Դարիո Ֆո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դարիո Ֆո
Dario Fo-Cesena.jpg
Ծնվել էմարտի 24, 1926(1926-03-24)[1][2][3][4][5][6][7][8]
ԾննդավայրՍանջանո, Վարեզե, Լոմբարդիա, Իտալիայի թագավորություն
Վախճանվել էհոկտեմբերի 13, 2016(2016-10-13)[9][3][4][5][6][7][8] (90 տարեկանում)
Վախճանի վայրLuigi Sacco Hospital, Միլան, Իտալիա[9]
Մասնագիտությունթատերական ռեժիսոր, թատրոնի դերասան, սցենարիստ, կոմպոզիտոր, դրամատուրգ, կինոդերասան, նկարազարդող, նկարիչ, բանաստեղծ, բեմանկարիչ, երգիծաբան, գրող, հեղինակ և հագուստի ձևավորող
Լեզուիտալերեն[10]
Ազգությունիտալացի
ՔաղաքացիությունFlag of Italy.svg Իտալիա
ԿրթությունԲրերա գեղարվեստի ակադեմիա
Ժանրերկատակերգություն
Ուշագրավ աշխատանքներՓորափքանք, Հրեշտակապետերը չեն խաղում ֆլիպեր, Միստերիա բուֆ, Անարխիստը մահը դժբախտ պատահարից, Չես կարող վճարել՝ մի՛ վճարիր, Շեփորներ և ազնվամորի, Elizabeth: Almost by Chance a Woman? և The Pope and the Witch?
ԱնդամակցությունՊատաֆիզիկայի դպրոց և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
ԿուսակցությունԿոմունիստական վերածննդի կուսակցություն
ՊարգևներԳրականության Նոբելյան մրցանակ[11][12] Սոնինգի մրցանակ Գաբրիելա Միստրալի շքանշան և honorary citizen of Palermo?
ԱմուսինՖրանկա Ռամե
ԶավակներՅակապո Ֆո
ԱզգականներAlessandro Fo?
Dario Fo signature.png
Կայքdariofo.it
Dario Fo Վիքիպահեստում

Դարիո Ֆո (իտալ.՝ Dario Fo, մարտի 24, 1926(1926-03-24)[1][2][3][4][5][6][7][8], Սանջանո, Վարեզե, Լոմբարդիա, Իտալիայի թագավորություն - հոկտեմբերի 13, 2016(2016-10-13)[9][3][4][5][6][7][8], Luigi Sacco Hospital, Միլան, Իտալիա[9]), իտալացի դրամատուրգ, ռեժիսոր, բեմական վարպետության տեսաբան, նկարիչ, գրականության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1997)[13], Հռոմի Լա Սապիենցի անվան համալսարանի պատվավոր դոկտոր (2006

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դարիո Ֆոն ծնվել է Սանջանոյում (Լոմբարդիայի մարզի Վարեզե գավառ)՝ աշխատավորի և գյուղացու աղքատ ընտանիքում։ Ապագա դրամատուրգի հայրը՝ Ֆելիչե Ֆոն, երկաթուղագործ էր և սիրողական դերասան[14]: Ծնողներն աչքի էին ընկնում հակաֆաշիստական համոզմունքներով, հայրը միաժամանակ Իտալիայի սոցիալիստական կուսակցության անդամ էր։ Ֆոյի ընտանիքն օգնել է վիրավոր պարտիզաններին և փրկել հրեա գիտնականների համակենտրոնացման ճամբարներից՝ նրանց տեղափոխելով Շվեյցարիա:

Չնայած աղքատությանը՝ ծնողները որոշել էին աջակցել իրենց որդուն նկարչական հետաքրքրությունների հարցում։ 1940 թվականին Դարիո Ֆոն ընդունվում է Բրերայի միլանյան ակադեմիայի բեմանկարչության ֆակուլտետը, սակայն ուսումն ընդհատվում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատճառով։ Նա խուսափում է Սալո Հանրապետության բանակում ծառայելուց՝ մինչև պատերազմի ավարտը թաքնվելով վերնահարկում։ 1945 թվականին մեկնում է սովորելու Միլանի ճարտարագիտական ինստիտուտի ճարտարապետության ֆակուլտետում[15]:

Դարիո Ֆո

Դարիո Ֆոն իր առաջին աշխատանքները գրել է ուսանողական տարիներին։ Դրանք ոչ մեծ մենախոսություններ, երգիծական էսքիզներ ու կիսաֆանտաստիկ պատմվածքներ էին (ազգային ավանդույթի պահպանմամբ)։ Այդ ստեղծագործությունները նա ընթերցում էր ընկերների շրջանում և, ի վերջո, դառնում է հանրաճանաչ։ 1951 թվականից Ֆոն Իտալիայի ազգային ռադիոյով (RAI) ներկայացնում է իր 18 երգիծական մենախոսություններից մի շարք («Երեխաները»), որը քաղաքական սատիրա էր աստվածաշնչյան պատմությունների վերաբերյալ։ Շուտով անհանգստացած ղեկավարությունը փակում է Ֆոյի հաղորդումը, բայց այն հասցրել էր Ֆոյին հեղինակություն բերել[13]:

1953 թվականին Ֆոն, թողնելով ինստիտուտը, ամբողջովին տրվում է ստեղծագործելուն։ 1951 թվականին նա հանդիպել էր դերասանուհի Ֆրանկա Ռամեին (1929-2013), ով թատերական ընտանիքից էր և 1954 թվականին դառնում է Ֆոյի կինը։ Ռամեն նաև Ֆոյի թատրոնի համահեղինակն ու առաջին դերասանուհին էր[13]: Անկախ թատրոնի համար նա գրում և բեմադրում է 2 ֆարս՝ «Մատն աչքը կոխելով» (1953) և «Կապել առողջներին» (1954)։ Շուտով երկու ստեղծագործություններն էլ, որոնք ծաղրում էին բուրժուական հասարակությանն ու իշխող Քրիստոնյա-դեմոկրատական կուսակցությանը, արգելվում են քաղաքական և եկեղեցական գրաքննությամբ։

1955-1957 Ֆոն սցենարներ է գրում կինոյի համար, մի շարք՝ մասնավորապես Կարլո Լիձանիի ֆիլմերում հանդես է գալիս որպես նկարիչ և դերասան։ 1957-1958 թվականներին Ֆո-Ռամե ախումբը, Մինսկի Պիկկոլո թատրոնում կայացած դեբյուտից հետո, մեկնում է ամենամյա շրջագայության Իտալիա: 1959 թվականին նա հիմնում է նոր թատրոն՝ «Թատերախումբ Դարիո Ֆո-Ֆրանկա Ռամե»: Նրա առաջին հաջողությունը 3 գործողությունից բաղկացած «Հրեշտակապետերը չեն խաղում ֆլիպեր» («Gli archangeli giocano a flipper», 1959) պիեսն էր, որն անհեթեթ կատակերգություն և սատիրա էր չինովնիկների բյուրոկրատության մասին[14]

1963 թվականից նա որպես դերասան, ռեժիսոր և սքեթչների հեղինակ է հանդես է գալիս կաբարեներում և փողոցային թատրոններում 1969 թվականից ղեկավարել է «Լա Կոմունա» թատերախումբը։ Մոտ լինելով ձախ սոցիալիստական ուժերին՝ 1970 թվականին դուրս է գալիս Իտալիայի կոմունիստական կուսակցության կազմից[14]:

