Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա
Budapest Hungarian Academy of Sciences.jpg
Տեսակ գիտությունների ակադեմիա և Q1126018?
Հիմնադրված է նոյեմբերի 3, 1825
Երկիր Flag of the Habsburg Monarchy.svg Հունգարիա
Տեղագրություն Բուդապեշտ
Կայք mta.hu
Կոորդինատներ: 47°30′3.8800001008024″ հս․ լ. 19°2′47.400000100006″ ավ. ե. / 47.501077777805775781° հս․. լ. 19.04650000002778043° ավ. ե. / 47.501077777805775781; 19.04650000002778043
Hungarian Academy of Sciences Վիքիպահեստում

Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա (հունգ.՝ Magyar Tudományos Akadémia (MTA)), բարձրագույն գիտական հաստատություն Հունգարիայում: Գտնվում է Բուդապեշտում՝ Դանուբ գետի ափին, Ռուզվելտ հրապարակի Ֆրիդրիխ Ավգուստ Շտյուլերի նախագծով կառուցված նեո-ռենեսանս ոճի շենքում։ Ակադեմիայի գործունեության նպատակն է երկրում բնական և հասարակական գիտությունների զարգացումը և դրանց համակարգումը։ Ֆինանսավորվում է պետական բյուջեից, ինչպես նաև իր ակտիվներից ստացված եկամուտներով և նվիրատվություններով։ Ակադեմիայի համակարգում աշխատում են շուրջ 35 000 հետազոտողներ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ակադեմիան հիմնադրվել է 1825 թվականի նոյեմբերի 3-ին (այս օրը Հունգարիայում տոնվում է որպես Գիտելիքի օր) հունգարացի քաղաքական գործիչ Իշտվան Սեչենյիի կողմից, ով հունգարիայի պառլամենտի նստաշրջանի ժամանակ առաջարկել է ստեղծել «Գիտական ընկերություն»: Ընկերության ստեղծման համար նա ներդրել է իր կալվածքի տարեկան եկամուտը։ Նրա օրինակին են հետևել Աբրահամ Վայը, Դյորդ Անդրաշին և Դյորդ Կարոյին, ովքեր դարձել են ակադեմիայի հիմնադիրները։ Կառույցի նպատակն էր հունգարերեն լեզվի զարգացումը, Հունգարիայում գիտության և արվեստի ուսումնասիրությունն ու տարածումը։ Չորս հիմնադիրներից և 11 գրողներից ու գիտնականներից բաղկացած կոմիտեն ստեղծել է կազմակերպության կանոնադրությունը, որը 1831 թվականին ընդունվել է կայսեր Ֆրանց I-ի կողմից։ Ակադեմիայի առաջին նախագահն է եղել Իոժեֆ Տելեկին։

Կոմս Իշտվան Սեչենյին իր կալվածքի տարեկան եկամուտն է առաջարկում «Գիտական ընկերության» ստեղծման համար

Անդամակցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1970 թվականին ակադեմիայի կազմում ընդգրկված են եղել 188 իսկական և թղթակից անդամներ, 68 արտասահմանյան անդամներ, այդ թվում 20 խորհրդային գիտնականներ։ 2006 թվականից ակադեմիայի անդամները բաժանվում են 4 խմբի՝

  • իսկական անդամներ (ակադեմիկոսներ) - 248
  • թղթակից-անդամներ - 92
  • արտասահմանյան անդամներ - 161
  • պատվավոր անդամներ - 201

Մինչև 70 տարեկան իսկական և թղթակից անդամների քանակը չի կարող անցել 200-ը։ Ակադեմիայի անդամներն ընտրվում են ցմահ, ընտրելու իրավունք ունեն ակադեմիկոսներն ու թղթակից անդամները։ Ակադեմիկոսներն ու թղթակից անդամները ստանում են կառավարական կրթաթոշակ։

Բաժիններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ակադեմիան ունի տասնմեկ հիմնական բաժիններ՝

  • Լեզվաբանության և գրականագիտության բաժին
  • Փիլիսոփայության և պատմական գիտությունների բաժին
  • Մաթեմատիկայի բաժին
  • Գյուղատնտեսական գիտությունների բաժին
  • Բժշկական գիտությունների բաժին
  • Տեխնիկական գիտությունների բաժին
  • Քիմիական գիտությունների բաժին
  • Կենսաբանական գիտությունների բաժին
  • Տնտեսագիտության և իրավագիտության բաժին
  • Երկրագիտության բաժին
  • Ֆիզիկական գիտությունների բաժին

Գիտահետազոտական ինստիտուտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գյուղատնտեսական հետազոտությունների կենտրոն
  • Աստղագիտության և երկրագիտության կենտրոն (ներգրավված է Կոնկոլի աստղադիտարանի հետ)
  • Կենսաբանության Szeged հետազոտական կենտրոն
  • Կոմպյուտերային գիտություն և վերահսկողության ինստիտուտ
  • Էկոլոգիական հետազոտությունների կենտրոն
  • Տնտեսական և տարածաշրջանային հետազոտությունների հետազոտական կենտրոն
  • էներգիայի հետազոտությունների կենտրոն
  • Հումանիտար հետազոտությունների կենտրոն
  • Լեզվաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտ
  • Մաթեմատիկայի Ռենյի ինստիտուտ
  • Փորձարարական բժշկության ինստիտուտ
  • Բնական գիտությունների հետազոտական կենտրոն
  • Միջուկային հետազոտությունների ինստիտուտ
  • Ֆիզիկայի Վիգներ հետազոտական կենտրոն
  • Հասարակական գիտությունների կենտրոն

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]