Կարապետի Ավագյանը Թբիլիսիում մանկավարժական կրթություն ստանալուց հետո 1924-1935 թթ. աշխատել է շրջանի տարբեր դպրոցներում։ 7 տարի Նորաշենի դպրոցում աշխատել է որպես ուսուիցչ, ուսումնավար և տնօրեն։

Եկեղեցի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղը ուներ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, որը քանդված է եղել 20-րդ դարի սկզբին։

Տուրիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղում գործում է «B&B The edge of the world / Աշխարհի ծայրը» հյուրատունը:

Հայտնի անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղի կենտրոնական փողոցը

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորաշենը հարավարևելյան ծայրամասից
Նորաշենը հարավարևելյան ծայրամասից


Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեսանյութեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ֆիլմ Նորաշենի մասին «Երկիր Մեդիա»-ի «Հայի ուժը» ֆիլմաշարից (մաս 1, մաս 2)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 «Տավուշի մարզպետարան. Նորաշեն»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ սեպտեմբերի 16-ին։ Վերցված է 2012 թ․ մարտի 4 
  2. 2,0 2,1 2011 թ ՀՀ մարդահամարի արդյունքները
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 «Տավուշի մարզի պաշտոնական կայքը՝ Նորաշեն գյուղ»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ փետրվարի 11-ին։ Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 25 
  4. «Հայկական ավանդապատումներ. գյուղեր, գավառներ, քաղաքներ»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին։ Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 16 
  5. եպ. Մակար Բարխուդարյանց, Արցախ, Բաքու, «Արօր» — 329, էջեր 329 — 405 էջ։
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 Հայաստանի Հանրապետության բնակավայրերի բառարան (հայ.)Երևան: 2008. — էջ 152. — 184 p.
  7. Կորկոտյան Զ. Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931) (հայ.)Երևան: 1932. — 185 p.
  8. Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքները (հայ.)
  9. Արամ Ղանալանյան (1969)։ Ավանդապատում։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ 
  10. Ավագյան Արտավազդ Արշակի (Ռուսերեն)