Արազի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Արազի
հայ․՝ Մովսես Մելիքի Հարությունյան
Արազի.jpg
Ծննդյան անուն հայ․՝ Մովսես Մելիքի Հարությունյան
Ծնվել է ապրիլի 1 (13), 1878
Ծննդավայր Շահումյան, Մառնեուլի մունիցիպալիտետ, Վրաստան
Վախճանվել է դեկտեմբերի 21, 1964({{padleft:1964|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})[1] (86 տարեկանում)
Վախճանի վայր Երևան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ[1]
Մասնագիտություն արձակագիր և թարգմանիչ
Լեզու հայերեն
Ազգություն հայ
Կրթություն Սանկտ Պետերբուրգի պետական տեխնոլոգիական ինստիտուտ և ԽՍՀՄ Գրողների միություն
Պարգևներ
Լենինի շքանշան «Պատվո նշան» շքանշան և Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
Արազի Վիքիքաղվածքում
Արազի Վիքիդարանում

Արազի (Մովսես Մելիքի Հարությունյան, ծածկանունը՝ Ֆերնանդո, 1878, մարտի 20, (ապրիլի 1), Շուլավեր, Վրաստան - 1964, դեկտեմբեր 21, Երևան), հայ արձակագիր և թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934-ից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Վրաստանի Շուլավեր (այժմ՝ Շահումյան ավան) գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Շուլավերում, 1898 թ. ավարտել է Թիֆլիսի ռեալական դպրոցը։ 1899 թ. ընդունվել է Պետերբուրգի տեխնոլոգիական ինստիտուտը։ Երկու անգամ՝ 1901 և 1905 թթ. ձերբակալվել է ուսանողական հեղափոխական ցույցերին մասնակցելու համար և 1905 թ. բանտից դուրս գալուց հետո վերադարձել է Թիֆլիս։ Գրական ասպարեզ է իջել 1906 թ.։ Գրել է մի շարք փոքրիկ պատմվածքներ։[2] 1906 թվականին «Մուրճ» ամսագրում տպագրվում է նրա առաջին պատմվածքը՝ «Դոն Կարապետի արշավանքը դեպի Կղերստան»։ 1914 թ. Հակոբ Հակոբյանի հետ հրատարակել է «Կարմիր մեխակներ» և «Բանվորի ալբոմ» ժողովածուները։ Պարգևատևվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։ Մահացել է Երևանում[3]։

