Հովհաննես Հովհաննիսյան (բանաստեղծ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Հովհաննես Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)
Picto infobox auteur.png
Հովհաննես Հովհաննիսյան
Հովհաննես Մկրտիչի Հովաննիսյան
Հովհաննես Հովհաննիսյան (Hovhannes Hovhannisyan) 2.jpg
Ծնվել է 1864 ապրիլի 14
Ծննդավայր Վաղարշապատ, Էջմիածնի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել է սեպտեմբերի 29, 1929(1929-09-29) (տարիքը 65)
Վախճանի վայր Երևան
Մասնագիտություն բանաստեղծ
Լեզու հայերեն
Ազգություն հայ
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1936-1955).svg ԽՍՀՄ
Հովհաննես Հովհաննիսյան Վիքիքաղվածքում
Հովհաննես Հովհաննիսյան Վիքիդարանում
Hovhannes Hovhannisyan Վիքիպահեստում

Հովաննիսյան Հովհաննես Մկրտիչի (14 (26) ապրիլի, 1864, Վաղարշապատ (այժմ՝ Էջմիածին) — 29 սեպտեմբերի, 1929, Երևան), հայ բանաստեղծ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախնական կրթությունը ստացել է ծխական դպրոցում, ապա՝ Երևանի պրոգիմնազիայում։ 1877 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանի III դասարանը, 1884 թվականին՝ համալսարանի պատմալեզվագրական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1888 թվականին։ 1889 թվականին ճանապարհորդել է Եվրոպայում (Կոստանդնուպոլիս, Փարիզ, Վիեննա, Լոնդոն)։ Երկար տարիներ Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում դասավանդել է ռուս գրականություն և լեզու, ընդհանուր գրականություն, հունարեն։ 1912 թվականին կարճ ժամանակով աշխատել է Բաքվում։ Բաքվի կոմունայի օրերին (1918 թվական) եղել է նրա լուսբաժնի վարիչը։ Ողջունել է սովետական կարգերի հաստատումը Հայաստանում, նվիրվել երկրի վերաշինության ու լուսավորության գործին։ Եղել է Վաղարշապատի գավառի լուս-բաժնի վարիչ։ 1922 թվականին աշխատել է ՀՄՍՀ ժողկոմխորհի օրենսդրական հանձնաժողովում։

Ստեղծագործությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հովհաննես Հովհաննիսյանի կիսանդրին համանուն թանգարանի բակում

1883 թվականին «Աղբյուր»-ում լույս է տեսել Հովհաննիսյանի առաջին բանաստեղծությունը։ 1887 թվականին հրատարակվեց «Բանաստեղծություններ» ժողովածուն, որը ճանաչում բերեց հեղինակին։ 1908 և 1912 թվականներին լույս տեսած ժողովածուներն ամրապնդեցին նրա տեղը հայ պոեզիայի պատմության մեջ։ Հովհաննիսյանը ստեղծեց արևելահայ բանաստեղծական նոր դպրոց, որի ներկայացուցիչները դարձան Հովհաննես Թումանյանը, Ավետիք Իսահակյանը և ուրիշներ։ Հովհանիսյանի պոեզիան հագեցած է բնության սիրով, ռոմանտիկական մեղմությամբ ու քնարականությամբ («Ա՜խ, տվեք ինձ քաղցր մի քուն», 1884 թվական)։ Սիրային բանաստեղծությունները («Իզուր է, հոգիս, իզուր, իմ հրեշտակ», 1885 թվական, «Կուզեի լինել կարկաչուն վտակ», 1888 թվական) աչքի են ընկնում մարդու և բնության կապի ներդաշնակությամբ։ Նրա պոեզիան դեմոկրատական է, ժողովրդային։ Հովհաննիսյանը ընդգծել է իր սերը ճնշվածների ու հարստահարվածների նկատմամբ, պատկերել ժողովրդի ցավերն ու մտահոգությունները («Երկու ճանապարհ», 1883 թվական, «Մնաք բարով, արև, գարուն», 1887 թվական, «Աշուղ», 1887 թվական)։ Հայ պոեզիայում Հովհաննիսյանն առաջինն է, որ ռեալիստական ճշմարտացիությամբ ներկայացրել է գյուղական կյանքի ներքին հակասությունները («Գյուղի ժամը», 1886 թվական, «Հատիկ», 1886 թվական)։ Հովհաննիսյանի քնարերգության որոշ նմուշներ ձևով ու բովանդակությամբ առնչվում են ժողովրդական պոեզիայի հետ («Արագն եկավ լափին տալով», 1887 թվական, «Ալագյազ բարձր սարին», 1901 թվական)։ Դրանց մեջ արտահայտված են ժողովրդի պանդուխտ զավակների ապրումները, պատկերված է հայկական բնաշխարհը։ Հովհաննիսյանը մեծ հայրենասեր է։ Այդ սերը սկզբում ռոմանտիկական էր («Տեսե՞լ ես արդյոք այն բլուրները», 1880 թվական)։ Հետագայում նա գրեց «Մայրս» (1896 թվական), «Տղմուտ» (1887 թվական), «Նոր գարուն» (1897 թվական) ռեալիստական գործերը, որոնք արտահայտում էին հայ ժողովրդի կրած տառապանքները։ Հովհաննիսյանի հայրենասիրական ստեղծագործությանը հատուկ են քաղաքացիականությունը, հերոսականությունն ու լավատեսությունը։ Հայրենիքի անձնվեր զինվորը («Մարն ի վեր», 1896 թվական), բանաստեղծի համոզմամբ, չպետք է հանձնվի հուսահատության ու լքման տրամադրություններին։ Բանաստեղծը, խորանալով հայոց պատմության և ժողովրդական զրույցների մեջ, ստեղծել է գործեր, որոնցով ոգևորել է ժամանակակիցներին։ «Մյունյաց իշխանը» (1887 թվական) պատմահոգեբանական պոեմում Հովհաննիսյանը նորովի է մոտեցել հայոց պատմության որոշ հարցերի, մասնավորապես Վասակ Սյունու դերի լուսաբանմանը։ Հովհաննիսյանը անհաշտ է եղել չարի հանդեպ, տենչացել է լավն ու բարին («Արտավազդ», 1887 թվական, «Վահագնի ծնունդը», 1904 թվական, «Լուսավորչի կանթեղը», 1904 թվական)։ Հովհաննիսյանը բնագրից թարգմանել է եվրոպական և ռուս գրականության դասականների՝ Հոմերոսի, Գյոթեի, Շիլլերի, Հյուգոյի, Պուշկինի, Լերմոնտովի, Նեկրասովի, Հայնեի, Պետեֆիի, Ուլանդի և այլոց երկերը։ Դրանցից մի քանիսը (Վ. Միրակոմլյա, «Անգրագետ», 1886 թվական, Ուլանդ, «Երգչի անեծքը», 1888 թվական և այլն) ինքնուրույնի արժեք ունեն։ Հովհաննիսյանը բյուրեղային պարզության հասցրեց հայ նոր պոեզիան, հարստացրեց հայ գրական լեզուն։

