Հայկական ատոմային էլեկտրակայան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Museum Silhouette.svg
Հայկական ատոմային էլեկտրակայան
Metsamor aerien.jpg
Տեսակ Ատոմային էլեկտրակայան
Երկիր Flag of Armenia.svg Հայաստան
Տեղագրություն Մեծամոր
Հիմնադրված է 1969
Կոորդինատներ: 40°10′56.899992100004″ հս․ լ. 44°8′33.000000099994″ ավ. ե. / 40.18247222002777619° հս․. լ. 44.14250000002777341° ավ. ե. / 40.18247222002777619; 44.14250000002777341
Պաշտոնական կայք
Հայկական ատոմային էլեկտրակայան
Հայկական ատոմային էլեկտրակայանը թռչնի բարձրությունից

Հայկական ատոմային էլեկտրակայան (Մեծամորի ատոմակայան), Հայաստանում գործող ատոմակայան, միակը Հարավային Կովկասում, գտնվում է Երևանից մոտ 36 կմ արևմուտք՝ Մեծամոր քաղաքի մոտակայքում։

Ներկայում կայանի արտադրանքը բավարարում է Հայաստանի բնակչության կողմից օգտագործվող էլեկտրաէներգիայի 40%–ը։ 1988 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցած երկրաշարժից հետո ծագած անհանգստությունների պատճառով կայանը փակվեց։ Սակայն, Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի շրջափակումը, որը Հայաստանում էներգիայի պակասություն առաջացրեց, պատճառ դարձավ 1993 թվականին Հայաստանի կառավարության կողմից կայանի վերաբացման որոշում կայացնել։ Երկրորդ էներգաբլոկը գործողության բերվեց 1995 թվականի հոկտեմբերի 26-ին։

Կայանը հիմնված է երկու ՋՋԷՌ-440 մոդելի Վ-270 միջուկային ռեակտորների վրա, որոնք ստանդարտ Վ-230 մոդելի սեյսմիկորեն արդիականացված տարբերակն են։

2003 թվականից ատոմակայանը շահագործում է ռուսական «ԻՆՏԵՐ ՌԱՈ ԵԷՍ» ՓԲԸ–ն՝ համաձայն Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի կողմից կնքված հայ–ռուսական «գույք պարտքի դիմաց» պայմանագրի։

Մեծամորի ԱԷԿ-ը առանձնահատուկ է իր կառուցվածքով, քանի որ դա այն սակավաթիվ ատոմակայաններից մեկն է, որի միջուկային ռեակտորը չունի շրջապատող պաշտպանիչ կառույց, ինչը հիմնականում կազմված է լինում պողպատից կամ կապարից։ Ներկայումս կայանի արտադրանքը բավարարում է Հայաստանի բնակչության կողմից օգտագործվող էլեկտրաէներգիայի 40%–ը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծամորի ԱԷԿ-ը սկսվել է կառուցվել 1969 թ-ին։ Բաղկացած է 2 բաղադրիչից, առաջինը սկսել է շահագործվել 1976 թ-ի դեկտեմբերի 22-ին, իսկ երկրորդը՝ 1980 թ-ի հունվարի 5-ին։ Կայանը կառուցվել է երկու ՋՋԷՌ-440 մոդելի Վ-270 միջուկային ռեակտորներից, որոնք ստանդարտ Վ-230 մոդելի սեյսմիկորեն արդիականացված տարբերակն են։ Կայանը կառուցվել է այնպես, որ այն կարողանա դիմանալ 9 մագնիտուտ ունեցող երկրաշարժին, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ այն գտնվում է սեյսմիկ ոչ կայուն գոտում, որի սեյսմիկ կայունությունը 8 մագնիտուտ է։ Ատոմակայանի առաջին և երկրորդ բաղադրիչները հավասարաչափ ունեն 407.5 ՄՎտ ուժգնություն, արդյունքում ապահովելով 815 ՄՎտ հզորություն։[1] Բայց 20 տարում ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհուրդը որոշում կայացրեց ատոմակայանի աշխատանքի դադարեցման մասին։ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո, Հայաստանի Հանրապետությունը էներգիայի պակասի պատճառով լուրջ խնդիրներ ունեցավ, ինչի արդյունքում պետության կառավարությունը որոշեց վերագործարկել ատոմակայանի երկրորդ մասը։ Այսպիսով, կայանի երկրորդ մասը 5-6 տարի չգործելուց հետո սկսեց իր բնականոն աշխատանքը 1995 թ-ի Նոյեմբերի 5-ին, որը հանգեցրեց Հայաստանի Հանրապետության էներգիայի պաշարների կտրուկ մեծացմանը։

