Պաբլո Ներուդա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Պաբլո Ներուդա
Pablo Neruda.jpg
Ծննդյան անուն Ricardo Eliezer Neftalí Reyes y Basoalto
Ծնվել է հուլիսի 12, 1904({{padleft:1904|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր Պառալ[3]
Վախճանվել է սեպտեմբերի 23, 1973({{padleft:1973|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][2] (69 տարեկանում)
Վախճանի վայր Սանտյագո, Չիլի[4]
Գրական անուն Pablo Neruda
Մասնագիտություն բանաստեղծ, դիվանագետ, քաղաքական գործիչ, գրող և ինքնակենսագիր
Լեզու իսպաներեն[2]
Քաղաքացիություն Flag of Chile.svg Չիլի
Կրթություն Չիլիի համալսարան
Ժանրեր չափածո
Անդամակցություն Ժամանակակից լեզվի միություն[5], ԳԴՀ Արվեստների ակադեմիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Կուսակցություն Չիլիի կոմունիստական կուսակցություն
Պարգևներ Գրականության Նոբելյան մրցանակ և Չիլիի գրականության ազգային մյցանակ
Firma Pablo Neruda.svg
Պաբլո Ներուդա Վիքիքաղվածքում
Pablo Neruda Վիքիպահեստում

Պաբլո Ներուդա (իսպ.՝ Pablo Neruda - հիմնական անվան տեղն ընդունված կեղծանուն. ի ծնե անունը՝ Ռիկարդո Էլիեսեր Նեֆտալի Ռեյես Բասոալտո, իսպ.՝ Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto) (1904 թ. հուլիսի 12 - 1973 թ. սեպտեմբերի 23), չիլիացի բանաստեղծ, դիվանագետ և քաղաքական գործիչ։ Չիլիի հանրապետության սենատոր, Չիլիի կոմունիստական կուսակցության անդամ։ Գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1971

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երիտասարդ Ներուդան (ստորագրված է որպես Ռիկարդո Ռեյես)

Պաբլո Ներուդան երկաթուղային աշխատավոր Խոսե դել Կարմեն Ռեյես Մորալեսի և դպրոցի ուսուցչուհի Ռոսա Նեֆտալի Բասոալտո Օպասոյի որդին էր։ Նրա մայրը մահացավ տուբերկուլոզից, երբ Պաբլոն դեռ մեկ ամսական էր։.[6] 1906 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Տեմուկո, որտեղ Պաբլոյի հայրն ամուսնանում է երկրորդ անգամ Տրինիդադ Կանդիա Մարվերդեի հետ, որին Պաբլոն անվանում էր Մամադրե։[7] Պաբլո Ներուդան ընդունվում է արական լիցեյ, որտեղ 6 տարում ստանում է հումանիտար կրթություն՝ ավարտելով 1920 թվականին։[6] Տեմուկոյի տպավորիչ շրջակա միջավայրը՝ անտառները, լճերը, գետերը ու սարերը ընդմիշտ նախանշելու էին Ներուդայի պոետիկ ներաշխարհը։

1917 թվականին հրատարակում է իր առաջին հոդվածը՝ «Խանդավառություն և համառություն» վերնագրով՝ «Տեմուկոյի առավոտը» օրաթերթի համար։ Հենց այս քաղաքում է գրում իր աշխատությունների մեծ մասը, որոնք էլ ընդգրկվում են բանաստեղծությունների իր առաջին՝ «Մայրամուտների հավաքածու» ժողովածուի մեջ։[7] 1919 թվականին գրավում է երրորդ տեղը Մոլեի Ծաղկային խաղերում՝ «Կատարյալ նոկտյուրն» բանաստեղծության համար։[6] 1920 թվականին, սկսում է թղթակցել «Հարավային անտառ» գրական թերթին։ Այդ նույն ժամանակահատվածում հանդիպում է Գաբրիելա Միստրալին, ում մասին թողել է հետևյալ հիշատակությունը. «Նրա շնորհիվ ես կարդացի ռուս գրականության ականավոր ներկայացուցիչների գործերը, որոնք հետագայում շատ մեծ ազդեցություն ունեցան ինձ վրա»։[8]

