Թոմաս Ման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Թոմաս Ման
գերմ.՝ Thomas Mann
Thomas Mann 1937.jpg
Ծննդյան անուն գերմ.՝ Paul Thomas Mann
Ծնվել է հունիսի 6, 1875(1875-06-06)[1][2][3][4][5][6][7][8][9]
Ծննդավայր Լյուբեկ, Գերմանական կայսրություն[1][10]
Վախճանվել է օգոստոսի 12, 1955(1955-08-12)[1][10][2][3][4][5][6][7][8][9] (80 տարեկանում)
Վախճանի վայր Ցյուրիխ, Շվեյցարիա[1][10]
Մասնագիտություն վիպասան, ակնարկագիր, ինքնակենսագիր, վիպասան, սոցիալական քննադատ, օրագրի հեղինակ, սցենարիստ, համալսարանի պրոֆեսոր, գրող և հեղինակ
Լեզու գերմաներեն[2]
Ազգություն գերմանացի
Քաղաքացիություն Flag of the German Empire.svg Գերմանական կայսրություն
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Վայմարյան Հանրապետություն
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Չեխոսլովակիա
Կրթություն Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի Մյունխենի համալսարան և Մյունխենի տեխնիկական համալսարան[11]
Ուշագրավ աշխատանքներ Բուդենբրոկներ, Կախարդական լեռը, Մահ Վենետիկում, Հովսեփը և նրա եղբայրները, Լոտտեն Վեյմարում, Royal Highness, Doctor Faustus, The Holy Sinner, Confessions of Felix Krull, Tristan, Tonio Kröger, Mario and the Magician, Reflections of an Unpolitical Man, Q2528316?, Gefallen, Q1198079?, Disillusionment, Q1197425?, Little Herr Friedemann, The Clown, Tobias Mindernickel, The Wardrobe, Q1515969?, Luischen, The Road to the Churchyard, Gladius Dei, Fiorenza, Q1213520?, The Child Prodigy, Q1304579?, Q814762?, Q2257036?, Anekdote, Railway Accident, The Fight between Jappe and the Do Escobar, A Man and His Dog, Q1516242?, The Blood of the Walsungs, Disorder and Early Sorrow, The Transposed Heads, The Tables of the Law, The Black Swan, Q2518449?, Die Lösung der Judenfrage, Q230370?, Q27019791?, The German Republic, Q331051?, Q1202051?, Q1814783?, Q992161?, The Problem of Freedom, Listen, Germany!, Germany and the Germans, Q1749651?, Q2518447? և The Coming Victory of Democracy
Անդամակցություն Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիա, Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և Բավարիայի գեղարվեստի ակադեմիա
Աշխատավայր Փրինսթոնի համալսարան և Simplicissimus
Պարգևներ Գրականության Նոբելյան մրցանակ[12][13] Գյոթեի մրցանակ Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան Ֆելտրինելի մրցանակ Goethe Plaque of the City of Frankfurt Փրինսթոնի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Honorary doctor of the Harvard University honorary doctor of Columbia University Honorary doctor of the University of Oxford honorary doctor of the University of Cambridge Պատվավոր լեգիոնի շքանշանի սպա և Commander of the Order of Orange-Nassau
Ամուսին Կատիա Ման
Զավակներ Էրիկա Ման, Կլաուս Ման, Գոլո Ման, Մոնիկա Ման, Էլիզաբետ Ման-Բորգեզե[14] և Միխաել Ման
Thomas Mann signature.svg
Թոմաս Ման Վիքիքաղվածքում
Thomas Mann Վիքիպահեստում

Պաուլ Թոմաս Մանն (գերմ.՝ Paul Thomas Mann, հունիսի 6, 1875(1875-06-06)[1][2][3][4][5][6][7][8][9], Լյուբեկ, Գերմանական կայսրություն[1][10] - օգոստոսի 12, 1955(1955-08-12)[1][10][2][3][4][5][6][7][8][9], Ցյուրիխ, Շվեյցարիա[1][10]), գերմանացի գրող, գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1929 թ.)։

