Իվան Բունին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Իվան Բունին
ռուս.՝ Иван Алексеевич Бунин
Ivan Bunin (sepia).jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 10 (22), 1870[1]
Ծննդավայր Վորոնեժ, Ռուսական կայսրություն[1][2]
Վախճանվել է նոյեմբերի 8, 1953({{padleft:1953|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][2][3] (83 տարեկանում)
Վախճանի վայր Փարիզ, Ֆրանսիա[1][2]
Գրական անուն Озерский, И. և Чубаров И.
Մասնագիտություն լեզվաբան, բանաստեղծ, գրող, թարգմանիչ, վիպասան և օրագիր գրող
Լեզու ռուսերեն[4]
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն
Ուշագրավ աշխատանքներ Գյուղը և Նզովյալ օրեր
Անդամակցություն Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա
Պարգևներ
Ivan Bunin (signature).jpg
Ivan Bunin Վիքիպահեստում

Իվան Ալեքսեևիչ Բունին (ռուս.՝ Иван Алексеевич Бунин, հոկտեմբերի 10 (22), 1870[1], Վորոնեժ, Ռուսական կայսրություն[1][2] - նոյեմբերի 8, 1953({{padleft:1953|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[1][2][3], Փարիզ, Ֆրանսիա[1][2]), ռուս արձակագիր, բանաստեղծ, Պետերբուրգի Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր գրականության գծով (1933)։

Ծնվել է Վորոնեժում։ 1891-ին Օրյոլում լույս է ընծայել «Բանաստեղծություններ» ժողովածուն։ «Բաց երկնքի ներքո» (1898) և պուշկինյան մրցանակի արժանացած «Տերևաթափ» (1901) ժողովածուները բանաստեղծական դասական ձևերի կատարելագործման դրսևորումներ են։ 1899-ին ծանոթացել է Մաքսիմ Գորկու հետ։ «Գյուղը» (1910) վիպակում պատկերված է Ռուսաստանի գյուղացիության վիճակը։ Թշնամաբար դիմավորելով Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը, Բունինը 1920-ին վտարվել է Ֆրանսիա, ուր և ստեղծագործել է շուրջ 30 տարի։ «Միտյայի սերը» (1925), «Կոռնետ Էլագինի գործը» (1927), «Արսենևի կյանքը» (1930) ստեղծագործություններում հեղինակը պատկերել է երիտասարդ տարիների հիշողությունները, ռուս կալվածատիրական հիողությունները։

Բունինը թարգմանություններ է արել Հենրի Լոնգֆելլոյից, Ջորջ Բայրոնից, Թենիսոնից։ Թարգմանել է Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի, Մ. Մանվելյանի երկերը, որոնք ամփոփել է «Ժամանակակից հայ բանաստեծություններ» (1903) և «Հայկական մուսա» (1907) ժողովածուներում։ Ռուս գրողներից առաջինն է արժանացել Նոբելյան մրցանակի։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բունինը ծնվել է Վորոնեժ քաղաքում 1870 թ. հոկտեմբերի 22-ին։ Ծնվել է Ալեքսեյ և Լյուդմիլա Բունինների ընտանիքում։ Նրա նախնիներից էին բանաստեղծներ Աննա Բունինան և Վասիլի Զուկովսկին։ Նա ունեցել է երջանիկ մանկություն։ Շրջապատված է եղել խելացի և բարի մարդկանցով։ Ռուսական ֆոլկլորին Բունինին ծանոթացրել է մայրը՝ Լյուդմիլա Ալեքսանդրովնան։[7] Նրա տնային առաջին ուսուցիչը եղել է Ռոմաշկովը։[8] Այնուհետև Բունինին հոգեբանություն, փիլիսոփայություն և հասարակական գիտություններ է սովորեցրել իր մեծ քույր՝ Յուլիան։ Յուլիան է դրդում Բունինին կարդալ ռուսական դասական գրականություն։[7] 1870-ականների վերջերին Բունինը տարվում է խաղամոլությամբ և կորցնում է ընտանեկան հարստության մեծ մասը։ 1881 թվականին նրան ուղարկում են դպրոց Յելեցում, սակայն նա երբեք չի ավարտում դպրոցը։ 1886 թ. նրան հեռացնում են՝ ընտանեկան ֆինանսական դժվարությունների պատճառով դպրոց չվերադառնալու պատճառով։[9]

