Թոնի Մորիսոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Թոնի Մորիսոն
անգլ.՝ Toni Morrison[1]
Toni Morrison 2008.jpg
Ծնվել է փետրվարի 18, 1931({{padleft:1931|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:18|2|0}})[2][1][3] (86 տարեկան)
Ծննդավայր Նյու Յորք, Նյու Յորք, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Մասնագիտություն գրող, վիպասան, լիբրետիստ, համալսարանի պրոֆեսոր, պրոֆեսոր, բանաստեղծ և մանկագիր
Լեզու անգլերեն[4]
Ազգություն աֆրոամերիկացի
Քաղաքացիություն Flag of the United States.svg Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ[5][6]
Կրթություն Հովարդի համալսարան[7] և Կորնելի համալսարան[7]
Ուշագրավ աշխատանքներ The Bluest Eye, Sula, Song of Solomon, Tar Baby, Beloved, Jazz, Paradise, Love, A Mercy, Home և God Help the Child
Անդամակցություն Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և Alpha Kappa Alpha
Աշխատավայր Փրինսթոնի համալսարան
Պարգևներ
Toni Morrison (signature).jpg
Toni Morrison Վիքիպահեստում

Թոնի Մորիսոն (անգլ.՝ Toni Morrison, ծննդյան անունը՝ Քլոե Արդելիա Ուոֆորդ, անգլ.՝ Chloe Ardelia Wofford, փետրվարի 18, 1931({{padleft:1931|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:18|2|0}})[2][1][3], Նյու Յորք, Նյու Յորք, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ), ամերիկացի գրող, խմբագիր և պրոֆեսոր, գրականության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր՝ որպես գրող, «ով իր երազանքով ու քնարականությամբ հարուստ վեպերում կենդանի կերպով պատկերել է ամերիկյան իրականության կարևոր բնագավառները» (1933), Ազատության նախագահական մեդալի դափնեկիր։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թոնի Մորիսոնը ծնվել է Լորեյնում։ Աշխատավոր ընտանիքի չորս երեխաներից երկրորդն էր[13]: Մանկուց սիրում էր կարդալ, նրա սիրելի գրողներից էին Ջեյն Օսթինը և Լև Տոլստոյը: Հայրը, որ աշխատում էր որպես զոդող, ազատ ժամանակ սիրում էր պատմել Ամերիկայի սևամորթների մասին, ինչը հետագայում իր արտացոլումը գտավ գրողի գրքերում[14]:

1949 թվականին Մորիսոնն ընդունվել է Հովարդի համալսարանի «անգլերեն լեզու և գրականություն» բաժինը։ Այնտեղ նա ձեռք է բերում «Թոնի» մականունը, որն ստացվել էր նրա երկրորդ՝ Էնթոնի անունից։ Վերջինս նրան տրվել էր 12 տարեկանում՝ կաթոլիկություն ընդունելիս[13][15]: 1953 թվականին Մորիսոնն ավարտել է համալսարանի բակալավրիատը, իսկ 1955 թվականին, պաշտպանելով ինքնասպանություններն Ուիլյամ Ֆոլքների և Վիրջինիա Վուլֆի վեպերում թեմայով մագիստրոսական թեզը, ստացել է Կորնելի համալսարանի մագիստրոսի աստիճան[16]: Ուսումն ավարտելուց հետո Մորիսոնն անգլերեն է դասավանդել Տեխասի նահանգի Հյուստոն քաղաքում գտնվող Հարավային Տեխասի համալսարանում (1955-1957), այնուհետև վերադարձել աշխատելու Հովարդում։

1958 թվականին ամուսնացել է իր համակուրսեցու՝ ջամայկացի ճարտարապետ Հարոլդ Մորիսոնի հետ (անգլ.՝ Harold Morrison)։ Թոնին ու Հարոլդն ունեցան 2 դուստր՝ Հարոլդն ու Սլեյդը։ 1964 թվականին նրանք ամուսնալուծվեցին[16]: Դրանից հետո Թոնին մեկնել է Սիրակյուս, որտեղ որպես խմբագիր աշխատել է «Random House» ընկերությունում։ Մեկ տարուց քիչ ավելի աշխատելուց հետո ստացել է Նյու Յորքի Random House հրատարակչության գլխավոր գրասենյակի խմբագրի պաշտոնը։ Բացի դա, այդ տարիներին դասավանդել է Եյլի համալսարանում և Բարդի քոլեջում (անգլ.՝ Bard College)[17]: Աշխատելով որպես խմբագիր՝ նա նպաստեց աֆրո-ամերիկյան գրականության, մասնավորապես Հենրի Դումասի (անգլ.՝ Henry Dumas)[18], Թոնի Քեյդ Բամբարայի (անգլ.՝ Toni Cade Bambara), Անժելա Դևիսի և Գեյլ Ջոնսի (անգլ.՝ Gayl Jones)[19] ստեղծագործությունների ժողովրդականացմանը։

