Օրհան Փամուք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Օրհան Փամուկից)
Jump to navigation Jump to search
Օրհան Փամուք
Orhan Pamuk 2009 Shankbone.jpg
Ծնվել է հունիսի 7, 1952(1952-06-07)[1][2][3][4] (66 տարեկան)
Ծննդավայր Ստամբուլ, Թուրքիա
Մասնագիտություն գրող, վիպասան, սցենարիստ, ակնարկագիր և լրագրող
Լեզու թուրքերեն[5]
Ազգություն Թուրքեր
Քաղաքացիություն Flag of Turkey.svg Թուրքիա
Կրթություն Q6074010?
Ուշագրավ աշխատանքներ Սպիտակ ամրոց, Սև գիրք, Նոր կյանք, Իմ անունը Կարմիր է, Ձյունը, Սթամբուլ. հիշողությունների քաղաք և Անմեղության թանգարան
Անդամակցություն Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիա
Աշխատավայր Կոլումբիայի համալսարան
Պարգևներ Գրականության Նոբելյան մրցանակ[6][7] Պատվավոր լեգիոնի շքանշանի սպա Գերմանական գրավաճառների խաղաղության պարգև Լավագույն արտասահմանյան գրքի մրցանակ Independent Foreign Fiction Prize International Antalya Golden Orange Film Festival Award for Best Original Screenplay Grinzane Cavour Prize International IMPAC Dublin Literary Award արտասահմանյան գրականության Մեդիչիի մրցանակ Ovid Prize Norman Mailer Prize Արվեստների և գրականության շքանշանի կոմանդոր Honorary doctor of the Free University of Berlin Պատվավոր դոկտոր և Ricarda-Huch-Preis
Կայք orhanpamuk.net
Օրհան Փամուք Վիքիքաղվածքում
Orhan Pamuk Վիքիպահեստում

Ֆերիտ Օրհան Փամուկ (թուրք.՝ Ferit Orhan Pamuk, հունիսի 7, 1952(1952-06-07)[1][2][3][4], Ստամբուլ, Թուրքիա) - չերքեզական ծագմամբ թուրք գրող, հասարակական գործիչ, միջազգային մի շարք հեղինակավոր մրցանակների դափնեկիր։ 2006 թ. արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի՝ Նոբելյան հանձնախմբի հետևյալ ձևակերպմամբ. «Նրան, որն իր քաղաքի մելանխոլիկ հոգու որոնումներում հայտնագործել է մշակույթների բախման և խաչաձևման նոր խորհրդանիշեր»։ Գրողի ստեղծագործությունները թարգմանվել են աշխարհի ավելի քան 50 լեզուներով, այդ թվում նաև հայերեն։ Հայտնի է Հայոց ցեղասպանության և Քրդական հարցի վերաբերյալ իր քաղաքացիական դիրքորոշմամբ, որը հակասում է թուրքական պաշտոնական դիրքորոշմանը։ Փամուկն այն սակավաթիվ թուրքերից մեկն է, որը 1915 թ. դեպքերի առնչությամբ կիրառել է «ցեղասպանություն» բառը։

Իր հայացքների պատճառով Փամուկը ենթարկվել է հալածանքների, տարագրվել, վերադարձել։ Ներկայումս բնակվում է ԱՄՆ-ում։

Փամուկի գրականության հիմնական թեման Թուրքիայի ներքին կյանքն է, թուրք ժողովուրդը և թուրք մարդը, Արևելքի և Արևմուտքի, իսլամի և քրիստոնեության, ավանդապահության, հետամնացության և առաջադիմության հակամարտությունը։ Իր ստեղծագործություններում Փամուկն օգտագործում է արևմտյան գեղագիտական ու փիլիսոփայական կոնցեպտներ, արևելյան գեղարվեստական սկզբունքներ, դիմում սուֆի միստիկների, այլաբանությունների, համեմատում, հակադրում և փորձում ընդհանրացնել իսլամի և քրիստոնեության, Արևմուտքի և Արևելքի կրոնափիլիսոփայական, գեղագիտական և կենսահայեցողական մոտեցումներն ու սկզբունքները։


Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է հարուստ ինժեների ընտանիքում[8], ունի չերքեզական արմատներ[9]: Սովորել է Ստամբուլի ամերիկյան Robert College-ում։ Ընտանքի պնդմամբ, նա ընդունվում է Ստամբուլի տեխնիկական համալսարան։ Ծնողները ցանկանում էին, որ նա դառնար ճարտարագետ, բայց երեք տարի անց թույլատրեցին նրան, որպեսզի դառնա պրոֆեսիոնալ գրող։

