Ադոլֆ Հիտլեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Հիտլերից)
Jump to navigation Jump to search
Ադոլֆ Հիտլեր
գերմ.՝ Adolf Hitler
Hitler portrait crop.jpg
Ծնվել էապրիլի 20, 1889(1889-04-20)[1][2][3][4][5][6][7][8]
ԾննդավայրԲրաունաու ամ Ին, Վերին Ավստրիա, Ավստրիա[1][9]
Մահացել էապրիլի 30, 1945(1945-04-30)[10][2][3][4][5][11][8] (56 տարեկանում)
Մահվան վայրՖյուրերբունկեր, Բեռլին, Նացիստական Գերմանիա[1]
ՔաղաքացիությունԱվստրո-Հունգարիա[12]
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Վայմարյան Հանրապետություն[12]
չկա
Գերմանական Ավստրիա[12]
Առաջին Ավստրիական Հանրապետություն
Flag of Germany (1935–1945).svg Նացիստական Գերմանիա
Ազգությունգերմանացի և Ավստրիացիներ
Մայրենի լեզուգերմաներեն
Կրոնչդավանող կաթոլիկ և անհայտ
ԿրթությունLambach Abbey? և Realschule de Linz?
Ազդվել էPaul Devrient?[13], Georg Ritter von Schönerer?, Կարլ Լյուգեր և Karl Hermann Wolf?
ԵրկերԻմ պայքարը
Մասնագիտությունպետական գործիչ
ԱմուսինԵվա Բրաուն[14]
Ծնողներհայր՝ Ալոիս Հիտլեր[14], մայր՝ Կլարա Հիտլեր[14]
Զբաղեցրած պաշտոններՌայխսկանցլեր, Ռայխսշտատհալտեր, Ռայխսպրեզիդենտ, Վայմարի Հանրապետության Ռայխսթագի պատգամավոր և Գերմանական Կայսրության Ռայխսթագի անդամ
Քաղաքական կուսակցությունՆացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցություն և Գերմանիայի աշխատավորական կուսակցություն[15][16]
Պարգևներ և
մրցանակներ
Երկաթե խաչ Պարգև վիրավորվելու համար Honorary citizen of Sankt Andreasberg?[17] honorary citizenship of Goslar?[17] Կարմիր նետերի կայսերական շքանշանի շղթա[18] Փղի շքանշան ՆՍԳԲԿ ոսկե կուսակցական նշան 1914/1918 պատերազմի վետերանի պատվավոր խաչ Արյան շքանշան Honorary citizenship of Trier? և Տարվա մարդ՝ ըստ Թայմ ամսագրի
Երեխաներչկա
Ստորագրություն
Hitler signature.svg
Adolf Hitler Վիքիպահեստում

Ադոլֆ Հիտլեր (գերմ.՝ Adolf Hitler, ապրիլի 20, 1889(1889-04-20)[1][2][3][4][5][6][7][8], Բրաունաու ամ Ին, Վերին Ավստրիա, Ավստրիա[1][9] - ապրիլի 30, 1945(1945-04-30)[10][2][3][4][5][11][8], Ֆյուրերբունկեր, Բեռլին, Նացիստական Գերմանիա[1]), գերմանացի քաղաքական գործիչ Նացիստական կուսականության (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP) առաջնորդը: Նա դարձել է Գերմանիայի կանցլեր 1933 թվականին և 1934 թվականին`ֆյուրեր: Իր դիկտատուրայի օրոք 1933-ից 1945 թվականներին նա նախաձեռնել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Եվրոպայում` ներխուժելով Լեհաստան 1939 թվականի սեպտեմբերին: Հիտլերը պատերազմի ընթացքում համակարգում էր ռազմական գործողությունները և եղել է Հոլոքոստի գլխավոր կազմակերպիչներից մեկը:

Հիտլերը ծնվել է Ավստրիայում, որն այն ժամանակ Ավստրո-Հունգարիայի մասն էր և մեծացել է Լինցի մոտակայքում: Նա տեղափոխվել է Գերմանիա 1913 թվականին և անդամագրվել Գերմանիայի բանակում Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ: 1919 թվականին նա միացել է Գերմանական բանվորական կուսակցությանը, որը վերածվեց Նացիստական կուսակցության, և 1921 թվականին Հիտլերը դարձավ դրա առաջնորդը: 1923 թվականին նա փորձեց իշխանության հասնել Մյունխենում իրականացված հեղաշրջման փորձի միջոցով, սակայն ձախողվեց և բանտարկվեց: Բանտում նա հեղինակեց իր ինքնակենսագրության առաջին հատորը և «Իմ պայքարը» («Mein Kampf») գիրքը: 1924 թվականին ազատվելուց հետո, Հիտլերը մեծ ժողովրդականություն ձեռք բերեց քննադատելով Վերսալյան պայմանագիրը և քարոզելով պանգերմանիզմ, հակասեմականություն և հակակոմունիզմ: Նա հաճախ հայտարարում էր, որ միջազգային կապիտալիզմը և կոմունիզմը հրեական դավադրության գործիք են:

1932 թվականին Նացիստական կուսակցությունը դարձավ ամենամեծ ընտրված կուսակցությունը գերմանական Ռայխստագում, սակայն չուներ մեծամասնություն և ոչ մի կուսակցություն չկարողացավ ձեռք բերել մեծամասնություն կոալիցիայի միջոցով և սատարել կանցլերի թեկնածությունը: Նախկին կանցլեր Ֆրանց ֆոն Պապենը և այլ պահպանողական առաջնորդներ ճնշում գործադրեցին երկրի նախագահ Պաուլ ֆոն Հինդենբուրգի վրա և ստիպեցին Հիտլերին նշանակել կանցլեր 1933 թվականի հունվարի 30-ին: Շատ ժամանակ չանցած Ռայստագը ընդունեց Հատուկ լիազորությունների մասին օրենքը, ինչից սկսվեց Վայմարյան հանրապետությունից Նացիստական Գերմանիայի վերափոխման գործընթացը, որը միակուսակցական դիկտատուրա էր, հիմնված նացիստական ամբողջատիրական և անձնիշխանական գաղափարախոսության վրա: Հիտլերը նպատակ ուներ ձերբազատվել Գերմանիայի հրեաներից և հիմնադրել նոր կարգ, որը կընդդիմանար այն անարդարություններին, որոնք տեղի ունեցան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո: Նրա կառավարման առաջին վեց տարիներին Գերմանիայի տնտեսությունը արագորեն զարգացավ` հաղթահարելով Մեծ ճգնաժամը, հրաժարվելով ռազմատուգանքներից, որոնք Գերմանիան պետք է վճարեր Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո և բռնակցելով միլիոնավոր էթնիկ գերմանացիներով բնակեցված տարածքներ, ինչը նրան բերեց հանրային նշանակալի աջակցություն:

Հիտլերը ձեռնամուխ եղավ Lebensraum («ապրելու տարածություն») ստեղծման քաղաքականությանը Արևելյան Եվրոպայում և այս ագրեսիվ քաղաքականությունը դարձավ Եվրոպայում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բռնկման գլխավոր պատճառը: Նա մեծ տեմպերով իրականացրեց վերազինում և 1939 թվականի սեպտեմբերի 1-ին ներխուժեց Լեհաստան, ինչի արդյունքում Բրիտանիան և Ֆրանսիան պատերազմ հայտարարեցին Գերմանիային: 1941 թվականի հունիսին Հիտլերը հրամայեց ներխուժել ԽՍՀՄ: 1941 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ գերմանական զորքերը և եվրոպական Առանցքի ուժերը օկուպացրել էին Եվրոպայի և Հյուսիսային Աֆրիկայի մեծ մասը: 1941 թվականի դեկտեմբերին Ճապոնիայի կողմից Պերլ Հարբորի վրա հարձակումից շատ չանցած Հիտլերը պատերազմ հայտարարեց Միացյալ Նահանգներին` ներքաշելով ուղղակի ռազմական գործողությունների մեջ: Խորհրդային Միությանը արագ պարտության մատնելու պլանների ձախողման և ԱՄՆ կողմից պատերազմի ներքաշման արդյունքում պատերազմը բեկվեց Դաշնակիցների օգտին և Գերմանիան սկսեց պարտություններ կրել: Պատերազմի վերջին օրերին Բեռլինի ճակատամարտի ժամանակ Հիտլերը ամուսնացավ իր երկար տարիների սիրուհու` Եվա Բրաունի հետ: Ամուսնությունից երկու օր չանցած 1945 թվականի ապրիլի 30-ին զույգը ինքնասպանություն գործեց, որպեսզի խուսափի խորհրդային Կարմիր բանակի ձեռքը ընկնելուց. նրանց մարմիններն այրվեցին:

Հիտլերի իշխանության օրոք ռասիստական գաղափարախոսության ներքո Նացիստական ռեժիմը ձեռնամուխ եղավ մոտ 5,5 միլիոն հրեաների ցեղասպանության և միլիոնավոր այլ անմեղ մարդկանց սպանությանը: Հիտլերը և Նացիստական ռեժիմը նաև պատասխանատու են մոտ 19,3 միլիոն խաղաղ բնակչի և ռազմագերիների սպանության համար: Բացի այդ մոտ 28,7 միլիոն զինվոր և խաղաղ բնակիչ մահացել են Եվրոպական ճակատում ռազմական գործողությունների հետևանքով: Սպանությունների քանակով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը համարվում է ամենամահաբեր հակամարտությունը պատմության մեջ:

Նախնիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիտլերի հայր Ալոիս Հիտլերը (1837-1903) եղել է Մարիա Աննա Շիկլգրուբերի ապօրինի երեխան[19]: Բապտիստական գրանցամատյանում նրա հոր անունը նշված չէ, և Ալոիսը սկզբում օգտագործել է մոր ազգանունը`Շիկլգրուբեր: 1842 թվականին Ալոիսի մայրը ամուսնացավ Յոհան Գեորգ Հիեդլերի հետ: Ալոիսին դաստիարակել է Հիեդլերի եղբայրը` Յոհան Նեպոմուկ Հիեդլերը[20]: 1876 թվականին Ալոիսը օրինականացվեց և բապտիստական գրանցամատյանում գրանցվեց Յոհան Գեորգ Հիեդլերը որպես Ալոիսի հայր (գրանցվեց որպես «Գեորգ Հիտլեր»)[21][22]: Դրանից հետո Ալոիսը վերցրեց «Հիտլեր» ազգանունը[22], որը նաև գրվում էր Հիեդլեր, Հուտտլեր: Անվանման հիմքում հավանաբար ընկած է խրճիթ բառը (գերմաներեն Hütte նշանակում է «խրճիթ»)[23]:

Նացիստ պաշտոնյա Հանս Ֆրանկը կարծում էր, որ Ալոիսի մայրը աշխատել է հրեայի ընտանիքում սպասավոր Գրացում և հնարավոր է, որ Ալոիսի հայրը ընտանիքի 19-ամյա զավակ Լեոպոլդ Ֆրանկենբերգերն է[24]: Ոչ մի Ֆրանսկենբերգեր այդ ժամանակաշրջանում Գրացում գրանցված չի եղել և չի ապացուցվել Լեոպոլդ Ֆրանսկենբերգերի գոյության մասին[25], այսպիսով պատմաբանները մերժում են վարկածը, որ Ալոիսի հայրը հրեա է եղել[26][27]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկություն և կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիտլերը մանուկ հասակում (մոտ 1889-90)

Ադոլֆ Հիտլերը ծնվել է 1889 թվականի ապրիլի 20-ին Ավստրո-Հունգարիայի (ներկայիս Ավստրիա) Բրաունաու ամ Ին ավանում, որը գտնվում էր Գերմանական կայսրության սահմանին մոտ[28]: Նրան կնքել են որպես «Ադոլֆուս Հիտլեր»[29]: Նա Ալոիս Հիտլերի և նրա երրորդ կին Կլարա Հիտլերի վեց երեխաներից չորրորդն էր: Մյուս երեխաներից երեքը, Գուստավը, Իդան և Օտտոն մահացան մանուկ հասակում[30]: Նրանց հետ էր ապրում նաև Ալոիսի երեխաները երկրորդ ամուսնությունից` Ալոիս կրտսերը (ծնվ. 1882) և Անգելան (ծնվ. 1883)[31]: Երբ Հիտլերը երեք տարեկան էր, նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Գերմանիայի Պասաու քաղաք[32]: Այստեղ նա ավելի լավ տիրապետեց բավարական բարբառին քան ավստրիական գերմաներենին, ինչը տեսանելի դարձավ նրա խոսքում ամբողջ կյանքի ընթացքում[33][34][35]: Նրա ընտանիքը վերադարձավ Ավստրիա և բնակություն հաստատեց Լեոնդինգում 1894 թվականին և 1895 թվականին Ալոիսը տեղափոխվեց Հաֆելդ, Լամբախի մոտ, որտեղ նա ֆերմա հիմնեց և պահում էր մեղուներ: Հիտլերը ընդունվեց Վոլքսքուլ (պետական միջնակարգ դպրոց) մոտակա Ֆիշլխամում[36][37]:

