Հաննիբալ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox prétendant à un trône.png
Հաննիբալ Բարկա
Զորավար
Mommsen p265.jpg
Լրիվ անուն Հաննիբալ Բարկա
Ծնվել է՝ մ.թ.ա. 247 թ.
Ծննդավայր Կարթագեն
Մահացել է՝ մ.թ.ա. 182 թ. ինքնասպանություն
Վախճանի վայր Լիբյուսա կամ Լիբիսա քաղաք, Բյութինիայիթագավորություն
Ազգություն կարթագենցի
Հարստություն Բարկյան
Նախորդ Հազդրուբալ
Ուղեկից Հիմիլիս
Հետնորդ Հազդրուբալ
Տոհմ Բարկյաններ
կոնդոտյեր և քաղաքական գործիչ
Հայր Համիլիկար Բարկա
Մայր Իբերիկա
Եղբայր(ներ) Q311702? և Q335604?
Առողջական վիճակ Q3321212?

Հաննիբալը[1] (մ. թ. ա. 247, Կարթագեն - մ. թ. ա. 183, Գեբզե) հին աշխարհի մեծագույն զորավարներից մեկը։ Եղել է կարթագենյան զորքերի հրամանատարը երկրորդ փունիկյան պատերազմում, որը տևել է 218-202 թթ. մ.թ.ա. (այդ պատերազմը այլ կերպ Հաննիբալի պատերազմ էին անվանում)։ Կարթագեն քաղաքը գտնվել է այժմյան Թունիս պետության տարածքում։ Այդ պատերազմի ընթացքում Հաննիբալը գրավել է Հռոմի իտալական տիրույթների մեծ մասը, հասնելով մինչև բուն Լացիո մարզը, որտեղ գտնվում է Հռոմը, բայց հետագայում պարտվել է և փախել է Սիրիական արքա Անտիոք III-ի մոտ։ Անտիոքը մեծ բանակով ներծուժել է Հունաստան, սակայն Թերմոպիլեի մոտ ջածջախիչ պարտություն կրել, որից հետո հռոմեական զորքերը՝ անցնելով Հելեսպոնտեսը, առաջին անգամ ոտքի են դրել Ասիա։ Փոքր Ասիայի Մագնեսիա քաղաքի մոտ մ.թ.ա. 191թ. Սկիպիոն Ասիացի հռոմեկանա զորավարը ջախջախել է Անտիոք 3-րդի բանակը։ Դրանից հետո Հաննիբալը, որը Անտիոքի ռազմական և քաղաքական խորհրդականն էր, որին սակայն Անտիոք 3-րդը, ի դժբախտություն իրեն՝ չեր լսում, ստիպված էր հեռանալ Սիրիայից։ Մ.թ.ա. 189 թվականին Հաննիբալը եկել է Հայաստան՝ Արտաշես Ա թագավորի մոտ։ Վերջինիս պատվերով նախագծել և հիմնել է Արտաշատ քաղաքը, որը հետագայում դարձել է Հայաստանի մայրաքաղաքը և Հին Աշխարհում կոչվել է նաև Հայկական Կարթագեն։ Հաննիբալը երկու անգամ այցելել է Փյունիկիայի Տյուրոս քաղաքը, որը Կարթագենի մայր և հիմնադիր քաղաքն է եղել։ Ապա անցել է Բյութինիա, որը պատերազմում էր Հռոմի դաշնակից Պերգամոնի թագավորության դեմ։ Հաղթանակներ է տարել Պերգամոնի դեմ, սակայն Հռոմը սպառնացել է պատերազմել Բյութինիայի դեմ, եթե վերջինս չհանձնի Հաննիբալին։ Իմանալով, որ իրեն դավաճանել են Հաննիբալն իր մատանու մեջ պահվող թույնն է խմել ու մահացել, մինչև վերջին պահն էլ հավատարիմ մնալով մանուկ հասակում տված երդմանը՝ Լինել Հռոմի թշնամին։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Հաննիբալի կենսագրական տվյալները հայտնի են հին հռոմեական շատ պատմիչներից՝ Պոլիբիոսի, Կոռնելիոս Նեպոտի, Ապպիանոսի և այլնի գրառումներից։ Ծնվել է Հաննիբալը Կարթագենում, սակայն 9 տարեկանից իր հայրը՝ Համիլկար Բարկան նրան իր հետ տանում է Կարթագենի կողմից գրավված Իսպանիա, նախապես ստիպելով նրան երդվել, որ իր կյանքում միշտ կլինի Հռոմի թշնամին։ Հաննիբալը Իսպանիայում մեծանալով ստանում է հիանալի կրթություն և դառնալով հիանալի մարտիկ մասնակցում է մի շարք պատերազմների, ծառայելով իր փեսա Հասդրուբալի զորքերում որպես հեծելազորի հրամանատար։ Հասդրուբալը մ.թ.ա. 229 թվականին Համիլկարի մահվանից դարձել էր Իսպանիայում գտնվող կարթագենական զորքերի հրամանատար։ Հասդրուբալի դավադիր սպանությունից հետո (որը հավանաբար կազմակերպել էին հռոմեական գործակալները)՝ մ.թ.ա. 221 թվականին զորքերի հրամանատար է դառնում Հաննիբալը, որը նախապես իրեն արդեն դրսևորել էր, որպես տաղանդավոր զորավար և հիանալի մարտիկ։ Սակայն Հաննիբալը դարձավ Հռոմի համար ավելի մեծ սպառնալիք, քան նրա հայրն ու փեսան էին։

Հաննիբալի երեք հաղթանակներն Իտալիայում։ (1) Տրեբիայի ճակատամարտը (2) Տրազիմենյան լճի ճակատամարտը (3) Կաննեի ճակատամարտը, մեկ քարտեզի վրա. հայացրեց Մ.Խաչատրեանը

Գրականություն[խմբագրել]

  • Իլյա Կորաբլյով, Հաննիբալ, Երևան, 1984:
  • Ն. Ա. Մաշկին, Հին Հռոմի պատմություն, Երևան, 1951:
  • Ս. Ի. Միշուլին, Հին Հռոմի պատմություն, Երևան, 1949:
  • Լապին Ն., Հաննիբալ, Երևան, 1941, 83 էջ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 58։ ISBN 99941-56-03-9։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]