1983 թվականին Թոնին հեռացել է հրատարակչությունից։ 1984 թվականին պրոֆեսոր է նշանակվել Օլբանիի համալսարանում (Նյու Յորքի նահանգ)։ 1989 թվականից աշխատել է Պրիստոնի համալսարանի Ռոբերտ Ֆ. Գոենի անվան ամբիոնում[16]: 2006 թվականին անցել է թոշակի։

Գրական կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրական կարիերայի սկզբում Մորիսոնը եղել է Հովարդի համալսարանի գրողների և բանաստեղծների ոչ պաշտոնական շրջանակի անդամ, որ հավաքվում էր քննարկելու իր անդամների ստեղծագործությունները։ Հանդիպումներից մեկին նա ներկայացրել է սևամորթ աղջկա մասին պատմվածք, ով երազում էր կապույտ աչքեր ունենալ մասին։ Ավելի ուշ այդ պատմվածքը հիմք հանդիսացավ Մարիսոնի առաջին վեպի՝ «Ամենակապույտ աչքեր» (անգլ.՝ The Bluest Eye, 1970) համար[17]:

1972 թվականին լույս է տեսել «Սուլա» (անգլ.՝ Sula) վեպը, որը նույնպես նվիրված է սևամորթ կանանց դժվարին կյանքին։ 1973 թվականին «Սուլա» վեպն առաջադրվել է ԱՄՆ-ի ազգային գրքի մրցանակի[16]:

1987 թվականին հրատարակվել է «Սիրվածը» (անգլ.՝ Beloved) վեպը, որը 1988 թվականին արժանացել է Պուլիցերյան մրցանակի[16]:

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ամերիկյան գրողների 2-րդ կոնգրեսի ժամանակ Մորիսոնը կոչ է արել ակտիվորեն պայքարել զանգվածային մշակույթի դեմ ուղղված ճնշումների դեմ, դեմոկրատական բոլոր ուժերը միավորել ամերիկյան գրականության շուրջ և այդ առիթով քննադատել ամերիկյան իրականությունը՝ «Հերոսական շարժումների համար» («For tne Heroic Movement, 1981»)։

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկական գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Who’s Got Game?: The Mirror or the Glass?
  • Who’s Got Game?: Poppy or the Snake?, (2004)
  • Who’s Got Game?: The Ant or the Grasshopper, (2003)
  • Who’s Got Game?: The Lion or the Mouse?, (2003)
  • The Book of Mean People, (2002)
  • The Big Box, (2002)

Պատմվածքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Recitatif» (1983)

Բեմականացումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Dreaming Emmett (performed 1986)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 http://www.nndb.com/people/411/000023342/
  2. 2,0 2,1 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  3. 3,0 3,1 SNAC
  4. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb120171656
  5. http://www.nytimes.com/1996/09/29/books/english-lessons.html
  6. http://www.nytimes.com/2009/10/11/arts/design/11voge.html?hpw
  7. 7,0 7,1 7,2 https://www.neh.gov/about/awards/national-humanities-medals/toni-morrison
  8. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1993/morrison-facts.html
  9. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  10. https://rochester.edu/college/wst/SBAI/recipients.html
  11. https://www.loc.gov/about/awards-and-honors/living-legends/toni-morrison/
  12. https://www.ccny.cuny.edu/lhf/medallion-recipients
  13. 13,0 13,1 Dreifus Claudia (սեպտեմբերի 11, 1994)։ «CHLOE WOFFORD Talks about TONI MORRISON» (անգլերեն)։ The New York Times։ Վերցված է 2007-06-11 
  14. Larson Susan (ապրիլի 11, 2007)։ «Awaiting Toni Morrison»։ The Times-Picayune։ Վերցված է 2007-06-11 
  15. «Toni Morrison: Words Of Love»։ CBS News։ ապրիլի 4, 2004։ Վերցված է 2007-06-11 
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 Մորիսոն Թոնի
  17. 17,0 17,1 Grimes, William (October 8, 1993). "Toni Morrison Is '93 Winner Of Nobel Prize in Literature". The New York Times.
  18. Toni Morrison, "On behalf of Henry Dumas", Black American Literature Forum, Vol. 22, No. 2, Henry Dumas Issue (Summer, 1988), pp. 310-312.
  19. Verdelle, A. J. (February 1998). "Paradise found: a talk with Toni Morrison about her new novel - Nobel Laureate's new book, 'Paradise' - Interview". Essence Magazine.
  20. Beloved (1987), by Toni Morrison — ALL TIME 100 Novels — TIME

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Моррисон Т. Песнь Соломона: Роман. Пер. с англ. — М.: Прогресс, 1982.
  • Моррисон Т. Нобелевская лекция 1993 // Иностранная литература. —М., 1994. — № 7.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]