Մաքսիմ Գորկի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Մաքսիմ Գորկի (այլ կիրառումներ)
Մաքսիմ Գորկի
ռուս.՝ Алексей Максимович Пешков
Maxim Gorky authographed portrait 1.jpg
Ծնվել էմարտի 16 (28), 1868[1][2][3][4][5][6][7][8]
ԾննդավայրՆիժնի Նովգորոդ, Ռուսական կայսրություն[2]
Վախճանվել էհունիսի 18, 1936(1936-06-18)[1][2][5][4][3][7][8] (68 տարեկանում)
Վախճանի վայրԳորկի-10 (գյուղ, Օդինցովսկի շրջան), Q4414690?, Օդինցովսկի շրջան, Մոսկվայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
Գրական անունМаксим Горький և Иегудиил Хламида
Մասնագիտությունգրող, դրամատուրգ, վիպասան, ինքնակենսագիր, օրագրի հեղինակ, լրագրող, բանաստեղծ, դրամատուրգ, հրապարակախոս և քաղաքական գործիչ
Լեզուռուսերեն[1]
Ազգությունռուս
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Ուշագրավ աշխատանքներՄայրը և The Lower Depths
ԱնդամակցությունԽՍՀՄ Գրողների միություն
ԿուսակցությունՌուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցություն
ԱշխատավայրPushkin House
ՊարգևներԼենինի շքանշան
ԱմուսինԵկատերինա Պեշկովա և Մարիա Անդրեևա
ԶավակներQ4362191?
MaximGorkySignature.svg
Մաքսիմ Գորկի Վիքիքաղվածքում
Մաքսիմ Գորկի Վիքիդարանում
Maxim Gorky Վիքիպահեստում

Մաքսիմ Գորկի (իսկական անունը՝ Ալեքսեյ Մաքսիմովիչ Պեշկով[9][10][11], ռուս.՝ Алексей Максимович Пешков, մարտի 16 (28), 1868[1][2][3][4][5][6][7][8], Նիժնի Նովգորոդ, Ռուսական կայսրություն[2] - հունիսի 18, 1936(1936-06-18)[1][2][5][4][3][7][8], Գորկի-10 (գյուղ, Օդինցովսկի շրջան), Q4414690?, Օդինցովսկի շրջան, Մոսկվայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[12], կիրառվում է նաև գրողի իսկական անվան և կեղծանվան համակցությունը՝ Ալեքսեյ Մաքսիմովիչ Գորկի), ռուս խորհրդային գրող, արձակագիր, դրամատուրգ, սոցիալիստական ռեալիզմ գրական ուղղության հիմնադիր և քաղաքական ակտիվիստ, ԽՍՀՄ Գրողների միության ստեղծման նախաձեռնող և այդ միության վարչության առաջին նախագահ: Աշխարհում նշանակալի և հայտնի ռուս գրողներից և մտածողներից մեկը[13]:

5 անգամ առաջադրվել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի[14]՝ 1918, 1923, երկու անգամ 1928 և 1933 թվականներին[15]: Սկսելով ռոմանտիկ նովելներից, արձակ երգերից, և պատմվածքներից՝ 1901 թվականին Գորկին անցավ դրամատուրգիային: 19-րդ և 20-րդ դարերի սահմանագծին նա հայտնի դարձավ որպես հեղափոխական ոգով ստեղծագործությունների հեղինակ՝ անձամբ մոտ լինելով սոցիալ դեմոկրատների հետ և գտնվելով ցարական ռեժիմի ընդդիմության շարքերում: Գրողի ստեղծագործական կենսագրության ծաղկումը նշանավորվեց ակնարկների, ինքնակենսագրական վիպակների, պիեսների, երկու խոշոր վեպերի շարքով, ինչպես նաև հրապարակախոսական վավերագրական ժանրի պատմվածքներով:

Գորկու ստեղծագործությունների հիմնական պաթոսը «նոր մարդկանց» մասին երազանքներն էին, որոնք անվախ և ազատ էին, ունեին բարձր մտավոր և ֆիզիկական ընդունակություններ, գերազանցելով բոլոր հնարավորությունները կարող էին հասնել գերագույն նպատակի, չբացառելով անմահությունը[16]:

Վտարանդիության մեջ անցկացրել է ավելի քան 18 տարի, ընդ որում՝ 15 տարի Իտալիայում, առանց որևէ օտար լեզվի տիրապետելու[17][18]:

20-րդ դարի սկզբին նա դարձավ ասվածաշինության գաղափարախոսներից մեկը[19], 1909 թվականին նա օգնեց այդ ուղղության ներկայացուցիչներին Կապրիե կղզում բանվորների համար դպրոց բացելու հարցում, որը Վլադիմիր Լենինը կոչեց «աստվածաշինության գրական կենտրոն»:

Գորկին ղեկավարել է երեք խոշոր հրատարակչություններ՝ «Գիտելիք», «Առագաստ» և «Համաշխարհային գրականություն» (1902 թվականից մինչև 1921 թվականը), գրահրատարակչական գործունեության մեջ ներդնելով նորարարական մոտեցումներ:

Չնայած այն բանին, որ Գորկին որոշ ժամանակ բոլշևիկյան խմբակցության խոշոր հովանավորներից էր[20], սկզբնական շրջանում թերահավատորեն էր վերաբերվում Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը և Խորհրդային իշխանությանը: Նա բոլշևիկներին բարեխոսում էր ձերբակալվածների և մահվան դատապարտվածների համար: Խորհրդային Ռուսաստանում մի քանի տարի մշակութային և իրավապաշտպան գործունեություն իրականացնելուց հետո 1920-ական թվականներից բնակվել է արտասահմանում (Բեռլին, Մարիենբադ, Սորենտո): 1932 թվականին վերջնականապես վերադարձավ ԽՍՀՄ:

Գորկին ԽՍՀՄ-ում ամենաշատ հրատարակված խորհրդային գրողն է: 1918-1986 թվականներին 3556 հրատարակությունների ընդհանուր տպաքանակը կազմել է 242,621 միլիոն օրինակ: Եթե հաշվի առնենք բոլոր ռուս գրողներին, Գորկին զիջում է միայն Լև Տոլստոյին և Ալեքսանդր Պուշկինին[21]: Գորկու ստեղծագործությունների ամբողջական հավաքածուն կազմում է 60 հատոր, գեղարվեստական ստեղծագործությունները հրատարակվել են 1968-1973 թվականներին, հրապարակախոսական աշխատանքները` 1985 թվականից հետո, նամակները մինչ օրս դեռևս ամբողջությամբ չեն հրապարակվել[22]: 1932 թվականից մինչև 1990 թվականը Գորկու անունը կրել է նրա հայրենի Նիժնի Նովգորոդ քաղաքը:

Մաքսիմ Գորկի կեղծանունն առաջին անգամ հայտնվել է 1892 թվականի սեպտեմբերի 12-ին, թբիլիսյան «Կովկաս» թերթում հրապարակված «Մակար Չուդրա»[23] պատմվածքի տակ դրված ստորագրությամբ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գորկին ծնվել է Նիժնի Նովգորոդում։ 10 տարեկանում որբացել է։ 12 տարեկանում իր տատիկին գտնելու հույսով տնից փախչում է։ Փոքրիկ Գորկուն կրթել ու դաստիարակել է տատիկը։ Տատիկի մահը ծանր է ազդում Գորկու վրա, այդ պատճառով 1887 թվականի դեկտեմբերին ինքնասպանության փորձ է անում։ Երիտասարդ Գորկին ոտքով ճամփորդում է ռուսական կայսրության տարածքով, ստացած տպավորություններն արտացոլել է իր ստեղծագործություններում։

Երբ աշխատակցում էր գավառական լրագրերին, նրա կեղծանունն էր Иегудиил Хламида։ «Գորկի» (բառացիորեն՝ դառը) կեղծանունը սկսեց օգտագործել 1892 թվականից, երբ աշխատակցում էր Թիֆլիսի «Кавказ» (Կովկաս) թերթին։ Այդ անվանումը արտացոլում էր նրա աճող զայրույթը ռուսաստանյան կյանքից և դառը ճշմարտությունն ասելու վճռականությունը։ Գորկու առաջին գիրքը, «Очерки и рассказы» (Ակնարկներ և պատմվածքներ), 1898 թվականին սենսացիոն հաջողություն ունեցավ և այդպիսով սկսվեց գրողի նրա կարիերան։ Նա անընդմեջ գրում էր՝ համարելով գրելը ոչ այնքան գեղագիտական զբաղմունք, որքան բարոյական և քաղաքական գործունեություն, որ կարող է փրկել աշխարհը։ Նա նկարագրում էր ամենացածր խավի, աղքատ մարդկանց կյանքը՝ բացահայտելով նրանց դժվարությունները, նրանց նսեմացումը և բիրտացումը, ինչպես նաև նրանց կողմից ցուցաբերվող մարդկայնության նշանները։

