Իվան Բունին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Իվան Բունին
ռուս.՝ Ива́н Алексе́евич Бу́нин
Ivan Bunin (sepia).jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 10 (22), 1870[1]
Ծննդավայր Վորոնեժ, Ռուսական կայսրություն[1][2]
Վախճանվել է նոյեմբերի 8, 1953({{padleft:1953|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][2][3][4] (83 տարեկանում)
Վախճանի վայր Փարիզ, Ֆրանսիա[1][2]
Գրական անուն Озерский, И. և Чубаров И.
Մասնագիտություն լեզվաբան, բանաստեղծ, գրող, թարգմանիչ, վիպասան, օրագրի հեղինակ և արձակագիր
Լեզու ռուսերեն[5]
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն
Ուշագրավ աշխատանքներ Գյուղը և Նզովյալ օրեր
Անդամակցություն Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա
Պարգևներ
Ivan Bunin (signature).jpg
Ivan Bunin Վիքիպահեստում

Իվան Ալեքսեևիչ Բունին (ռուս.՝ Иван Алексеевич Бунин, հոկտեմբերի 10 (22), 1870[1], Վորոնեժ, Ռուսական կայսրություն[1][2] - նոյեմբերի 8, 1953({{padleft:1953|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][2][3][4], Փարիզ, Ֆրանսիա[1][2]), ռուս արձակագիր, բանաստեղծ, Պետերբուրգի Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր գրականության գծով (1933)։

Ծնվել է Վորոնեժում։ 1891-ին Օրյոլում լույս է ընծայել «Բանաստեղծություններ» ժողովածուն։ «Բաց երկնքի ներքո» (1898) և պուշկինյան մրցանակի արժանացած «Տերևաթափ» (1901) ժողովածուները բանաստեղծական դասական ձևերի կատարելագործման դրսևորումներ են։ 1899-ին ծանոթացել է Մաքսիմ Գորկու հետ։ «Գյուղը» (1910) վիպակում պատկերել է Ռուսաստանի գյուղացիության վիճակը։ Թշնամաբար դիմավորելով Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը, Բունինը 1920-ին վտարվել է Ֆրանսիա, ուր և ստեղծագործել է շուրջ 30 տարի։ «Միտյայի սերը» (1925), «Կոռնետ Ելագինի գործը» (1927), «Արսենևի կյանքը» (1930) ստեղծագործություններում հեղինակը երիտասարդ տարիների հիշողությունների հիման վրա արտացոլել է իր տպավորությունները ռուսական կալվածատիրական շրջանից։

Բունինը թարգմանություններ է արել Հենրի Լոնգֆելլոյից, Ջորջ Բայրոնից, Թենիսոնից։ Թարգմանել է Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի, Մ. Մանվելյանի երկերը, որոնք ամփոփել է «Ժամանակակից հայ բանաստեծություններ» (1903) և «Հայկական մուսա» (1907) ժողովածուներում։ Ռուս գրողներից առաջինն է արժանացել Նոբելյան մրցանակի։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կյանքի վաղ շրջանը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բունինը ծնվել է Վորոնեժ քաղաքում 1870 թ. հոկտեմբերի 22-ին. Ալեքսեյ և Լյուդմիլա Բունինների ընտանիքում։ Նրա նախնիներից էին բանաստեղծներ Աննա Բունինան և Վասիլի Ժուկովսկին։ Նա ունեցել է երջանիկ մանկություն։ Շրջապատված է եղել խելացի և բարի մարդկանցով։ Ռուսական ֆոլկլորին Բունինին ծանոթացրել է մայրը՝ Լյուդմիլա Ալեքսանդրովնան։[8] Նրա տնային առաջին ուսուցիչը եղել է Ռոմաշկովը։[9] Այնուհետև Բունինին հոգեբանություն, փիլիսոփայություն և հասարակական գիտություններ է սովորեցրել իր ավագ քույրը՝ Յուլիան։ Յուլիան է դրդում Բունինին կարդալ ռուսական դասական գրականություն։[8] 1870-ականների վերջերին Բունինը տարվում է խաղամոլությամբ և կորցնում է ընտանեկան հարստության մեծ մասը։ 1881 թվականին նրան ուղարկում են դպրոց Ելեցում, սակայն նա այդպես էլ չի ավարտում դպրոցը։ 1886 թ. նրան հեռացնում են, քանի որ ընտանիքի ֆինանսական դժվարությունների պատճառով դադարում է հաճախել դասերին։[10]