Գրական կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1887 թ. մայիսին Բունինը իր առաջին բանաստեղծությունն (Деревенские нищие) է հրատարակում Սանկտ Պետերբուրգի գրական հանդեսում։ 1891 թ. նրա առաջին կարճ պատմվածքը (Деревенский эскиз) հայտնվում է «Ռուսկոյե Բոգատստվո» թերթի էջերում։ 1889 թ. Բունինը դառնում է Խարկովի տեղի թերթի գլխավոր խմբագրի օգնականը։ 1889 հունվարին տեղափոխվում է Օռլով՝ աշխատելու «Օռլովսկիյ Վեստնիկ» թերթում՝ սկզբում որպես խմբագրի օգնական, հետո արդեն դե ֆակտո խմբագիր։ Այստեղ նա հանդիպում է Վարվարա Պասչենկոյին և կրքոտ սիրահարվում է։ 1892 թ. զույգը տեղափոխվում է Պոլտավա՝ Յուլիա Բունինայի մոտ։ Յուլիան օգնում է եղբորը գործի անցնել տեղի վարչությունում։[7] Նրա բանաստեղծությունների առաջին գիրքը հրատարակվել է 1887-1891 թթ. Օռյոլում։[10] Բունինը 1894 թ. առաջին կեսը անցկացնում է ճանապարհորդելով Ուկրաինայում։ 1895 թ. Բունինը առաջին անգամ այցելում է Ռուսաստանի մայրաքաղաք։ Այստեղ նա հանդիպում է Անտոն Չեխովին, Սերգեյ Կրիվենկոյին, Վալերի Բրյուսովին և այլոց։[10] 1899 թ. սկսվում է Մաքսիմ Գորկու և Իվան Բունինի ընկերությունը։ Բունինի համար ներշնչման աղբյուր էր հանդիսանում նաև Լև Տոլստոյը։ Վերջինիս հետ նա հանդիպել է Մոսկվայում 1894 թ.։ 1895-1896 թթ. Բունինը լինում էր և Մոսկվայում և Պետերբուրգում։ 1897 թ. նրա առաջին կարճ պատմությունների հավաքածուն է լույս տեսնում (Աշխարհի եզրին), որից մեկ տարի հետո հրատարակվում է բանաստեղծությունների երկրորդ գիրքը (Բաց երկնքի տակ)։[7][10] 1898 թվականին Բունինը տեղափոխվում է Օդեսսա։ Այստեղ նա ծանոթանում է Բուկովետսկիի, Կուրովսկիի և Նիլուսի հետ։[11][12] 1899-1900 թթ. ձմռան ընթացքում նա այցելում է «Սրեդա» գրական ակումբը Մոսկվայում, որտեղ էլ ընկերանում է գրող Նիկոլայ Տելեշովի հետ։

Ժառանգություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իվան Բունինը առաջին ռուս գրողն է, ում շնորհվել է Նոբելյան մրցանակ գրականության ոլորտում։ Մրցանակը հիմնականում շնորհվել է նրա ինքնակենսագրական գրքի ՝ «Արսենևի կյանքը»-ի համար։ Բունինի վաղ շրջանի բանաստեղծությունները ունեին մեկ ընդհանուր լեյտմոտիվ։ Չեխովը ջերմորեն ընդունեց Բունինի առաջին պատմվածքները։ Իսկ Գորկին տվեց ամենաբարձր գնահատականը։

Բունինը իր ստեղծագործական ամբողջ ընթացքում հարազատ մնաց մոդեռնիզմին։ Իր բանաստեղծությունների և թարգմանությունների համար Բունինը երեք անգամ դարձել է Պուշկինյան մրցանակի դափնեկիր։ Բունինի բանաստեղծությունների սիրահար էր Վլադիմիր Նաբոկովը։ Վերջինս Բունինին համեմատել է Բլոկի հետ։ Բունինը փառքին ամենաշատը մոտեցել է 1911-1912 թթ., երբ լույս տեսան «Գյուղը» և «Չոր հովիտը»։[13] Բունինի ճանապարհորդական էսքիզները գովասանքի արժանացան։ Հատկապես "Թռչնի ստվերը" (1907–1911)։ Բունինը մեծապես հետաքրքրված էր միջազգային առասպելներով և ֆոլկլորով։ Բունինի լավագույն բանաստեղծությունները "Խորամանկ ականջներ"-ը և "Եղբայրները"-ը իրենց հիմքում ունեն ուժեղ փիլիսոփայական շեշտավորում։ Բարոյականության տեսանկյունից Բունինը ներշնչվում էր Սոկրատեսից։ Իվան Բունինի գրքերը թարգմանվել են մի շարք լեզուներով։ Ռոմեն Ռոլանը Բունինին անվանել է «գեղարվեստական հանճար»։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 (not translated to en) Краткая литературная энциклопедия Moscow: Советская энциклопедия, 1962. — Vol. 1.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Михайлов О. Н. Бунин Иван Алексеевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. 3,0 3,1 3,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11893350n
  5. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1933/
  6. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 L. Smirnova (1993)։ «I. А. Bunin 'Russian literature of the late 19th — early 20th centuries'» (Russian)։ Prosveshchenie։ Վերցված է 2011-01-01 
  8. Художественные переводы И. А. Бунина. – www.rustranslater.net.
  9. Е. В. Степанян։ «Иван Бунин»։ bunin.niv.ru։ Վերցված է 1 հունվար 2011 
  10. 10,0 10,1 10,2 «Ivan Bunin Chronology» (Russian)։ bunin.niv.ru։ Վերցված է 2011-01-01 
  11. «Ivan Alekseevich Bunin» (Russian)։ bunin.niv.ru։ Վերցված է հունվարի 1, 2011 
  12. «Ivan Bunin biography» (Russian)։ noblit.ru։ Վերցված է 1 հունվար 2011 
  13. Твардовский, Александр. Иван Алексеевич Бунин. Собрание сочинений. Том 1. Стихотворения. 1892–1916. Изд. Художественная литература, 1965. Предисловие. Стр. 2–59.

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Պավել Ծատուրյան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ. 1901-2000, գիրք Ա, Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ» հրատարակչություն, 2007, էջ 62։