Իվո Անդրիչ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Իվո Անդրիչ
սերբ.՝ Иво Андрић/Ivo Andrić
Andric Ivo.jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 10, 1892({{padleft:1892|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})[1]
Ծննդավայր Դոլաց, Ավստրո-Հունգարիա[2]
Վախճանվել է մարտի 13, 1975({{padleft:1975|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[3][4][2] (82 տարեկանում)
Վախճանի վայր Բելգրադ, Սերբիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ[3][2]
Մասնագիտություն գրող, վիպասան, դիվանագետ, բանաստեղծ, դեսպան և ակնարկագիր
Լեզու սերբերեն[5][2] և խորվաթերեն[2]
Ազգություն սերբ և Խորվաթներ
Քաղաքացիություն Flag of SFR Yugoslavia.svg ՀՍՖՀ
Ավստրո-Հունգարիա
Kingdom of Serbs, Croatians and Slovenes
Հարավսլավիայի Թագավորություն
Կրթություն Գրացի համալսարան, Զագրեբի համալսարանի հումանիտար և սոցիալական գիտությունների ֆակուլտետ, Վիեննայի համալսարան և Department of Philosophy, Jagiellonian University
Ուշագրավ աշխատանքներ Կամուրջ Դրինայի վրա, Omerpaša Latas, Ex Ponto, Travnička hronika, Prokleta avlija, O priči i pričanju, Jelena, žena koje nema և Most na Žepi
Անդամակցություն Սերբական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա, Մլադա Բոսնա, Սլովենական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա և Սերբիայի գրողների միություն
Պարգևներ
Գրականության Նոբելյան մրցանակ[6][7] և Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի շքանշան
Ամուսին Միլիցա Բաբիչ-Յովանովիչ
Ivo Andrić Վիքիպահեստում

Իվո Անդրիչ (սերբ.՝ Иво Андрић/Ivo Andrić, հոկտեմբերի 10, 1892({{padleft:1892|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})[1], Դոլաց, Ավստրո-Հունգարիա[2] - մարտի 13, 1975({{padleft:1975|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[3][4][2], Բելգրադ, Սերբիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ[3][2]), հարավսլավացի գրող, դրամատուրգ։ Հարավսլավացի միակ գրողն է, որ արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իվո Անդրիչը ծնվել է 1892 թվականի հոկտեմբերի 9-ին ներկայիս Բոսնիա և Հերցեգովինայի տարածքում, դպրոցական ծառայող Անտուն Անդրիչի ու Կատերինա Անդրիչի (օրիորդական ազգանունը՝ Պեյիչ)։ Կնքվել է հռոմեակաթոլիկական կարգով։ Երբ մահացել է ընտանիքի հայրը, ապագա գրողը դեռ երեք տարեկան էլ չկար։ Նայրը որդու հետ տեղափոխվում է Վիշեգրադ՝ ամուսնու ազգականների մոտ։ Այդտեղ Անդրիչն անցկացրել է իր մանկությունն ու ավարտել հիմնական դպրոցը։ 1903 թվականին նա ընդունվում է Սարաևոյի գիմնազիա։ Գիմնազիայում սովորելու տարիներին Իվո Անդրիչը ելույթներ է ունեցել ավստրո-հունգարական նվաճողներից հարավսլավոնական ազգերի ազատագրման օգտին և անգամ անդամակցել է «Մլադա Բոսնա» երիտասարդական ազգայնական շարժմանը, որի գործունեությունն ի վերջո հանգեցրեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսելուն։ 1912 թվականին Անդրիչն ընդունվում է Զագրեբի թագավորական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետ, իսկ ավելի ուշ սովորել է Վիեննայում, Կրակովում և Գրացում։ «Բոսնիայի հոգևոր կյանքի զարգացումը թուրքական գերիշխանության ազդեցության տակ» թեմայով իր դոկտորոկան ատենախոսությունն Իվո Անդրիչը պաշտպանել է Գրացի համալսարանում 1924 թվականին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թվականի հուլիսի, Իվո Անդրիչը ձերբակալվել է որպես «հարավսլավացի ազգայնական» և մինչ 1915 թվականի մարտն անցկացրել է սկզբում Շիբենիկի, ապա Մարիբորի բանտերում։ Սակայն կալանքից ազատվելուց հետո էլ գրողը ազատություն ձեռք չբերեց. մինչ 1917 թվականի ամառը նա գտնվում էր տնային կալանքի տակ Զենիցեում։

Աշխատանքային գործունեությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իվո Անդրիչը Վիշեգրադի կամրջի ֆոնին

Անդրիչն ունեցել է դիվանագետի հաջող կարիերա։ 1920 թվականին նա աշխատել է Վատիկանի դեսպանատանը, ապա հյուպատոսություններում Բուխարեստում, Տրիեստում ու Գրացում։ 1927 թվականին աշխատել է Մարսելի ու Փարիզի հյուպատոսություններում, իսկ ավելի ուշ՝ Մադրիդում։ 1930-1933 թվականներին եղել է Հարավսլավիայի Թագավորության՝ Ժնևում Ազգերի լիգային կից մշտական հանձնաժողովի քարտուղարը, այնուհետև որպես Հարավսլավիայի կառավարության արտակարգ ներկայացուցիչ գտնվել է Բեռլինում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն սկսվելուց հետո կառավարության հետ ունեցած տարաձայնությունների պատճառով Անդրիչը թողնում է պաշտոնն ու վերադառնում Բելգրադ։ Հենց այդ ժամանակ էլ նա գրում է այն ստեղծագործությունները, որոնք արժանացան համաշխարհային ճանաչման։