Գրել է «Բուդենբրոկներ» (1901 թ.), «Արքայական մեծություն» (1909 թ.), «Հովսեփը և նրա եղբայրները» (1933-1943 թթ.) և այլ վեպեր, նովելներ, գրական-քննադատական ու հրապարակախոսական երկեր, հոդվածներ Գյոթեի, Ֆեոդոր Դոստոևսկու, Ֆրիդրիխ Նիցշեի և այլ հեղինակների մասին[15]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պաուլ Թոմաս Մաննը ծնվել է Լյուբեկում, Գերմանիա, Թոմաս Յոհան Հենրիխ Մաննի և Ջուլիա դա Սիլվա Բրանսի ընտանիքում։ Մայրը հռոմեական կաթոլիկական եկեղեցու հետևորդ էր, սակայն Մաննին կնքում են հոր կրոնի համաձայն. հայրը լյութերական էր։ 1891 թվականին հոր մահից հետո նրա գործարանը լուծարվեց։ Ընտանիքը տեղափոխվեց Մյունխեն։ Մաննը հաճախում էր Լյուբեկի գիմնազիայի գիտական բաժինը։ Տեղափոխվելուց հետո սովորում է Մյունխենում Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի համալսարանում և Մյունխենում տեխնիկական գիտությունների համալսարանում՝ լրագրողական կարիերայի անցնելու նպատակով սովորելով պատմություն, տնտեսագիտություն , արվեստի պատմություն և գրականություն[16]: 1891 թ.-ից 1933 թվականներին Մաննը ապրում է Մյունխենում։ Մաննը 1894-1895 թվականներին աշխատում է Հարավային Գերմանիայի հրդեհային ապահովագրության ընկերությունում։ Գրողի կարիերան սկսել է "Սիմպլիցիսսիմուս" ամսագրի համար գրելով։ Գրողի առաջին պատմվածքը՝ "Փոքրիկ պարոն Ֆրիդմանը" (Der Kleine Herr Friedemann) հրատարակվել է 1898 թվականին։ 1905 թվականին Մաննը ամուսնանում է հարուստ հրեա արդյունաբերողի դուստր Կատյա Պրինգսհայմի հետ։ Նրանք ունեցել են 6 երեխա[17]:

Երեխաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մաննի ամառանոցը Նիդդենում

1929 թվականին Մաննը Լիտվիայի Նիդդեն գյուղում հիմնում է փոքրիկ ամառանոց. Նիդդենում կար գերմանական արվեստի գաղութ, որտեղ գրողը անցկացրել է 1930-1932 թվականների ամառները՝ աշխատելով "Հովսեփը և նրա եղբայրները" վեպի վրա։ Այժմ ամառանոցը Մաննին նվիրված մշակութային կենտրոն է, որտեղ մշտական ցուցադրություն կա՝ գրողի կյանքի վերոնշյալ շրջանն արտացոլող ոչ մեծաթիվ ցուցանմուշներով: 1933 թվականին Ֆրանսիայի հարավում ճանապարհորդելիս Մյունխենից նրան զգուշացնում են, որ նրա համար ապահով չի լինի Գերմանիա վերադառնալը։ Ընտանիքը, բացառությամբ երկու մեծ երեխաների, տեղափոխվում է Ցյուրիխին մոտ գտնվող Կուսնախտ (Շվեյցարիա), սակայն ստանում է Չեխոսլովակիայի քաղաքացիություն և անձնագիր 1936 թվականին։ 1939 թվականին նա տեղափոխվում է Միացյալ Նահանգներ, որտեղ դասավանդում է Պրինսթոն համալսարանում։ 1942 թվականին Մանների ընտանիքը տեղափոխվում է արևմտյան Լոս Անջելեսում գտնվող Փասիֆիկ Պալիսադես, որտեղ մնում է մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը։ 1944 թվականի հունիսի 23-ին Թոմաս Մաննը դառնում է Միացյալ Նահանգների քաղաքացի։ 1952 թվականին վերադառնում է Եվրոպա՝ Կիլսբերգում ապրելու նպատակով։ Նա այլևս երբեք չապրեց Գերմանիայում, սակայն հաճախ ճանապարհորդում է այնտեղ։ Նրա ամենակարևոր այցը Գերմանիա տեղի ունեցավ 1949 թվականին, երբ նշվում էր Գյոթեի 200- ամյակը։

Name Birth Death
Էրիկա Նոյեմբերի 9 1905 Օգոստոսի 27 1969
Կլաուս Մանն Նոյեմբերի 18 1906 Մայիսի 21 1949
Գոլո Մանն Մարտի 29 1909 Ապրիլի 7 1994
Մոնիկա Մանն Հունիսի 7 1910 Մարտի 17 1992
Եղիզաբեթ Մանն Ապրիլի 24 1918 Փետրվարի 8 2002
Միշել Մանն Ապրիլի 21 1919 Հունվարի 1 1977

