Ալեքսանդր Կուպրին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Ալեքսանդր Կուպրին
Александр Куприн
Alexander Ivanovich Kuprin 7.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 7, 1870({{padleft:1870|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[1]
Ծննդավայր Նարովչատ, Պենզայի գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն[1][2]
Վախճանվել է օգոստոսի 25, 1938({{padleft:1938|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})[1][2][3][4][5] (67 տարեկանում)
Վախճանի վայր Սանկտ Պետերբուրգ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[1][2]
Մասնագիտություն գրող, օդաչու, վիպասան և սցենարիստ
Լեզու ռուսերեն[6]
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1936-1955).svg ԽՍՀՄ
Կրթություն Մոսկվայի երկրորդ կադետական կորպուս[7] և Alexandrov Military School[7]
Ժանրեր պատմվածք, վիպակ, ակնարկ, Թերթոն, հրապարակախոսություն և ֆանտաստիկա
Գրական ուղղություններ նատուրալիզմ
Պարգևներ
Ամուսին Ելիզավետա Գեյնրիխ
Զավակներ Ksenia Kuprina
Aleksandr Kuprin signature.svg
Ալեքսանդր Կուպրին Վիքիքաղվածքում
Aleksandr Kuprin Վիքիպահեստում

Ալեքսանդր Իվանովիչ Կուպրին (ռուս.՝ Александр Иванович Куприн, սեպտեմբերի 7, 1870({{padleft:1870|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[1], Նարովչատ, Պենզայի գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն[1][2] - օգոստոսի 25, 1938({{padleft:1938|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})[1][2][3][4][5], Սանկտ Պետերբուրգ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[1][2]), ռուս գրող։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1870 թվականին Նարովչատ քաղաքում (այժմ՝ Պենզայի մարզում)։ 1873 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա։ 10 տարի անցկացրել է զինվորական ուսումնական փակ հաստատություններում, 4 տարի ծառայել հետևակային գնդում։ 1894 թվականին թողել է ծառայությունը և մեկնել Կիև։ Շրջելով Ռուսաստանի հարավում՝ կատարել է տարբեր աշխատանքներ։ 1901 թվականից ապրել է Պետերբուրգում։ 1919 թվականին Գատչինայից, որ գեներալ Յուդենիչի զորքերով կտրված էր Պետրոգրադից, Կուպրինն ընտանիքով անցել է Ֆինլանդիա, 1920 թվականին՝ Փարիզ։ 1937 թվականին Կուպրինը, լինելով ծանր հիվանդ, վերադարձել է Խորհրդային Միություն։

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1889 թվականին տպագրվել է Կուպրինի առաջին պատմվածքը։ Այնուհետև լույս են տեսել «Մոլոք» (1896) վեպը և «Օլեսյա» (1898) վիպակը։

Նրա ստեղծագործությունն առավել արգասավոր է եղել 1905–1907 թվականների հեղափոխությունից առաջ՝ հասարակական վերելքի շրջանում և հեղափոխության տարիներին։ «Մենամարտ» (1905, հայերեն հրատարակություն` 1960) վեպը պատկերում է ցարական բանակի սպայական կազմի անիմաստ կյանքն ու հոգեկան անկումը։ «Յամա»-ն (մաս 1, 1909, մաս 2, 1914–1915, հայերեն հրատարակություն` 1975) անբարոյականության խոցի վերացմանն օգնելու փորձ է։

Կուպրինը պատմվածքի մեծ վարպետ է («Կրկեսում», 1902, «Ճահիճ», 1902, «Վախկոտը», 1903, «Ձիագողերը», 1903, «Կարմրուկ», 1904, և այլն)։ Ռեակցիայի տարիներին համակվել է հոռետեսությամբ («Ծովային հիվանդություն», 1908, «Աշակերտ», 1908, և այլն)։

1917 թվականի հեղափոխությանը նախորդած տարիներին գրել է «Զմրուխտ» (1907), «Սուլամիթ» (1908), «Հեռագրիչը» (1911), «Նռնաքարե ապարանջան» (1911), «Գոգա Վեսելով» (1916) ուշագրավ գործերը։ Այդ շրջանում հեղինակն զբաղվել է նաև գեղարվեստական ակնարկով, պատկերել աշխատավոր մարդու արիությունն ու հոգեկան գեղեցկությունը։

Կուպրինի տարագրության տարիներն արգասավոր չեն եղել («Ոսկի աքաղաղ», 1923, «Ժանետ», 1932-1933)։

Կուպրինը քննադատական ռեալիզմի վերջին ներկայացուցիչներից է։ Իր կենսասիրությամբ, մարդասիրությամբ, լեզվի ու թեմատիկայի հարստությամբ նա դարձել է ռուսական ամենաընթերցվող գրողներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններից շատերը բեմադրվել, կինոնկարահանվել ու թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 (not translated to en) Куприн // Краткая литературная энциклопедия Moscow: Советская энциклопедия, 1962. — Vol. 3.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Куприн Александр Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. 3,0 3,1 3,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 Encyclopædia Britannica
  5. 5,0 5,1 5,2 SNAC
  6. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb121162255
  7. 7,0 7,1 С. Венгеров Куприн, Александр Иванович // Энциклопедический словарь Saint Petersburg: Brockhaus-Efron, 1906. — Vol. доп. II. — P. 40–41.

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Собрание сочинений, тт. 1–9, Москва, 1970–1973
  • Պատմվածքներ, Երևան, 1956
  • Պատմվածքներ, Երևան, 1968
  • Սպիտակ պուդելը, Երևան, 1953

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Афанасьев В.И., А.И. Куприн. Критико-биографический очерк, 2 изд., испр. и доп., Москва, 1972.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 17 CC-BY-SA-icon-80x15.png