1977 թվականին Փամուքը ավարտում է Ստամբուլի համալսարանի ժուռանլիստիկայի ֆակուլտետը։ 1985 թվականից մինչև 1988 թվականները նա ապրել է ԱՄՆ-ում, աշխատել Նյու-Յորքի Կոլումբիական համալսարանում, իսկ հետո վերադարձել Թուրքիա։ Մինչև 2007 թվական ապրել է Ստամբուլում, սակայն հայկական արմատներով Հրանտ Դինքի՝ հայտնի թուրքահայ ծայրահեղական իրավապաշպանի սպանությունից հետո վերադառնում է Նյու-Յորք։

2006 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Օրհան Փամուքն արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակին, հետևյալ ևակերպմամբ՝ «Նրան, որն իր քաղաքի մելանխոլիկ հոգու որոնումներում հայտնագործել է մշակույթների բախման և խաչաձևման նոր խորհրդանիշեր»[10]։

2007 թվականից ի վեր, Կոլումբիական համալսարանում համարվում է պրոֆեսոր, որտեղ ամեն աշուն անցկացվում է գրողի վարպետության և համաշխարհային գրականության պատմությանը վերաբերվող դաընթաց[11]։ Ամերիկյան փիլիսոփայակն միության անդամ(2018)[12]։

1982 թվականից մինչև 2001 թվական եղել է ամուսնացած, ունեցել է դուստր։ Որոշ ժամանակ Փամուքին վերագրում էին հայտնի հնդիկ գրող Քիրան Դեսային[13]։ 2010 թվականից Օրհան Փամուքի սահմանային կինը համարվում Ասլի Ակյավաշը, որն ունի երկար տարիների հարաբերություններ գրողի հետ[14][15]։

Համառոտ մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1979 - «Ջևդեթ բեյը և նրա որդիները» / Cevdet Bey ve Oğulları
  • 1983 - «Լռության տուն» / Sessiz Ev
  • 1985 - «Սպիտակ ամրոց» / Beyaz Kale
  • 1990 - «Սև գիրք» / Kara Kitap
  • 1994 - «Նոր կյանք» / Yeni Hayat
  • 1998 - «Իմ անունը Կարմիր է» / Benim adım Kırmızı
  • 1999 - «Ուրիշ գույներ» / Öteki Renkler
  • 2002 - «Ձյունը» / Kar , հիմնական գործողությունները տեղի են ունենում Կարսում, և բազմաթիվ են հիշատակումները հայերի մասին, կա նաև անդրադարձ Ցեղասպանությանը, թարգմանվել է հայերեն[16])
  • 2003 - «Ստամբուլ. հիշողությունների քաղաք» / İstanbul: Hatıralar ve Şehir
  • 2008 - «Անմեղության թանգարան» / Masumiyet Müzesi,

Օրհան Փամուքը հայերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ձյունը (վեպ), Ե., Համազգային Հայ Կրթական և Մշակութային Միություն, 2009, 402 էջ: Թարգմ.՝ Հակոբ Սողոմոնյան:
  • Ձիւնը (վեպ), Անթիլիաս, Համազգայինի Վահէ Սէթեան տպ.-հրատ., 2012, 459 էջ: Թարգմ.՝ Յ. Սողոմոնեան:
  • Իմ անունը Կարմիր է (վեպ), Ե., Անտարես, 2014, 494 էջ: Թուրքերենից թարգմ.՝ Արփի Աթաբեկյան: Առաջաբանը՝ Վահրամ Դանիելյանի:
  • Սև գիրքը (վեպ), Ե., Անատրես, 2017, 496 էջ: Թուրքերենից թարգմ.՝ Արփի Աթաբեկյան:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  2. 2,0 2,1 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 Discogs — 2000.
  5. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  6. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2006/
  7. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  8. Ama ben Türk'üm Archived 2015-11-18 at the Wayback Machine. Radikal (17/10/05)
  9. Global Turkey in Europe III: Democracy, Trade, and the Kurdish Question in ... - Senem Aydin-Düzgit et al. - Google Книги
  10. «The Nobel Prize in Literature 2006»։ The Nobel Prize in Literature (անգլերեն)։ The Nobel Prize Commettee։ Վերցված է 11/01/18 
  11. «Orhan Pamuk»։ arts.columbia.edu։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2016-10-30-ին։ Վերցված է 2016-10-30 
  12. Election of New Members at the 2018 Spring Meeting | American Philosophical Society
  13. Орхан Памук напишет новый роман на Гоа
  14. «Orhan Pamuk talks to Simon Schama»։ Financial Times։ Վերցված է 2016-10-30 
  15. «Orhan Pamuk: Can Dündar tutuklanırken oturup romanını yazamıyorsun»։ Radikal։ Վերցված է 2016-10-30 
  16. http://granish.org/snow/ Վեպի թարգմանությունը նախաձեռնել և հրատարակությունը իրականացրել է Համազգային հայ կրթական և մշակութային միությունը։ Թարգմանությունը ռուսերենից կատարել է Հակոբ Սողոմոնյանը, խմբագիրը Ֆելիքս Մելոյանն է

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Օրհան Փամուք հոդվածին