Թեոդոր Մոմզեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto Info sciences exactes.png
Թեոդոր Մոմզեն
գերմ.՝ Theodor Mommsen
Theodor Mommsen 2.jpg
Ծնվել է նոյեմբերի 30, 1817({{padleft:1817|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})[1][2][3][4]
Գարդինգ, Eiderstedt, Nordfriesland, Շլեզվիգ-Հոլշտայն, Գերմանիա[5]
Մահացել է նոյեմբերի 1, 1903({{padleft:1903|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[1][2][3][4] (85 տարեկանում)
Շարլոտենբուրգ, Շարլոտենբուրգ-Վիլմերսդորֆ, Բեռլին, Գերմանական կայսրություն[6][7][5]
Գերեզման Dreifaltigkeitskirchhof II
Քաղաքացիություն Flag of the German Empire.svg Գերմանական կայսրություն[8]
Flag of Prussia (1892-1918).svg Պրուսիա
Flag of Denmark.svg Դանիա
Ազգություն գերմանացի
Մասնագիտություն դասական անտիկ պատմաբան, դրամագետ, իրավաբան, լրագրող, իրավունքի պատմաբան, գրող, համալսարանի պրոֆեսոր, քաղաքական գործիչ, վիմագրագետ և կլասիցիստ
Հաստատություն(ներ) Լայպցիգի համալսարան, Ցյուրիխի համալսարան, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա և Ֆրիդրիխ-Վիլհելմի համակսարան
Գործունեության ոլորտ պատմություն
Պաշտոն(ներ) Գերմանական կայսրության Ռեյխստագի անդամ և Պրուսիայի Ներկայացուցիչների պալատի անդամ
Անդամակցություն Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Սաքսոնիայի գիտությունների ակադեմիա, Սերբական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա, Սերբիայի գիտության և արվեստի ակադեմիա, Գերմանիայի հնագիտական ինստիտուտ, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, Ավստրիական հնագիտական ինստիտուտ, Արձանագրությունների և բելետրիստիկայի ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Լինչեի ազգային ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, American Antiquarian Society և Թուրինի Գիտությունների Ակադեմիա
Ալմա մատեր Քրիստիան-Ալբերտի համալսարան և Christianeum Hamburg
Տիրապետում է լեզուներին լատիներեն, հին հունարեն և գերմաներեն[2]
Պարգևներ Գրականության Նոբելյան մրցանակ[9][10] Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան և Գիտության և արվեստի Բաբարիական Մաքսիմիլիանի շքանշան
Կուսակցություն National Liberal Party, Liberal Union, Ազատամտության միություն և German Progress Party
Երեխա(ներ) Կառլ Մոմզեն
Theodor Mommsen Վիքիպահեստում

Թեոդոր Մոմզեն (գերմ.՝ Theodor Mommsen, նոյեմբերի 30, 1817({{padleft:1817|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})[1][2][3][4], Գարդինգ, Eiderstedt, Nordfriesland, Շլեզվիգ-Հոլշտայն, Գերմանիա[5] - նոյեմբերի 1, 1903({{padleft:1903|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[1][2][3][4], Շարլոտենբուրգ, Շարլոտենբուրգ-Վիլմերսդորֆ, Բեռլին, Գերմանական կայսրություն[6][7][5]), գերմանացի պատմաբան։ Հին Հռոմի պատմության և իրավունքի մասնագետ։ Լայպցիգի (1848-ից), Ցյուրիխի (1852-ից), Բրեսլաուի (Վրոցլավ, 1854-ից), Բեռլինի (1858—1903-ին) համալսարանների պրոֆեսոր։

Մասնակցել է 1848—49-ի հեղափոխությանը, հարել գերմ․ բուրժուազիայի ձախ թևին։ Ընտրվել է պրուս. անդտագի (1863—66, 1873—79), ապա՝ գերմ․ ռայխստագի (1881—84) դեպուտատ։ Հիմնական աշխատությունը՝ «Հռոմի պատմությունը» (հ․ 1—3,5, Բեռլին, 1854—1885) գրել է 1848—49-ի հեղափոխության ազդեցությամբ, արտահայտել XIX դ․ 50-ական թթ․ գերմ․ բուրժուազիայի ձգտումները՝ ֆեոդալիզմի մնացուկների վերացում, Գերմանիայի միավորում։ I—III հատորներում իրադարձությունների ընթացքը շարադրել է մինչև մ․ թ․ ա․ 46-ը։ V հատորում (IV հատորը չի գրել) տրված է հռոմ․ պրովինցիաների պատմությունը մ․ թ․ ա․ I—մ․ թ․ III դդ․։ Մոմզենը հիմնավորել և զարգացրել է «դեմոկրատական միապետության» գաղափարը՝ դրա մարմնավորումը տեսնելով Հուլիոս Կեսարի բռնապետության մեջ։ Բացառիկ դեր է հատկացրել նշանավոր գործիչներին (Ալեքսանդր Մակեդոնացի, Հաննիբալ, Գայոս Գրակքոս, Հուլիոս Կեսար ևն)։ Մոմզենը Հռոմի արտաքին քաղաքականության կապակցությամբ բազմիցս անդրադարձել է Հայաստանի պատմությանը, հռոմեա-հայկական հարաբերություններին։ Հիմք ունենալով հունա-հռոմեական սկզբնաղբյուրների միտումնավոր տեղեկությունները, հաճախ սխալ է գնահատել հայ գործիչների (Տիգրան Բ Մեծ և ուրիշներ) գործունեությունը և Հայաստանի պատմության շատ հարցեր։ Մոմզենը գրել է ավելի քան 1500 ուսումնասիրություն նվիրված Հին Հռոմի պատմության գրեթե բոլոր հարցերին, պետ․ իրավունք, գրականություն, լեզվաբանություն, դրամագիտություն, ժամանակագրություն, չափագիտություն։ Հրատարակել է սկզբնաղբյուրներ (մեկնաբանություններով), ղեկավարել լատ․ արձանագրությունների ժողովածուի հրատարակումը (1863-ից)։ Արժանացել է նոբելյան մրցանակի (1902)։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118583425 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 SNAC
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Nationalencyklopedin — 1999.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Моммзен Теодор // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  6. 6,0 6,1 6,2 http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/People/Theodor_Mommsen/Britannica_1911*.html
  7. 7,0 7,1 7,2 http://www.cep911.com/tag/theodor-mommsen-wikipedia
  8. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/416856/Nobel-Prize/93434/The-prizes
  9. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1902/
  10. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/