Նրա հոր տեղափոխումը համընկավ Ադոլֆի և Ալոիսի ներքին կոնֆլիկտների հետ, որոնց պատճառն էր Ադոլֆի հրաժարվելը ենթարկվել դպրոցի խիստ կանոններին[38]: Նրա հայրը ծեծել է նրան, չնայած մայրը փորձել է պաշտպանել[39]: Ալոիսի գյուղատնտեսական գործունեությունը Հաֆելդում ավարտվեց անհաջողությամբ և 1897 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Լամբախ: Ութնամյա Հիտլերը հաճախեց երգի դասերի, երգեց եկեղեցում և անգամ որոշել էր դառնալ հոգևորական[40]: 1898 թվականին նրա ընտանիքը վերադարձավ Լեոնդինգ: Հիտլերը խորապես ցնցված էր իր կրտսեր եղբոր` Էդմունդի մահից, ով մահացավ 1900 թվականին կարմրուկից: Հիտլերը վստահ, առաջադեմ, կագապահ աշակերտից վերափոխվեց ինքնամփոփ, մեկուսացած տղայի, ով շարունակաբար կռվում էր հոր և ուսուցիչների հետ[41]:

Ալոիսը հաջող կարիերա սկսեց մաքսային բյուրոյում և ցանկանում էր, որ որդին գնա նրա հետքերով[42]: Հիտլերը հետագայում պատմել է մի տեսարանի մասին, երբ այս ժամանակաշրջանում նրա հայրը տարել է նրան մաքսային գրասենյակ, որպեսզի հարթի իրենց միջև տարաձայնությունները[43][44][45]: Արհամարհելով Հիտլերի արվեստի դպրոց ընդունվելու և արվեստագետ դառնալու ցանկությունը, Ալոիսը նրան ուղարկեց Լինցի Տեալսքուլ 1900 թվականի սեպտեմբերին[46]: Հիտլերը ընդդիմացել է հոր այս որոշմանը և «Իմ պայքարը» գրքում գրել է, որ նա դպրոցում ցածր առաջադիմություն էր ցուցաբերում, որ հայրը տեսներ որ դա իրենը չէ և տեղափոխեր իր երազած ուսումին[47]:

Ինչպես Ավստրիայի շատ գերմանացիներ, Հիտլերի մոտ զարգացավ գերմանական ազգայնական գաղափարները վաղ տարիքից[48]: Նա ընդունում էր միայն Գերմանիան՝ ատելով Հաբսբուրգյան միապետություն և նրանց կառավարումը կայսրությունում[49][50]: Հիտլերը և իր ընկերները ողջունում էին «Հայլ»-ով և երգում էին «Գերմանացիների երգը» չնայած այն Ավստրիայի կայսրության հիմնն էր[51]:

Ալոիսի հանկարծակի մահից հետո 1903 թվականի հունվարի 3-ին, Հիտլերի առաջադիմությունը դպրոցում ավելի վատթարացավ և մայրը թույլատրեց նրան հեռանալ դպրոցից[52]: Նա ընդունվեց Շտայրի Ռեալսքուլը 1904 թվականի սեպտեմբերին, որտեղ նրա վարքը և առաջադիմությունը բարելավվեց[53]: 1905 թվականին նա հանձնեց ավարտական քննությունը: Հիտլերը թողեց դպրոցը առանց հետագա կրթության որևէ ցանկության[54]:

Պատանեկություն և վաղ հասունության շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