Գորկին հրապարակայնորեն հակադրվում էր ցարական վարչակարգին և դրա հետևանքով բազմիցս ձերբակալվել է։ Նա ընկերացել էր մեծ թվով հեղափոխականների հետ, Լենինի մտերիմ ընկերն էր դարձել 1902 թվականից, երբ նրանք առաջին անգամ հանդիպեցին։ 1902 թվականին ընտրվել է գրականության պատվավոր ակադեմիկոս, բայց Նիկոլայ II ցարը այն չեղյալ հայտարարեց։ Ի նշան բողոքի՝ Անտոն Չեխովը և Վլադիմիր Կորոլենկոն լքեցին ակադեմիան։

Լև Տոլստոյը և Գորկին, 1900 թ.
Անտոն Չեխովը և Մաքսիմ Գորկին, 1900 թ., Յալթա
1931 թ. Վորոշիլովը, Գորկին և Ստալինը (ձախից աջ)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118639293 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 International Music Score Library Project — 2006.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 SNAC — 2010.
  6. 6,0 6,1 Internet Broadway Database — 2000.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Itaú Cultural Enciclopédia Itaú CulturalSão Paulo: Itaú Cultural, 1987. — ISBN 978-85-7979-060-7
  9. Сам Горький считал, что его настоящая фамилия Пешков должна произноситься с ударением на О:
    Aquote1.png Тогда я счёл возможным пояснить ему:

    - Я не Каширин, а - Пешко́в…

    - Пе́шков? - неверно повторил он. - Хорошее дело.
    - Максим Горький. Из автобиографической повести «Детство»
    Aquote2.png

  10. «Фамилия Пешков не имеет отношения к словам пеший или пешка, в её основе лежит разговорный вариант Пешко (от Пётр). Эту фамилию нередко произносят с ударением на первом слоге, хотя правильнее произносить Пешко́в, на этом настаивал и А. М. Горький» (Ганжина И. М. Словарь современных русских фамилий. — М.: Астрель: ACT, 2001. — С. 367. — 672 с. — ISBN 5-237-04101-9)
  11. БЭС ([1])
  12. Вайнберг И. И. Горький Максим. // Русские писатели. 1800-1917. Биографический словарь. Т. 1. - М.: Изд-во «Советская Энциклопедия», 1989. - С. 645-657.
  13. Басинский, 2005, էջ 440-441, 452
  14. Nomination Database - Literature.
  15. Татьяна Марченко Русские писатели и Нобелевская Премия (1901-1955): (1901-1955). — Böhlau Verlag Köln Weimar, 2007. — 640 с. — ISBN 9783412140069
  16. Быков, 2012, էջ 346
  17. Дёмкина С. М.։ «Италия в Музее А. М. Горького на Малой Никитской, 6»։ University of Toronto · Academic Electronic Journal in Slavic Studies. Toronto Slavic Quarterly։ Վերցված է 2016-01-09 
  18. Миракян Нива (2014-04-16)։ «Неаполитанский период Максима Горького»։ Окно в Россию։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2015-11-19-ին։ Վերցված է 2016-01-09 
  19. |Плеханов Г. В. О так называемых религиозных исканиях в России. «Исповедь» М. Горького как проповедь «новой религии» // Об атеизме и религии в истории общества и культуры. — М: Мысль, 1977. — С. 254.
  20. О’Коннор Т. Э. Инженер революции. Леонид Красин и большевики. М., 1993.
  21. Книгоиздание СССР. Цифры и факты. 1917-1987 / Е. Л. Немировский, М. Л. Платова. — М.: Книга, 1987. — С. 292, 308. — 320 с. — 3000 экз.
  22. Быков, 2012, էջ 5
  23. Басинский, 2005, էջ 442

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]