Գրական կարիերան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1887 թ. մայիսին Բունինը իր առաջին բանաստեղծությունն (Деревенские нищие) է հրատարակում Սանկտ Պետերբուրգի գրական հանդեսում։ 1891 թ. նրա առաջին կարճ պատմվածքը (Деревенский эскиз) հայտնվում է «Ռուսկոյե բոգատստվո» թերթի էջերում։ 1889 թ. Բունինը դառնում է Խարկովի տեղական թերթի գլխավոր խմբագրի օգնականը։ 1889թ. հունվարին տեղափոխվում է Օրյոլ՝ աշխատելու «Օռլովսկիյ վեստնիկ» թերթում՝ սկզբում որպես խմբագրի օգնական, հետո արդեն դե ֆակտո խմբագիր։ Այստեղ նա հանդիպում է Վառվառա Պասչենկոյին և կրքոտ սիրահարվում է։ 1892 թ. զույգը տեղափոխվում է Պոլտավա՝ Յուլիա Բունինայի մոտ։ Յուլիան օգնում է եղբորը գործի անցնել տեղի վարչությունում։[8] Նրա բանաստեղծությունների առաջին գիրքը հրատարակվել է 1887-1891 թթ. Օրյոլում։[11] Բունինը 1894 թ. առաջին կեսը անցկացնում է ճանապարհորդելով Ուկրաինայում։ 1895 թ. Բունինը առաջին անգամ այցելում է Ռուսաստանի մայրաքաղաք։ Այստեղ նա հանդիպում է Անտոն Չեխովին, Սերգեյ Կրիվենկոյին, Վալերի Բրյուսովին և այլոց։[11] 1899 թ. սկսվում է Մաքսիմ Գորկու և Իվան Բունինի ընկերությունը։ Բունինի համար ներշնչման աղբյուր էր հանդիսանում նաև Լև Տոլստոյը։ Վերջինիս հետ նա հանդիպել է Մոսկվայում 1894 թ.։ 1895-1896 թթ. Բունինը լինում էր և Մոսկվայում, և Պետերբուրգում։ 1897 թ. նրա առաջին կարճ պատմվածքների ժողովածուն է լույս տեսնում (,,Աշխարհի եզրին,,), որից մեկ տարի անց հրատարակվում է բանաստեղծությունների երկրորդ գիրքը (,,Բաց երկնքի տակ,,)։[8][11] 1898 թվականին Բունինը տեղափոխվում է Օդեսսա։ Այստեղ նա ծանոթանում է Բուկովետսկիի, Կուրովսկիի և Նիլուսի հետ։[12][13] 1899-1900 թթ. ձմռան ընթացքում նա հաճախում է «Սրեդա» գրական ակումբը Մոսկվայում, որտեղ էլ ընկերանում է գրող Նիկոլայ Տելեշովի հետ։

Գրական ժառանգությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իվան Բունինը առաջին ռուս գրողն է, ում շնորհվել է Նոբելյան մրցանակ գրականության բնագավառում։ Մրցանակը հիմնականում շնորհվել է նրա ինքնակենսագրական գրքի ՝ «Արսենևի կյանքը» երկի համար։ Բունինի վաղ շրջանի բանաստեղծությունները ունեին մեկ ընդհանուր լեյտմոտիվ։ Չեխովը ջերմորեն ընդունեց Բունինի առաջին պատմվածքները։ Իսկ Գորկին տվեց ամենաբարձր գնահատականը։

Բունինը իր ստեղծագործական կյանքի ողջ ընթացքում հարազատ մնաց մոդեռնիզմին։ Իր բանաստեղծությունների և թարգմանությունների համար Բունինը երեք անգամ դարձել է Պուշկինյան մրցանակի դափնեկիր։ Բունինի բանաստեղծությունների սիրահար էր Վլադիմիր Նաբոկովը։ Վերջինս Բունինին համեմատել է Բլոկի հետ։ Բունինը փառքին ամենաշատը մոտեցել է 1911-1912 թթ., երբ լույս տեսան «Գյուղը» և «Չոր հովիտը»։[14] Բունինի ճանապարհորդական էսքիզները գովասանքի արժանացան։ Հատկապես "Թռչնի ստվերը" (1907–1911)։ Բունինը մեծապես հետաքրքրված էր տարբեր ժողովուրդների առասպելներով և ընֆհանրապես ժողովրդական բանահյուսությամբ։ Բունինի լավագույն բանաստեղծությունները՝ "Խորամանկ ականջներ"-ը և "Եղբայրները"-ը իրենց հիմքում ունեն ուժեղ փիլիսոփայական շեշտավորում։ Բարոյականության տեսանկյունից Բունինը ներշնչվում էր Սոկրատեսից։ Իվան Բունինի գրքերը թարգմանվել են մի շարք լեզուներով։ Ռոմեն Ռոլանը Բունինին անվանել է «գեղարվեստի հանճար»։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 (not translated to en) Краткая литературная энциклопедия Moscow: Советская энциклопедия, 1962. — Vol. 1.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Михайлов О. Н. Бунин Иван Алексеевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. 3,0 3,1 3,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 SNAC
  5. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11893350n
  6. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1933/
  7. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 L. Smirnova (1993)։ «I. А. Bunin 'Russian literature of the late 19th — early 20th centuries'» (Russian)։ Prosveshchenie։ Վերցված է 2011-01-01 
  9. Художественные переводы И. А. Бунина. – www.rustranslater.net.
  10. Е. В. Степанян։ «Иван Бунин»։ bunin.niv.ru։ Վերցված է 1 հունվար 2011 
  11. 11,0 11,1 11,2 «Ivan Bunin Chronology» (Russian)։ bunin.niv.ru։ Վերցված է 2011-01-01 
  12. «Ivan Alekseevich Bunin» (Russian)։ bunin.niv.ru։ Վերցված է հունվարի 1, 2011 
  13. «Ivan Bunin biography» (Russian)։ noblit.ru։ Վերցված է 1 հունվար 2011 
  14. Твардовский, Александр. Иван Алексеевич Бунин. Собрание сочинений. Том 1. Стихотворения. 1892–1916. Изд. Художественная литература, 1965. Предисловие. Стр. 2–59.

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Պավել Ծատուրյան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ. 1901-2000, գիրք Ա, Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ» հրատարակչություն, 2007, էջ 62։