13 տարեկանում, երբ Ադոլֆը սովորում էր ռեալական դպրոցի 2-րդ դասարանում, հանկարծակի մահանում է հայրը՝ Ալոիսը։ Չնայած ամենօրյա վեճերին՝ Հիտլերը շատ էր սիրում հորը։ Մոր խնդրանքով Հիտլերը շարունակում է ուսումը և որոշում է դառնալ նկարիչ, ոչ թե պետական ծառայող, ինչպես ցանկանում էր հայրը։ 1903 թվականի գարնանը նա գնում է Լինցի հանրակացարան, իսկ դպրոցի դասերին սկսել էր սակավ հաճախել։ Անգելան՝ Հիտլերի քույրը, 1903 թվականին ամուսնանում է, և տանը մնում են Հիտլերը և իր քույրը՝ Պաուլան։ 1904 թվականին Հիտլերը դառնում է 15 տարեկան և ավարտում է Լինցի ռեալական դպրոցի 3-րդ դասարանը, մայիսի 22 թվականին կայանում է նրա խաչակնքումը, և այդ օրը նա առաջին անգամ իր կյանքում ֆիլմ է դիտում։ Նա չէր սիրում ֆրանսերենը և քիչ էր մնում այդ լեզվի պատճառով մնար նույն դասարանում։ Աշնանը նա վերաքննություն է հանձնում և խոստանում տեղափոխվել մեկ այլ դպրոց՝ ուսումը շարունակելու։

Հիտլերը 1920-ական թվականներին

Սեպտեմբերին 1904 թվականին Հիտլերը կատարում է իր խոստումը և գալիս է Շտայրի պետական ռեալական դպրոցը սովորելու չորրորդ դասարանում։ Այստեղ նա սովորում է մինչև 1905 թվականի սեպտեմբերը։ Շտայրում Հիտլերը բնակվում է վաճառական Իգնաց Կամոգֆերի տանը։ 1905 թվականին Ադոլֆը ստանում է չորրորդ դասարանի ավարտական վկայականը։ Գերազանց գնահատական է ունենում միայն նկարչությունից և ֆիզկուլտուրայից, իսկ գերմաներենը, ֆրանսերենը, մաթեմատիկան, սղագրությունը անբավարար, մնացածը՝ բավարար։

1905 թվականին հունիսի 21-ին մայրը վաճառում է Լեոնդինգի տունը և երեխաների հետ տեղափոխվում Լինց՝ Հումբոլդտի 31 հասցեով։ 1905 թվականի աշնանը Հիտլերը մոր խնդրանքով կրկին գնում է դպրոց, որպեսզի ստանա չորրորդ դասարանի ամփոփաթերթիկը։ Բայց հետո նրա մոտ հայտնաբերում են թոքերի ծանր հիվանդություն և բժիշկը խորհուրդ է տալիս մորը հետաձգել առնվազն մեկ տարվա ուսումը, և առաջարկում է, որ հետագայում երբեք չաշխատի գրասենյակում։ Ադոլֆի մայրը նրան հանում է դպրոցից և տանում Շպիտալի բարեկամների մոտ։ Այստեղ նա շատ կաթ է խմում, շատ է ուտում և արագորեն ոտքի է կանգնում։ Շատ է նկարում մատիտով և ներկերով։ Մայրը, հետևելով բժշկի խորհրդին, համաձայնում է, որ Ադոլֆը դպրոց գնալու փոխարեն հաճախի Վիեննայի արվեստի ակադեմիա։ Քանի որ ընդունելության քննությունները ավարտվել էին, մինչև 1906 թվականի գարունը ոչինչ չի անում։ 1906 թվականի մայիսին գնում է Վիեննա։ Այցելում է թանգարաններ և այլ գեղատեսիլ վայրեր։ Եվ այսպես, առանց քննություններին սպասելու հետաձգում է այն մինչև հաջորդ տարվա հունիս և վերադառնում Լինց։ Մայրն այդ ժամանակ արդեն ծանր հիվանդ էր։ Լինցում նա գրանցվում է գրադարանում, ստանում է (1906 թվականի հոկտեմբերի 2-ից մինչև 1907 թվականի հունվարի 31-ը) դաշնամուրի դասեր, պարբերաբար գնում է թատրոն, նկարներ է նկարում, կրկնօրինակում անվանի արվեստագետների նկարները, գրում բանաստեղծություններ, գծագրում է շենքեր, կամուրջներ և քաղաքացիական շենքերի հատակագծեր։ Նա շատ է սիրել կարդալ։