1954 թվականին Իվո Անդրիչը դառնում է Հարավսլավիայի Կոմունիստական կուսակցության անդամ և Հարավսլավիայի գրողների միության նախագահ։ Նա առաջինն էր, ով 1954 թվականին ստորագրեց Նովոսադի պայմանագիրը սերբախորվաթական գրական լեզվի միասնականացման մասին։ 1961 թվականին Իվո Անդրիչը արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի։ Մահացել է 1975 թվականին Բելգրադում։

Ազգային պատկանելության հարցը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իվո Անդրիչի՝ սերբ կամ խորվաթ լինելու, ինչպես նաև սերբական թե խորվաթական գրական ավանդույթներին հետևելու հարցը մնում է վիճահարույց։ Շատ սերբեր նրան համարում են սերբ այնպես, ինչպես շատ խորվաթներ նրան համարում են խորվաթ ու խորվաթական գրական ավանդույթների ներկայացուցիչ։

Իվո Անդրիչի ուսանողական փաստաթղթերը վկայում են, որ գրողն իր մասին խոսել է որպես խորվաթի։ Զագրեբի համալսարան ընդունվելու հարցաթերթիկում, որ Անդրիչը լրացրել է Զագրեբում 1912 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, գրված է, որ նրա մայրենի լեզուն խորվաթերենն է։ Կրակովի համալսարանում գրանցվելիս ազգությանը վերաբերող տողում գրել է, որ ինքը խորվաթ կաթոլիկ է Բոսնիայից։

Սակայն լինելով հարավսլավոնական ազգերի միասնության կողմնակից՝ Անդրիչն իր մասին խոսում է որպես սերբի։ Իրեն սերբ է համարել մինչև կյանքի վերջ և իր կյանքը կապել է Սերբիայի ու Բելգրադի հետ։ Իր ստեղծագործությունների մեծ մասը (բացառությամբ վաղ շրջանի պատմվաքների) Անդրիչը գրել է գրական սերբերենով, այսինքն՝ Անդրիչի ստեղծոգործությունների լեզուն չի համապատասխանում ժամանակակից խորվաթական գրական ավանդույթին։ Իվո Անդրիչը կիրիլիցայով է վարել նաև իր անձնական նամակագրությունը։

Ստեղծագործությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առավել հայտնի են Իվո Անդրիչի «Կամուրջ Դրինայի վրա» (На Дрини ћуприја), «Տրավնիցկի ժամանակագրություն» (Травничка хроника) և «Տիկինը» (Госпођица) ստեղծագործությունները, որոնցում պատկերված է այն ժամանակաշրջանը, երբ հարավսլավական հողերը նվաճված էին Օսմանյան կայսրության կողմից։ 1961 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ։

Քաղվածքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Պետք է լսել լեգենդներ, որոնք կոլեկտիվ դարավոր ստեղծագործության հետքեր են, և դրանց միջոցով, որքան հնարավոր է, բացահայտել մեր ճակատագրի իմաստը[8]։

Հիշատակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Իվո Անդրիչի անվան մրցանակը (հաստատվել է Սերբիայի կառավարության ու Վիշեգրադի քաղաքապետարանի կողմից 2012 թվականին) տրվում է սլավոնական լեզուներով ստեղծագործող գրողների։ Հանձնվել է 2013-2014 թվականներին այն օրը, երբ Իվո Անդրիչն ստացել է Նոբելյան մրցանակ։ Հանձնել է Սերբիայի նախագահն անձամբ։ Մրցանակի դրամական համարժեքն է 100 հազար եվրո[9]։
  • 2012 թվականին հիմնադրվել է Անդրիչգրադ քաղաքը[9]։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Minde R. Ivo Andrić; Studien über seine Erzahlkunst. München, O. Sagner, 1962
  • Popović G., Lukic R.D. Ivo Andrić։ bibliografija dela, prevoda i literature. Beograd։ Srpska Akademija nauka i umetnosti, Biblioteka, 1974
  • Dimitrijevic K. Ivo Andric ́Gornji. Milanovac։ Dečje novine, 1981.
  • Hawkesworth C. Ivo Andric։ bridge between East and West. London; Dover։ Athlone Press, 1984
  • Juričić Z. The man and the artist ։ essays on Ivo Andrić. Lanham։ University Press of America, 1986
  • Mukerji V.S. Ivo Andric։ a critical biography. Jefferson։ McFarland, 1990
  • Petković R. Ivo Andric 1892—1992. Belgrade։ Ivo Andrić Foundation, 1991
  • Palavestra P. Ivo Andrić i njegovo vreme. Beograd ։ SANU, 1992
  • Vucinich W.S. Ivo Andric revisited։ the bridge still stands. Berkeley։ International and Area Studies, 1995
  • Savić Benghiat D., Skoric S., Đukić Perišić Z. Jewish portraits in the works of Ivo Andrić. Toronto։ Serbian Literary Co., 2005 ́
  • Müller M. Die Selbst- und Fremdwahrnehmung der bosnischen Völker in der historischen Prosa von Ivo Andric und Isak Samokovlija. Frankfurt/Main։ Lang, 2006
  • Лихачёва Л. П. Иво Андрич։ Биобиблиографический указатель. — М.։ Книга, 1974.
  • Лауреаты Нобелевской премии։ Энциклопедия. — М.։ Прогресс, 1992.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/andric-facts.html
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Roux P. d. Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 98. — ISBN 978-2-221-06888-5
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118503014 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  4. 4,0 4,1 4,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  5. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb118888296
  6. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/
  7. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  8. Анатолий Павлович Кондратов. Новейшая книга фактов для самых умных и любознательных в вопросах и ответах. В 3 т. Т. 2. Мифология. Религия.. Новейшая книга фактов. Том 2. ...
  9. 9,0 9,1 Газета «Книжное обозрение», 2012, № 16

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]