Երկերի մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մովսես Արազու հուշատախտակը Երևանում
  • Պատմվածքներ, Թիֆլիս, ԺՏԳԽ պոլիգրաֆ բաժնի 4-րդ տպարան, 1923, 47 էջ։
  • Պատմվածքներ, Երևան, Պետհրատ, 1926, 227 էջ։
  • Տրակտորը (ագրոպատմվածք), Երևան, Պետհրատ, 1926, 24 էջ։
  • Պատմվածքներ, Բաքու, «Կոմունիստ»-ի գրադարան, «Կրասնի վաստոկ»-ի տպարան, 1928, 32 էջ։
  • Ապրողները (պատմվածքներ), Երևան, Պետհրատ, 1929, 147 էջ։
  • Լույսերը (պատմվածքներ), Երևան, Պետհրատ, 1931, 208 էջ։
  • Փոքրիկ շինարարները, Երևան, Պետհրատ, 1931, 20 էջ։
  • Կարմիր Կարոն, Երևան, Պետհրատ, 1931, 16 էջ։
  • Պիոներ Սարոն, Պետհրատ, 1931, 12 էջ։
  • Եկվորները (պատմվածքներ), Երևան, Պետհրատ, 1933, 148 էջ։
  • Արձակ պոեմներ, Երևան, Պետհրատ, 1935, 84 էջ։
  • Նոր թևերով. Լուսնի շողերով. Ջրվեժի ցոլքում, Երևան, Պետհրատ, 1935, 275 էջ։
  • Հերոս Կարենը, Երևան, Պետհրատ, 1935, 16 էջ։
  • Փոքրիկ հերոսը, Երևան, Պետհրատ, 1937, 8 էջ։
  • Անբախտ որսկաններ, Երևան, Պետհրատ, 1937, 12 էջ։
  • Երկեր, հատոր 1, Երևան, Պետհրատ, 1937, 479 էջ։
  • Ակունքներ, Երևան, Պետհրատ, 1938, 96 էջ։
  • Մանկական պատմվածքներ, Երևան, Պետհրատ, 1938, 109 էջ։
  • Միշիկը, Երևան, Պետհրատ, 1938, 12 էջ։
  • Այրվող հորիզոնը, գիրք առաջին, Երևան, Հայպետհրատ, 1940, 269 էջ։
  • Արձակ պոեմներ, 2-րդ հրատարակչություն, Երևան, Հայպետհրատ, 1941, 79 էջ։
  • Երեք քաջեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 16 էջ։
  • Հայրենիքի կանչը (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 39 էջ։
  • Անհաղթները (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1944, 146 էջ։
  • Ընտիր երկեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 316 էջ։
  • Ընտիր երկեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1948, 479 էջ։
  • Հաղթական ծիլեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 105 էջ։
  • Մանկական պատմվածքներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1952, 76 էջ։
  • Պատմվածքներ և վիպակներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 491 էջ։
  • Երկերի ժողովածու երեք հատորով, հատոր 1, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 371 էջ։
  • Երկերի ժողովածու երեք հատորով, հատոր 2, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 360 էջ։
  • Երկերի ժողովածու երեք հատորով, հատոր 3, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 424 էջ։
  • Հերոս Կարենը (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 84 էջ։
  • Իսրայել Օրի (պատմական վեպ), գիրք առաջին, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 233 էջ։
  • Իսրայել Օրի (պատմական վեպ), գիրք առաջին և երկրորդ, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 348 էջ։
  • Փունջ։ Սովետահայ մանկական գրականություն (ժողովածուում տեղ են գտել նաև Արազու գործերից), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 356 էջ։
  • Իսրայել Օրի (պատմական վեպ), գիրք առաջին, երկրորդ և երրորդ, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 476 էջ։
  • Իսրայել Օրի (պատմական վեպ), գիրք առաջին, երկրորդ և երրորդ, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 474 էջ։
  • Արևը, Երևան, «Հայաստան», 1970, 8 էջ։
  • Արյունոտ ծաղիկներ (պատմվածքներ), Երևան, «Հայաստան», 1973, 56 էջ։
  • Վերածնունդ (ժողովածուում տեղ է գտել Արազու «Սիրուշի պլամը» պատմվածքը), Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 552 էջ։
  • Արևը, Երևան, «Սովետական գրող», 1981, 16 էջ։
  • Հակոբ Հակոբյան, Շուշանիկ Կուրղինյան, Արազի, Երկեր, Երևան, «Սովետական գրող», 1982, 575 էջ։

Արազու կատարած թարգմանությունները (ռուսերենից)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գեորգի Նիկիֆորով, Լապտերի մոտ (վեպ), Երևան, Պետհրատ, 1931, 303 էջ։
  • Մաքսիմ Գորկի, Ընտիր երկեր 3 հատորով, հատոր 1, Մանկություն, Երևան, Պետհրատ, 1932, 233 էջ։
  • Մաքսիմ Գորկի, Ընտիր երկեր 3 հատորով, հատոր 2, Ծառայության մեջ, Երևան, Պետհրատ, 1934, 343 էջ։
  • Մաքսիմ Գորկի, Ընտիր երկեր 3 հատորով, հատոր 3, Իմ համալսարանները, Երևան, Պետհրատ, 1937, 157 էջ։
  • Մաքսիմ Գորկի, Մանկություն։ Ծառայության մեջ։ Իմ համալսարանները, Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 586 էջ։
  • Մաքսիմ Գորկի, Երկերի ժողովածու 10 հատորով, հատոր 8, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 712 էջ։
  • Մաքսիմ Գորկի, Երկերի ժողովածու 10 հատորով, հատոր 9, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 556 էջ։
  • Մաքսիմ Գորկի, Մանկություն, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 283 էջ։
  • Մաքսիմ Գորկի, Մանկություն (վեպ), Երևան, «Սովետական գրող», 1982, 248 էջ։

Գրականություն Արազու և նրա ստեղծագործության մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վահրամ Թերզիբաշյան, Արազի, Երևան, Պետհրատ, 1940, 64 էջ։
  • Սովետահայ գրականության պատմություն, առաջին հատոր (1917-1941, հատորում զետեղված է «Մովսես Արազի» գլուխը, որը գրել է Սուրեն Աղաբաբյանը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1961, 800 էջ։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Арази // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. Սուրխաթյան "Հայ Գրականություն" 2 հատոր
  3. Հայկ Խաչատրյան (1981). Գրական տեղեկատու. Երևան: «Սովետական գրող». էջ էջ 51.