1907 թվականի հունվարի 18-ին մայրը վիրահատության է ենթարկվում (կրծքագեղձի քաղցկեղ)։ Սեպտեմբերին, երբ մոր առողջական վիճակը բարելավվում է, 18-ամյա Հիտլերը գնում է Վիեննա ընդունելության քննությանը մասնակցելու[55][56]։ Նա շատ վստահ էր իր ունակություններին։ Առաջին փուլում Հիտլերը անցնում է, թեև 33 թեկնածուներ դուրս են մնում։ Երկրորդ փուլում Հիտլերը և 51 այլ թեկնածուներ չեն անցնում։ Այդ տարի ակադեմիա են ընդունվել ընդամենը 28 մարդ, դուրս են մնացել 113-ը։ Ռեկտորը առաջարկեց նրան դիմել ճարտարապետության դպրոց, սակայն նա այնտեղ ընդունվելու հնարավորություն չուներ, քանի որ չէր ավարտել միջնակարգ դպրոցը[57]:

Гитлер и собрание НСДАП в Мюнхене.jpg

1907 թվականի նոյեմբերին Հիտլերը վերադառնում է Լինց և հոգ է տանում անբուժելի հիվանդ մորը. Նա ղեկավարում է տնային գործերը։ 1907 թվականի դեկտեմբերի 21-ին մայրը մահանում է կրծքագեղձի քաղցկեղից, և դեկտեմբերի 23-ին Ադոլֆը մորը թաղում է հոր կողքին։ 1908 թվականի փետրվարին Հիտլերը և Պաուլան ստանում են որբի կենսաթոշակ, Հիտլերը գնում է Վիեննա. թոշակից բացի, նա ստանում է հոր ժառանգության մի մասը և շատ մեծ գումարներ՝ մորաքրոջ և մոր ժառանգությունից։ Բայց նա միշտ փորձել է թաքցնել իր ֆինանսական վիճակը։

Այս ընթացքում Հիտլերի մոտ զագացավ երկու հետաքրքրություն, դեպի ճարտարապետությունը և երաժշտությունը` տասն անգամ հաճախելով իր սիրելի Ռիխարդ Վագներ «Լոհենգրին» օպերան[58]:

Երբ սկսվում է պատերազմը, նա անմիջապես խնդրագիր է հղում Լյուդվիգ III-ին, որպես ավստրիացի ծառայելու Բավարիայի գնդում։ Նա ընտրում է Բավարիայի 16-րդ պահեստազորային գունդը։ 1914 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, առանց բավարար նախապատրաստման, նա ուղարկվում է արևմտյան ռազմաճակատ։ Արդեն հոկտեմբերի 29-ին մասնակցում է Իզերի ճակատամարտին, իսկ 1914 թվականի նոյեմբերի 30-ից մինչև հոկտեմբերի 24-ը՝ Իպերոմի։ 1914 թվականի նոյեմբերի 1-ին ստանում է եֆրեյտորի (կապրալ) կոչում։ 1914 թվականի դեկտեմբերի 2-ին պարգևատրվել է Երկրորդ կարգի երկաթե արիական խաչով։

Նացիոնալ-սոցիալիզմի ստեղծում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1919 թվականի փետրվարի սկզբին Հիտլերը որպես ծառայող կամավոր ընդգրկվում է գերիների ճամբարում, որը գտնվում էր Թրաունշթայնի մոտ՝ Ավստրիայի սահմանի հարևանությամբ։ Մոտ մեկ ամիս անց մի քանի գերի՝ մի քանի հարյուր ֆրանսիացի և ռուս զինվորներ ազատ են արձակվում, և ճամբարը նրա պահակախմբի հետ լուծարվում է։

Տունը Ավստրիայի Լեոնդինգում, որտեղ Հիտլերը անցկացրել է իր մանկության մի քանի տարին (լուսանկարը 2012 թվականի):

1919 թվականի մարտի 7-ին Հիտլերը վերադառնում է Մյունխեն՝ Բավարիայի 7-րդ դասակի 1-ին պահուստային գումարտակի 2-րդ հետևակային գունդ։