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մաննի գերեզմանը Կիլսբերգում

Մաննը մահացել է աթերոսկլերոզից 1955 թվականին Ցյուրիխի հիվանդանոցում և թաղված է Կիլսբերգում։ Մի շարք հաստատություններ անվանվել են նրա պատվին (օրինակ, Բուդապեշտի Թոմաս Մաննի անվան գիմնազիումը)։

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոմաս Մաննի ստեղծագործությունները առաջին անգամ թարգմանվել են անգլերեն 1924 թվականին Լոու-Պորտերի կողմից։ Մաննին գրականության Նոբելյան մրցանակ է շնորհվել 1929 թվականին՝ մասնավորապես իր "Բուդենբրոկների" (1901 թ.), "Մոգական սարի" (1924 թ.) և մի շարք պատմվածքների համար։ Մաննի ընտանիքի պատմության հիման վրա գրված "Բուդենբրոկներում" նկարագրվում է առևտրական ընտանիքի սնանկացման մասին։ "Մոգական սարը" մի ճարտարագետ ուսանողի մասին է, ով պլանավորում է այցելել Շվեդիայում գտնվող պալարախտով հիվանդ իր զարմիկին։ "Հովսեփը և նրա եղբայրները" դյուցազնական վեպ է, որը հեղինակը գրել է 16 տարվա ընթացքում, որը Մաննի ստեղծագործություններից ծավալով ամենամեծ և ամենաէական գործն է։ Ավելի ուշ ստեղծված երկերից են "Լոտտեն Վեյմարում" (1939 թ.), "Երիտասարդ Վերթերի տառապանքները" (1774), "Դոկտոր Ֆաուստ" (1947 թ.) "Ֆելիքս Կրուլլի խոստովանությունները" (1954 թ.), որը կիսատ մնաց գրողի մահվան պատճառով։ Մաննի օրագրերը, որոնք ընթերցվեցին 1975 թվականին, պատմում են նրա պայքարի մասին իր բիսեքսուալության դեմ, որը արտացոլվում է գրողի ստեղծագործություններում (Մահը Վենետիկում)[18]: Գիլբերթ Ադերի "Իսկական Տացիո" աշխատությունում նկարագրվում է, թե ինչպես է 1911 թվականի ամռանը Մաննը իր կնոջ և եղբոր հետ Վենետիկում հանգստանալիս տարվել 10 ամյա լեհ տղայով (Վլացիո)։ Մաննը ընկերություն էր անում ջութակահար և նկարիչ Պոլ Էհրենբերգի հետ, ում հանդեպ զգացմունքներ էր տածում։ Դոստոևսկու մասին ակնարկի մեջ Մաննը զուգահեռներ է անցկացնում ռուս գրողի և Ֆրիդրիխ Նիցշեի տառապանքների միջև։ Նիցշեի ազդեցությունը Մաննի վրա խորապես զգացվում է վերջինիս ակնարկում։

Մշակութային քաղվածքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարբեր գրական և այլ աշխատություններ անդրադառնում են Մաննի «Կախարդական լեռը» գրքին.

  • Հարրի Մուլիսչ- Դրախտի բացահայտումը
  • Էնդրյու Կրումեյ- Մոբի Դիկ (2004 թ.)
  • Հարուկի Մուրակամի - Նորվեգական անտառ
  • Բլոնդ Ռեդհեդ (երաժշտական խումբ)- Մոգական սար (երգ)
  • Քրիստիան Տոննիս-Մոգական սար (նկար) (1987 թ.)
  • 1941 թվականին նկարահանված "49-րդ զուգահեռականը" ֆիլմը

Տարբեր գրական և այլ աշխատություններ անդրադառնում են Մաննի "Մահը Վենետիկում" գրքին.

  • Ռիդլի Սքոթ (ռեժիսոր)- Հաջող տարի (ֆիլմ, 2006 թվական)
  • Ֆիլիպ Ռոթ-Մարդկային արատ (վեպ, 2000 թվական)
  • Ժոզեֆ Հելլեր- "Փակելով ժամանակը" (վեպ, 1994 թվական)
  • Ալան Բենեթ- Արվեստի սովորությունը (պիես)

