Կոմիտասի անվան պանթեոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Պանթեոն
Կոմիտասի անվան պանթեոն
Khacqar in komitas panteon 02.jpg
Պանթեոնի մուտքը
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Քաղաք Երևան
Հիմնադրման թվական 1936 թվական
Կարգավիճակ Գործող
Կոորդինատներ: 40°9′36.4″ հս․ լ. 44°30′7.6″ ավ. ե. / 40.160111° հս․. լ. 44.502111° ավ. ե. / 40.160111; 44.502111

Կոմիտասի անվան պանթեոն, զբոսայգի-գերեզմանատուն Երևանում, որտեղ ամփոփված են մշակույթի գործիչներ և անվանի հասարակական-քաղաքական գործիչներ։ Պանթեոնում են թաղված նաև Մարտիրոս Սարյանի[Ն 1], Ավետիք Իսահակյանի[Ն 2], Ստեփան Զորյանի[Ն 3] կանայք[1]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զբոսայգու տարածքը մինչև 1930-ական թվականների կեսերը եղել է «Մլեր» գերեզմանատունն ու նրա մատուռը։[2] Այսօր, դրանից պահպանվել է միայն գերեզմանատան կրաշաղախ պարսպից մի հատվածը։ 1930-ական թվականներին Երևանի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմտեի որոշմամբ գերեզմանատունը փակվում է, իսկ տեղում՝ ամայի տարածքում, հիմնադրվում է զբոսայգի, որի մի անկյունը Աղասի Խանջյանի նախաձեռնությամբ վերածվում է արվեստի գործիչների գերեզմանատան։ 1936 թվականին՝ մահից մեկ տարի անց, այստեղ է տեղափոխվում Կոմիտասի աճյունը[1]:

1969 թվականին Ստեփան և Ռուզան Քյուրքչյանների հովանավորությամբ, կառուցվում են տուֆակերտ, քանդակազարդ հյուսիսային պատն ու միջնապատը։ Պանթեոնը հիմնապես նորոգվել է 2005 թվականին[2]։

Պանթեոնում թաղվածներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կինոյի և թատրոնի գործիչներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հովհաննես Աբելյան (1865-1936), թատրոնի դերասան։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ (1932)։ Ադրբեջանական ԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ (1932), Հայկական ԽՍՀ Աշխատանքի հերոս (1932)։
  • Խորեն Աբրահամյան (1930-2004), թատրոնի և կինոյի դերասան, ռեժիսոր։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1980)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1981)։
  • Վարդան Աճեմյան (1905-1977), դերասան, թատրոնի ռեժիսոր, մանկավարժ։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1975)։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1965)։ Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1951)։
  • Արուս Ասրյան (1904-1987), թատրոնի և կինոյի դերասանուհի։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1972)։
  • Վարդուհի Վարդերեսյան (1928-2015), թատրոնի և կինոյի դերասանուհի. ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1988)։
  • Հրաչյա Ղափլանյան (1923-1988), դերասան, թատերական ռեժիսոր, մանկավարժ. ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1971)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1978)։
  • Ստեփան Մանուկյան (1901-1930), ռեժիսոր, սցենարիստ։
  • Մհեր Մկրտչյան (1930-1993), թատրոնի և կինոյի դերասան, թատերական ռեժիսոր։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1984)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1978)։
  • Հրաչյա Ներսիսյան (1895-1961), թատրոնի և կինոյի դերասան. ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1956)։ Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1941)։
  • Սոս Սարգսյան (1929-2013), թատրոնի և կինոյի դերասան, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1985)։
  • Վահրամ Փափազյան (1888-1968), թատրոնի և կինոյի դերասան, թատերական ռեժիսոր։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1956)։
  • Սերգեյ Փարաջանով (1924-1990), կինոռեժիսոր և սցենարիստ։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ (1990)։ Ուկրաինական ԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ (1990)։

Երաժիշտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ալեքսանդր Հարությունյան (1920-2012), կոմպոզիտոր, դաշնակահար, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1970)։ Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1949)։
  • Գոհար Գասպարյան (1924-2007), օպերային երգչուհի (լիրիկա-կոլորատուրային սոպրանո), մանկավարժ։ Սոցիալական աշխատանքի հերոս (1984)։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1956)։ Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1951)։
  • Գեղամ Գրիգորյան (1951-2016), օպերային երգիչ (տենոր)։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ (1985)։
  • Ստեփան Դեմուրյան (1872-1934), դիրիժոր, կոմպոզիտոր։
  • Օհան Դուրյան (1922-2011), դիրիժոր և կոմպոզիտոր։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական արտիստ (1967)։
  • Արամ Խաչատրյան (1903-1978), կոմպոզիտոր, դիրիժոր, մանկավարժ, հասարակական-երաժշտական գործիչ։ Սոցիալական աշխատանքի հերոս (1973)։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1954)։ Ստալինյան չորս (1941, 1943, 1946, 1950), Լենինյան (1959) և ԽՍՀՄ Պետական մրցանակների դափնեկիր(1971)։ Հայկական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1963)։
  • Կոմիտաս (Սողոմոն Սողոմոնյան) (1869-1935), կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, բանահավաք, երգիչ և երգչախմբային դիրիժոր։
  • Օֆելյա Համբարձումյան (1925-2016), երգչուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1959)[3]։
  • Վասիլ Ղորղանյան (1865-1934), երաժշտագետ։ Հայկական ԽՍՀ Արվեստի վաստակավոր գործիչ (1934)։
  • Ռոմանոս Մելիքյան (1883-1935), կոմպոզիտոր, հասարակական-երաժշտական գործիչ, խմբավար և երաժշտական մանկավարժ։
  • Սպիրիդոն Մելիքյան (1880-1933), կոմպոզիտոր, հասարակական-երաժշտական գործիչ, խմբավար։ Հայկական ԽՍՀ Արվեստի վաստակավոր գործիչ (1933)։
  • Էդուարդ Միրզոյան (1921-2012), կոմպոզիտոր, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1981)։
  • Կոնստանտին Օրբելյան (1928-2014), կոմպոզիտոր, դիրիժոր, դաշնակահար։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արտիստ (1979)։

Գրողներ և բանաստեղծներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նկարիչներ և ճարտարապետներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վրթանես Ախիկյան (1873-1936), նկարիչ։ Հայկական ԽՍՀ Մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1935)։
  • Մարիամ Ասլամազյան (1907-2006), նկարչուհի։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական նկարիչ (1990)։
  • Հակոբ Հակոբյան (1923-2013), նկարիչ։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական նկարիչ (1977)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1987)։ ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից-անդամ (1988)։
  • Եղիշե Թադևոսյան (1870-1936), նկարիչ։ Հայկական ԽՍՀ Մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1936)։
  • Ալեքսանդր Թամանյան (1878-1936), ճարտարապետ։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական ճարտարապետ (1926)։ Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1942)։
  • Թորոս Թորամանյան (1864-1934), ճարտարապետ և հնէաբան։ Հայկական ԽՍՀ Գիտության վաստակավոր գործիչ (1933)։
  • Էդուարդ Իսաբեկյան (1914-2007), նկարիչ։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական նկարիչ։
  • Սարգիս Մուրադյան (1927-2007), գեղանկարիչ։ Հայկական ԽՍՀ Ժողովրդական նկարիչ (1977)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1976)։
  • Մարտիրոս Սարյան (1880-1972), գեղանկարիչ-բնանկարիչ, график и թատերական նկարիչ։ Սոցիալական աշխատանքի հերոս (1965)։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական նկարիչ (1960)։ ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամ (1947)։ Հայկական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1956)։ Լենինյան (1965) և Ստալինյան մրցանակների (1941) դափնեկիր։
    • Լուսիկ Սարյան (1893-1974), Մարտիրոս Սարյանի կինը։
  • Ջիմ Թորոսյան (1926-2014), ճարտարապետ, Երևանի գլխավոր ճարտարապետ (1972-1982)։ ԽՍՀՄ Ժողովրդական ճարտարապետ (1988)։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1977)։

Գիտնականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքական գործիչներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Սարյան Լուսիկ, 1893–1974
  2. Իսահակյան Սոֆյա, 1882– 1966
  3. Զորյան Սաթենիկ, 1901–1975

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]