Այդ ժամանակ նա դեռ չէր որոշել. ճարտարապետ դառնալ, թե՞ քաղաքական գործիչ։ Մյունխենում այդ ընթացքում՝ թեժ օրերին, նա չէր կատարում իր պարտավորությունները, պարզապես հետևում էր՝ սեփական անվտանգությանը։ Նա գտնվում էր Մակսի զորամասում (Մյունխեն-Օբերվիզենֆելդ) (Barackenkasernement Oberwiesenfeld) մինչև այն օրը, երբ Ֆրանց ֆոն Էպպի ու Գուստավ Նոսկեի զորքերը Մյունխենից դուրս բերեցին կոմունիստական խորհուրդները։ Միևնույն ժամանակ նա գնահատելու է ներկայացրել իր աշխատանքը հայտնի նկարիչ Մաքս Ցեպերին։ Իսկ Ցեպերը նույն նպատակով նկարները փոխանցեց Ֆերդինանտ Շտեգերին։ Շտեգերը գրել է. «...Միանգամայն արտասովոր տաղանդ»։

1919 թվականի ապրիլի 27-ին, ինչպես գրված է Հիտլերի պաշտոնական կենսագրությունում, նա, Մյունխենի մի փողոցում կանգնած, հանկարծակիորեն Կարմիր պահակախմբի ջոկատ է տեսնում, որը մտադրված էր ձերբակալել իրեն «հակախորհրդային» գործունեության համար, բայց Հիտլերը խուսափեց ձերբակալումից։

1919 թվականի հունիսի 5-ից 12-ը իշխանությունները նրան ուղարկեցին ագիտատորների (Vertrauensmann) դասընթացների։ Դասընթացները նախատեսված էին ագիտատորների պատրաստման համար, ովքեր պետք է անցկացնեին բացատրական խոսակցություններ ընդդեմ ճակատից վերադարձող զինվորների մեջ եղած բոլշևիկների։

Քննարկումներից մեկի ժամանակ Հիտլերը շատ ուժեղ տպավորություն էր թողել իր հակասեմական (հակահրեական) մենախոսությամբ։ Բավարիայի չորրորդ ագիտացիայի հրամանատարը շատ տպավորված էր։ Վերջինս նրան առաջարկեց ողջ բանակի քաղաքական գործառույթները։ Մի քանի օր անց նա նշանակվում է սպա (վստահված անձ)։ Հիտլերը, լինելով վառ խառնվածքի տեր հռետոր, հանդիսատեսի ուշադրությունը սևեռեց իր վրա։

1919-ից մինչև 1921 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Հիտլերը գրքեր էր կարդում Ֆրեդերիկ Կոնի գրադարանում։ Այս գրադարանը հստակ հակասեմիտական բովանդակությամբ գրքերով էր լցված, որը խորը հետք է թողել Հիտլերի համոզմունքների ձևավորման վրա։

1919 թվականի սեպտեմբերի 12-ին, Ադոլֆ Հիտլերը զինվորականների հանձնարարությամբ գնաց Շտերնեկերբրոյի գարեջրատուն Գերմանիայի բանվորական կուսակցության (ԳԲԿ) անդամների հետ հանդիպման, որը ստեղծվել էր 1919 սկզբին, փականագործ Անտոն Դրեկսլերի կողմից և մոտ 40 անդամ ուներ։ Քննարկման ընթացքում, Հիտլերը խոսելով պանգերմանական դիրքորոշման մասին, համոզիչ հաղթանակ է տանում Բավարիայի անկախության կողմնակիցների նկատմամբ։ Ելույթը շատ տպավորեց Դրեկսլերին, և նա առաջարկեց Հիտլերին անդամակցել կուսակցությանը։ Որոշ ժամանակ մտորելուց հետո Հիտլերը որոշեց ընդունել առաջարկը, և 1919 թվականի սեպտեմբերի վերջին հեռանալով բանակից, դարձավ ԳԲԿ անդամ։ Հիտլերը անմիջապես իրեն պատասխանատու համարեց կուսակցական պրոպագանդայի համար և շուտով սկսեց որոշել ամբողջ կուսակցության գործունեությունը։

1920 թվականի փետրվարի 24-ին, Հիտլերը Հոֆբրոյհաուսի գարեջրատանը կազմակերպեց կուսակցության հրապարակային միջոցառումներից առաջինը։ Իր ելույթում նա հայտարարեց, որ ինքը, Դրակսլերը և Ֆեդերը կազմել են 25 կետեր, որոնք դարձան կուսակցության ծրագիրը։ «Քսանհինգ կետերը» ներառում էին պանգերմանիզմը, Վերսալյան պայմանագրի վերացումը, հակասեմիտականությունը։ Նույն օրը, Հիտլերի առաջարկով կուսակցությունը վերանվանվում է NSDAP (ՆՍԳԲԿ) (Deutsche Nationalsozialistische Arbeiterpartei) Գերմանիայի նացիոնալ-սոցիալիստական բանվորական կուսակցություն։