Հիմնական օղակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծամորի ատոմակայանի հիմանական տեխնիկական հատկանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բաղադրիչների քանակը. 2
  • Էլեկտրական հոսանք. 440 Մվտ
  • Ջերմային հզորություն. 1375 ՄՎտ

Ռեակտոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մոդել։ V-270
  • ՋՋԵՌ– 440 ռեակտորները գործում են Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Ֆինլանդիայում, Չեխիայում, Սլովակիայում, Բուլղարիայում
  • Ռեակտորի տեսակը։ ՋՋԵՌ-440
  • Կարգավորիչ և սառեցուցիչ։ ջուր
  • Վառելիք։ UO2 հարստացված U235-ով
  • Տուրբինային գեներատորների քանակը մեկ բաղադրիչում։ 2
  • Տուրբինային գեներատորի կարողություն։ 220ՄՎտ
  • Շրջանառության օղակների քանակը։ 6

Հիմնական տեխնիկական և տնտեսական ցուցանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2003 2004 2005 2006 2007
Հոսանքի արտադրանք (միլիարդ ԿՎտ/ժ) 1,997 2,402 2,716 2,640 2,553
Արտադրողականության գործակից (%) 60,80 72,94 82,69 80,37 77,73
Հասանելիության գործակից(%) 83,09 76,87 84,24 84,60 80,97

Ռեակտորներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բաղադրիչ Տեսակ Ընդհանուր արտադրանք (ՄՎտ) Համախառն արտադրանք (ՄՎտ) Ծրագրի սկիզբ Կրիտիկականություն Կասեցում
1 ՋՋԷՌ-440 մոդել Վ270 376 ՄՎտ 408 ՄՎտ 01.07.1969 22.12.1976 25.02.1989
2 ՋՋԷՌ-440 մոդել Վ270 376 ՄՎտ 408 ՄՎտ 01.07.1975 05.01.1980

Հայաստանի գործող և պլանավորված ատոմային Էներգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեակտոր Տեսակ Ընդհանուր արտադրանք Կարգավիճակ Գործարկման սկիզբ Գործարկման դադարում
2 ՋՋԵՌ-440 376 ՄՎտ Գործող 1980 2026
3 ՋՋԵՌ-1000 1060 ՄՎտ Պլանավորված Սպասված 2026
Ընդհանուր (1) 376 ՄՎտ

Ատոմակայան և միջավայր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծամորի ատոմակայանը գտնվելով ընդամենը 16 կմ հեռավորության վրա հայ-թուրքական սահմանից, նրա միջավայրի խնդիրները շատ կարևոր նշանակություն ունեն Հայաստանի, ինչպես նաև Թուրքիայի համար։ Եվրոպական Միությունը մեկ անգամ չէ, որ ցուցաբերել է իր անհանգստությունը այս հարցում։ Նախկինում բազմաթիվ առաջարկություններ են եղել ատոմակայանի գործունեությունը դադարեցնելու հետ կապված, բայց, քանի որ այն շատ մեծ նշանակություն ունի Հայաստանի համար, Հայաստանի կառավարությունը որոշեց, որ այն պետք է աշխատի այնքան ժամանակ, քանի դեռ նորը չի կառուցվել։ Ճառագայթումը այն լուրջ խնդիրներից մեկն է, որ ատոմակայանը կարող է առաջացնել, բայց դիզայնի լուծումները այնպիսին են, որ երաշխավորում են ատոմակայանի անվտանգությունը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հայկական սովետական հանրագիտարան 6։ Երևան։ 1980։ էջ 169 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]