Քաղաքական հայացքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Մաննը աջակցում էր Վիլհելմ 2-րդի պահպանողական հայացքներին և դեմ էր լիբերալիզմին։ 1923 թվականին Գերմանիայի Հանրապետությունում, լինելով խորհրդարանական ժողովրդավարության (կիսա) պետական խոսնակ, Մաննը գերմանացի մտավորականներին կոչ է անում աջակցել Վեյմարի Հանրապետությանը։ Նա նաև դասախոսություններ է անցկացրել այս թեմաներով։ Այնոււհետև նրա քաղաքական հայացքները աստիճանաբար փոփոխվում են դեպի լիբերալականներ[19]: 1930 թվականին Մաննը հանրային ճառ ունեցավ Բեռլինում, որը կոչվում էր "Կոչ բանականությանը", որի ժամանակ նա քննադատում էր Ազգային Սոցիալիզմը և քաջալերում էր աշխատավոր դասակարգի կողմից իրականացվող դիմադրությունները։ Սրան հաջորդեցին մի շարք ակնարկներ և դասախոսությունները, որոնց միջոցով նա "հարձակում" էր գործում նացիստների վրա։ Միևնույն ժամանակ նա արտահայտում էր աճող համակրանք սոցիալիստական գաղափարների հանդեպ։ 1933 թվականին, երբ նացիստները իշխանության գլուխ բարձրացան, Մաննը իր ընտանիքով գտնվում էր Շվեյցարիայում։ Իր որդու՝ Կլաուսի խորհրդով նրանք այդ ժամանակ չվերադարձան Գերմանիա։ 1936 թվականին նացիստական կառավարությունը չեղյալ համարեց Մաննի գերմանական քաղաքացիությունը։ Պատերազմի ընթացքում Մաննը ռադիոյով հականացիստական ելույթներ էր ունենում։ Ելույթները տպագրվում էին ԱՄՆ-ում և ուղարկվում Մեծ Բրիտանիա, որտեղ էլ ԲիԲիՍին հեռարձակում էր ելույթները՝ հուսալով, որ գերմանացի ունկնդիրները կլսեն։

Թոմաս Մանն, աշխատություններ Թ. Մաննի մասին աշխատություններ, Թ. Մաննի աշխատությունները Նոբելյան Մրցանակ։ Ինքնակենսագրական ՀԴԲ-ի արխիվները Թ. Մաննի տվյալներով Թոմաս Մանն "ԲոււքՎեբ", Էլեկտրոնային գրականության կայք famousauthors.org, Թ. Մաննի կենսագրությունը Թ. Մաննի առաջին տպագրությունները Թ. Մաննի աշխատանքները

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Краткая литературная энциклопедияMoscow: Советская энциклопедия, 1962. — Vol. 4. — P. 584–589.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Internet Broadway Database — 2000.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Discogs — 2000.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 RKDartists
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 filmportal.de
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 10,7 10,8 Манн Томас // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  11. https://www.tum.de/die-tum/aktuelles/pressetermine/detail/article/30502/
  12. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1929/
  13. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  14. Ostwald G. Jüngste Tochter von Thomas Mann gestorben: Elisabeth Mann Borgese, die jüngste Tochter von Thomas Mann, ist in ihrem Urlaubsort St. Moritz gestorben. // Frankfurter Allgemeine ZeitungF: 2002. — ed. size: 363465 — ISSN 0174-4909
  15. Ռընե Ուելլեք, Օսթին Ուորրեն (2008)։ Գրականության տեսություն։ Երևան: Սարգիս Խաչենց։ էջ էջ 467 
  16. «Thomas Mann Autobiography»։ Nobel Foundation։ Վերցված է հունվարի 25, 2008 
  17. Kurzke Hermann (2002)։ Thomas Mann: Life as a work of art: A biography։ Princeton, New Jersey: Princeton University Press։ ISBN 0691070695  Translation by Leslie Willson of Thomas Mann: Das Leben als Kunstwerk (München C. H. Bick'sche Verlagsbuchhandlung, 1999).
  18. Mann Thomas (1983)։ Diaries 1918–1939։ A. Deutsch։ էջ 471։ ISBN 0-233-97513-6 , quoted in e.g. Kurzke Hermann, Wilson Leslie (2002)։ Thomas Mann. Life as a Work of Art. A Biography։ Princeton University Press։ էջ 752։ ISBN 0-691-07069-5  For a discussion of the relationship between his homosexuality and his writing, also see Heilbut Anthony (1997)։ Thomas Mann: Eros and Literature։ Humanity Press/prometheus Bk։ էջ 647։ ISBN 0-333-67447-2 
  19. See a recent translation of this lecture by Lawrence Rainey in Modernism/Modernity, 14.1 (January 2007), pp. 99–145.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Թոմաս Ման հոդվածին