Քանի որ Հիտլերը այդ ժամանակ առավել ակտիվ հասարակական քաղաքական գործիչ և առավել հաջողակ կուսակցության խոսնակ էր, նախագահն ու մյուս ղեկավարները խնդրում նրան դառնալ կուսակցության ղեկավար։ Հիտլերը հուլիսի 29-ին ընտրվեց նախագահ անսահմանափակ իշխանությամբ։ Դրեկսլերին տրվեց պատվավոր անդամի պաշտոնը առանց իրական լիազորությունների, և նրա դերը նացիստական կուսակցությունում նվազեց։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118551655 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Adolf Hitler
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Nationalencyklopedin — 1999.
  6. 6,0 6,1 https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007430
  7. 7,0 7,1 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 filmportal.de — 2005.
  9. 9,0 9,1 9,2 Konder A. Adolf Hitler’s Family Tree: The Untold Story of the Hitler Family — 1 — Salt Lake City: 2000. — P. 29 f.
  10. 10,0 10,1 10,2 Гитлер Адольф // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  11. 11,0 11,1 11,2 Time / N. GibbsNew York City: Time Inc., 1923. — ISSN 0040-781X
  12. 12,0 12,1 12,2 https://www.biography.com/people/adolf-hitler-9340144
  13. https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-41561080.html
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 https://starschanges.com/adolf-hitler-family/
  15. The Routledge Companion to Nazi Germany — 2007. — ISBN 978-0-415-30860-1
  16. Hitler: A Biography — 2008. — ISBN 978-0-393-06757-6
  17. 17,0 17,1 (not translated to mul), (not translated to mul), (not translated to mul) ՅուԹյուբ — 2005.
  18. Decreto núm. 376.- Concediendo el título de Gran Caballero y el Collar de la "Gran Orden Imperial de las Flechas Rojas" al Fuhrer Canciller de la Nación Alemana, Adolfo Hitler // BOE — 1937. — Iss. 349. — P. 3666–3667. — ISSN 0212-033X
  19. Bullock, 1999, էջ 24
  20. Maser, 1973, էջ 4
  21. Maser, 1973, էջ 15
  22. 22,0 22,1 Kershaw, 1999, էջ 5
  23. Jetzinger, 1976, էջ 32
  24. Rosenbaum, 1999, էջ 21
  25. Hamann, 2010, էջ 50
  26. Toland, 1992, էջեր 246–247
  27. Kershaw, 1999, էջեր 8–9
  28. House of Responsibility
  29. Giblin, 2002, էջ 4
  30. Kershaw, 2008, էջ 4
  31. Toland, 1976, էջ 6
  32. Rosmus, 2004, էջ 33
  33. Keller, 2010, էջ 15
  34. Hamann, 2010, էջեր 7–8
  35. Kubizek, 2006, էջ 37
  36. Kubizek, 2006, էջ 92
  37. Hitler, 1999, էջ 6
  38. Fromm, 1977, էջեր 493–498
  39. Diver, 2005
  40. Shirer, 1960, էջեր 10–11
  41. Payne, 1990, էջ 22
  42. Kershaw, 2008, էջ 9
  43. Hitler, 1999, էջ 8
  44. Keller, 2010, էջեր 33–34
  45. Fest, 1977, էջ 32
  46. Kershaw, 2008, էջ 8
  47. Hitler, 1999, էջ 10
  48. Evans, 2003, էջեր 163–164
  49. Bendersky, 2000, էջ 26
  50. Ryschka, 2008, էջ 35
  51. Hamann, 2010, էջ 13
  52. Kershaw, 2008, էջ 10
  53. Kershaw, 1999, էջ 19
  54. Kershaw, 1999, էջ 20
  55. Hitler, 1999, էջ 20
  56. Bullock, 1962, էջեր 30–31
  57. Bullock, 1962, էջ 31
  58. Kershaw, 1999, էջեր 41, 42
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Ադոլֆ Հիտլեր հոդվածին