Անդրե Ժիդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Անդրե Ժիդ
Gide 1920 cropped.jpg
Ծննդյան անուն André Paul Guillaume Gide
Ծնվել է նոյեմբերի 22, 1869({{padleft:1869|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր Փարիզ[3]
Վախճանվել է փետրվարի 19, 1951({{padleft:1951|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:19|2|0}})[1][2] (81 տարեկանում)
Վախճանի վայր Փարիզ[4]
Մասնագիտություն լրագրող, կինոպրոդյուսեր, ակնարկագիր, դրամատուրգ, վիպագիր, օրագիր գրող, գրող ճանապարհորդ, թարգմանիչ, ինքնակենսագիր և գրող
Լեզու ֆրանսերեն[2]
Ազգություն Ֆրանսիացիներ
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա
Կրթություն Անրի IV լիցե և Էլզասի դպրոց
Ժանրեր վեպ
Ուշագրավ աշխատանքներ Բարոյազուրկը, Q27463?, Հովվերգական սիմֆոնիա և Դրամանենգները
Պարգևներ Գրականության Նոբելյան մրցանակ
Զավակներ Կատերին Ժիդ
André Gide signature.svg
Անդրե Ժիդ Վիքիքաղվածքում
André Gide Վիքիպահեստում

Անդրե Ժիդ (ֆր.՝ Andre Gide, նոյեմբերի 22, 1869[1][2], Փարիզ[3] - փետրվարի 19, 1951[1][2], Փարիզ[4]), ֆրանսիացի գրող, դրամատուրգ, բանաստեղծ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1947

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անդրե Ժիդը ծնվել է Փարիզում։ Տասնմեկ տարեկանում զրկվելով հորից, Ժիդը՝ ստանում է խստաշունչ մոր դաստիարակությունը։ Ուսանում է Մոնպելյեի ալզասյան լիցեյում։ Տասնհինգ տարեկանից մաքրեմաքուր զգացմունքներով կապվում է զարմուհու՝ Մադլեն Ռոնդոյի հետ։ Այս զգացմունքները արտահայտում է «Անդրե Վալտերի տետրերը» (1891) և «Անդրե Վալտերի բանաստեղծությունները» (1892) արձակ բանաստեղծությունների ժողովածուներում։

Այնուհետև ծանոթանում է Պոլ Վալերիի և Ստեֆան Մալարմեի հետ, հաճախում Հերիդայի հյուրասրահ, որտեղ հավաքվում էին պառնասականները։ Այստեղ որոշում է դառնալ սիմվոլիստական վեպի հայրը, ինչպես Մալարմեն՝ պոեզիայում, իսկ Մորիս Մետերլինկը՝ թատրոնում։ Գրում է «Տրակտատ Նարգիզի մասին» (1893) էսսեն։

Քսանչորս տարեկանում մեկնում է Ալժիր, ապա Թունիս՝ թոքախտից ապաքինվելու։ Նրան ուղեկցում է նկարիչ Պոլ Լորանսը։

1895 թվականին մոր մահից հետո ամուսնանում է Մադլեն Ռոնդոյի հետ և նրա հետ կրկին մեկնում Աֆրիկա։ Նույն թվին հրատարակում է «Խրուտներ» սոտին, որը Պոլ Կլոդելի կարծիքով ամենամբողջական փաստաթուղթն է 1885 - 1890 թթ. փարիզյան գրական աշխարհի մասին։ Միաժամանակ աշխատում է «Երկրային կերակուրներ» քնարական գործի վրա, որը հրատարակվում է 1897-ին։ Այս գործը մեծ ազդեցություն է ունենում երիտասարդ մի քանի սերունդների վրա։

1909 թվականին Կոպոյի և Շլեմբերժեի հետ միասին հիմնում է «Նուվել ռըվյու ֆրանսեզ» գրական հանդեսը, որտեղ նույն թվականին լույս է ընծայում «Նեղ դուռը»։

1914 թվականին հրատարակում է «Վատիկանի նկողները» սոտին, որը կարելի է նաև վեպ համարել։ Սրան հաջորդում է «Հովվերգական սիմֆոնիա» սիմվոլիստական վիպակը, ապա՝ «Եթե հատիկը չմեռնի» (1920) ինքնակենսագրական պատմվածքը։ Ժիդի միակ վեպը՝ «Դրամանանենգները» (1925) մի բարդ վեպ է, ուր նա անդրադառնում է գրականության ստեղծման խնդրին։

Ժիդը Աֆրիկայում ճանապարորդելուց հետո հանդես է գալիս գաղութատիրության չարաշահումների դեմ «Ճանապարհորդություն Կոնգոյում» (1927) և «Վերադարձ Չադից» (19281931 թվականին հրատարակում է «Էդիպ» թատերգությունը։

Այնուհետև ընդունվում է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1936հուլիսին ճանապարհորդում է ԽՍՀՄ-ում։ Ուղևորությունից վերադառնում է ամբողջովին հիասթափված և գրում «Վերադարձ ԽՍՀՄ»-ից (1936)։ Կոմունիստներն այս գործի համար չներեցին նրան։

1938 թվականին մահանում է կինը։ Երկրորդ աշխարհամարտի նախօրեյին Ժիդը տպագրում է իր գիտակցական կյանքի հիսուն տարիները՝ «Օրագրեր» (1898-1939)։ Պատերազմի տարիներին գերմանացիների կողմից աքսորվում է Թունիս։ 1946 թվականին տպագրվում է «Թեսևս» դրաման։

1947 թվականին արժանանում է Նոբելյան մրցանակ։ 1950 թվականին գրական աշխարհը մի վերջին անգամ ողջունում է մեծանուն գրողին, դիտելով Կոմեդի-Ֆրանսեզի բեմադրած «Վատիկանի նկուղները»։ Մահկանացուն կնքել է 1951 թվականին։[5]

Ստեղծագործություններ ցանկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանաստեղծական ժողովածուները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Անդրե Վալտերի տետրերը
  • Անդրե Վալտերի բանաստեղծությունները
  • Երկրային կերակուրներ
  • Նոր երկրային կերակուրներ
  • Ամինտաս

Սոտիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատմվածքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Նեղ դուռը
  • Իզաբել
  • Բարոյազուրկը
  • Հովվերգական սիմֆոնիա
  • Կանանց դպրոցը
  • Ռոբեր
  • Ժընևև
  • Թեսևս

Վեպ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Դրամանենգները

Թատերգություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այլ գործեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ուրիենի ճանապարհորդությունը
  • Անառակ որդու վերադարձը
  • Եթե հատիկը չի մեռնում
  • Տրակտատ Նարգիզի մասին
  • Ճանապարհորդություն Կոնգոյում
  • Վերադարձ Չադից
  • Կորիդոն
  • Դոստոևսկի
  • Վերադարձ ԽՍՀՄ-ից
  • Օսկար Ուայլդ
  • Պատրվակներ
  • Օրագիր (1889-1939)
  • Օրագիր (1939-1949)

Նամակգրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Record #118539124 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. 3,0 3,1 3,2 Record #118539124 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 10-ին 2014:
  4. 4,0 4,1 4,2 Record #118539124 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 30-ին 2014:
  5. Անդրե Ժիդ (1994). Նեղ դուռը. Երևան: ԱևՄ. էջ էջ 6-11. 
  6. Անդրե Ժիդ (1994). Նեղ դուռը. Երևան: ԱևՄ. էջ էջ 188-189. 
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են