1913 թվականին նշվեց բանաստեղծի գրական գործունեության 25-ամյակը, իսկ 1965 թվականին պետականորեն տոնվեց Հովհաննիսյանի ծննդյան 100-ամյակը։ 1948 թվականից ծննդավայրում գործում է Հովհաննիսյանի տուն-թանգարանը։

Բանաստեղծություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հովհաննես Հովհաննիսյանի գերեզմանը Կոմիտասի անվան պանթեոնում
  • Որպես հաղթանդամ մի ծերուկ հսկա...
  • Ավերակ
  • Տըխուր երգիչը քնարը ձեռին...
  • Ինձ մի՛ սիրիր, անբախտ օրիս...
  • Քեզ մոտեցա սեր հուսալով...
  • Մընա՛ք բարով, արև, գարուն...
  • Նոր գարուն...
  • Գարնան կարկաչուն վտակի ափին...
  • Արծիվն ու արտույտը
  • Արտավազդ
  • Մայրս
  • Տղմուտ

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բանաստեղծութիւններ, Մոսկուա, 1887:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 1, Յերեւան,  1937:
  • Հատընտիր, Յերեւան,  1939:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 1–4, Երևան, 1964–1968:
  • Հատընտիր, Երևան, 1971:
  • Ընտիրը, Երևան, 1976:
  • Հովհաննիսյան Հովհաննես, Ծատուրյան Ալեքսանդր, Միրաքյան Վահան, Շահազիզ Սմբատ, Երկեր, Երևան, 1980, էջ 193–314:
  • Բանաստեղծություններ, Երևան, 2014, 152 էջ:
  • Բանաստեղծություններ, Երևան, 2015, 168 էջ:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Նշան Մուրադյան, Հովհաննես Հովհաննիսյանի արվեստը, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1964, 198 էջ։
  • Արսեն Տերտերյան, Հովհաննես Հովհաննիսյան, Սիրո և կարեկցության երգիչը (երեսնամյա հոբելյանի առթիվ), Երևան, տպարան «Լույս», 1912, 104 էջ։
  • Արսեն Տերտերյան, Հայոց նոր գրականության պատմություն։ 19-20-րդ դդ. (սղագրված դասախոսություններ ձեռագրի իրավունքով), պրակ 2, Հ. Հովհաննիսյան, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1938, 80 էջ։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Վիքիդարանը
Վիքիդարանը ունի բնօրինակ գործեր, որոնց հեղինակն է՝
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 571 CC-BY-SA-icon-80x15.png