2006 թվականին Ֆոն անհաջող կերպով փորձում է իր թեկնածությունը դնել Միլանի քաղաքապետի պաշտոնում։ Ձախակողմյան ուժերի «Միություն» կոալիցիայի թեկնածուի նախընտրական փուլում նա զբաղեցնում է երկրորդ տեղը։ «Կոմունիստական վերածնունդ» կուսակցության աջակցությամբ նա հավաքում է ձայների ավելի քան 20 %-ը[16]: Նույն թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Ֆրանկա Ռամեն պատգամավոր է ընտրվում «Իտալիայի արժեքներ» կուսակցության կողմից։ 2010 թվականից և՛ Ֆոն, և՛ Ռամեն Կոմունիստական վերածնունդ կուսակցության անկախ անդամներ են[17]:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեղինակ է բեմական ֆարս-արլեկինադների («Մատն աչքը կոխելով», 1953), Բրեխտի թատրոնի ավանդույթներով վավերագրական-քաղաքական դրամաների («Չիլիի ազգային պատերազմը», 1973, և ուրիշներ)։ Սև հումորով գրոտեսկային-սատիրական «Միստերիա Բուֆ» (1969), «Անարխիստը մահը դժբախտ պատահարից» (1970), «Տու՜կ-տու՜կ: Ո՞վ է: Ոստիկանությունը» (1974), «Չես կարող վճարել, մի վճարիր» (1981) պիեսներում հանդիպում են միջնադարյան դել արտե կոմեդիաների, տոնավաճառներում կազմակերպվող տիկնիկային թատրոնների, կրկեսային ներկայացումների տարրեր։ 2001 թվականից անդամակցում է Պատաֆիզիկայի քոլեջին, որ հիմնադրվել էր Ալֆրեդ Ժարի պատվին։ 2008 թվականին մասնակցել է Ջուլետտո Կյեզայի «9/11: Հետաքննություն զրոյից» ֆիլմ-հետաքննության նկարահանումներին, որը 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Նյու Յորքում տեղի ունեցած դեպքերի մասին է։

Ռուսերեն հրատարակություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Свободная пара. Одноактная пьеса / Пер. Н. Живаго // Драматурги — лауреаты Нобелевской премии. М.: Панорама, 1998, с. 428-455.
  • Укравший ногу, счастлив в любви, комедия, 1961 год. Пьеса в 2-х действиях. Перевод осуществлён официальным переводчиком Дарио Фо в России Валерием Поповым, 1988 год.
  • Двуглавый Премьер, комедия, 2004 год. Перевод Валерия Попова, 2014.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Рогозина Е. Традиции итальянской commedia dell’arte в творчестве Л. Пиранделло и Д. Фо // Ярославский педагогический вестник. № 4, 2002.
  • Binni L. Dario Fo. Firenze: La nuova Italia, 1977.
  • Puppa P. Il teatro di Dario Fo: dalla scena alla piazza. Venezia: Marsilio, 1978.
  • Mitchell T. Dario Fo: people’s court jester. London; New York: Methuen, 1984.
  • Behan T. Dario Fo: revolutionary theatre. London; Sterling: Pluto Press, 2000.
  • Farrell J., Scuderi A. Dario Fo: stage, text, and tradition. Carbondale: Southern Illinois UP, 2000.
  • Farrell J. Dario Fo and Franca Rame: harlequins of the revolution. London: Methuen, 2001.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118534114 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Internet Broadway Database — 2000.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Itaú Cultural Enciclopédia Itaú CulturalSão Paulo: Itaú Cultural, 1987. — ISBN 978-85-7979-060-7
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Discogs — 2000.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Munzinger-Archiv — 1913.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Brockhaus Enzyklopädie
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 È morto Dario FoTorino: Italiana Editrice, 2016. — ISSN 1122-1763
  10. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  11. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1997/
  12. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  13. 13,0 13,1 13,2 Դարիո Ֆոն Նոբելյան մրցանակի պաշտոնական կայքում
  14. 14,0 14,1 14,2 Դարիո Ֆոյի կենսագրությունը — Authors' Calendar
  15. Դարիո Ֆո. միայն լավագույն իտալացիները
  16. Fo is still the enemy of power and corruption
  17. Info on the official PRC website (Regional Federation of Lombardy)