1921 թվականից սկսած, 17 տարեկան հասակում, սկսում է իր աշխատանքները բացառապես Պաբլո Ներուդա գրական կեղծանվամբ՝ իր հորը բանաստեղծ որդի ունենալու անհարմարությունից ազատելու նպատակով։[9] Ներուդան, այնուամենայնիվ, երբեք չի լուսաբանել իր գրական կեղծանվան ծագումը, երբեք չի հերքել կամ հաստատել այն վարկածը, որ այդ կեղծանունը ընտրել է ի պատիվ չեխ գրող Ժան Ներուդայի, ում հեղինակած պատմվածքներից մեկը ժամանակին նրա վրա խորը տպավորություն է թողել։ Հարկ է նշել, որ Ժանի ստեղծագործությունը լույս է տեսել 1857-1883 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում և քիչ հավանական է, որ 1921 թվականին Ներուդային հասանելի են եղել թարգմանությունները։ Այնուամենայնիվ, առավել հավանական է, որ Ներուդայի կեղծանվան ընտրության հարցում վճռորորշ է եղել Արթուր Քոնան Դոյլի՝ 1887 թվականին տպագրված «Ալ կարմիր գույներով էտյուդը» վեպի հերոսներից մեկը, որտեղ, հինգերորդ գլխում, Շերլոք Հոլմսի հերոսը ներկա է գտնվում Նորման-Ներուդայի համերգին, ով նույն ինքը հայտնի ջութակահարուհի Գիլերմինա Մարիա Ֆրանսիսկա Ներուդան է՝ շվեդ երաժիշտ Լյուդվիգ Նորմանի կինը, ով այդ ժամանակ առավել հայտնի էր Վիլմա Նորման-Ներուդա անվան տակ։[10]

1921 թվականին տեղափոխվում է Սանտիագո և Չիլիի համալսարանի մանկավարժության ֆակուլտետում սկսում է ֆրանսերեն լեզվի ուսուցչի իր ուսումը։ Հենց այդ ժամանակ Գարնան ծաղկային խաղերի ժամանակ շահում է առաջին մրցանակը՝ «Տոնական երգ» բանաստեղծության համար, որը այնուհետև տպագրվում է Երիտասարդական թերթում։

1923 թվականին հրատարակում է «Մայրամուտների հավաքածու»-ն, որը գովասանքի է արժանանում այնպիսի գրողների կողմից, ինչպիսիք են՝ Էռնան Դիաս Առիետան, Ռաուլ Սիլվա Կաստրոն և Պեդրո Պրադոն։[7] 1924 թվականին լույս է տեսնում նրա հայտնի՝ «Սիրո քսան բանաստեղծություն և հուսահատության մեկ երգը», որոնց մեջ դեռ նկատվում է մոդեռնիզմի շունչը։ Հաջորդիվ լույս ընծայված նրա 3 ստեղծագործություններում նկատվում է առավել թարմ ավանգարդիստական շարժման ազդեցությունը. «Բնակիչը և իր հույսը», «Անիլոս» (Թոմաս Լագոյի հետ համատեղ), «Անվերջ մարդու փորձը»։ 1927 թվականից սկսում է դիվանագետի իր տևական կարիերան՝ աշխատելով Բիրմայում որպես հյուպատոս, որտեղ նամակագրական կապ է հաստատում արգենտինացի գրող Հեկտոր Էանդիի հետ։ Այնուհետև հյուպատոս է նշանակվում Շրի Լանկայում, Ճավայում, Սինգապուրում, Բուենոս Այրեսում (որտեղ ծանոթանում է Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի հետ), Բարսելոնում (որտեղ հանդիպում է Ռաֆայել Ալբերտիին) և Մադրիդում։ Հրապարակում է իր՝ այդ ժամանակվա պոետիկ հայացքները՝ դրանք անվանակոչելով «անմաքուր պոեզիա», ինչպես նաև կիրառում է սյուռեալիզմի հզոր և ազատատենչ գաղափարները։

1930 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ամուսնանում է նիդեռլանդացի Մարիա Անտոնիա Հագենար Վոգելզանգի՝ Մարուկայի հետ՝ նրան դիմելով Մարուկա Ռեյես և Մարուկա Ներուդա։ 1934 թվականին, նրանց ամուսնությունից ծնված աղջիկը՝ Մալվա Մարինա Տրինիդադը, 1943 թվականին 8 տարեկան հասակում մահանում է գլխուղեղի հիվանդությունից։ Ներուդան և Հագենարը բաժանվում են 1936 թվականին, իսկ պաշտոնապես ամուսնալուծվում են 1942 թվականին Մեքսիկայում։ Չիլիական արդարադատությունը ադյպես էլ չի ընդունում այդ ամուսնալուծությունը։[11]

1935 թվականին Մանուել Ալտոլագիրեն Ներուդային պատմում է «Պոեզիայի կանաչ ձի» թերթի մասին, որտեղ համագործակցում է 27-ի սերնդի բանաստեղծների հետ։ Նույն տարում լույս է տեսնում «Բնակություն երկրի վրա» գրքի մադրիդյան հրատարակությունը։

Հիշողություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պաբլո Ներուդայի անվանական նամականիշը Գերմանիայում, 1974 թվական
  • Ներուդայի պատվին է անվանվել «Pablo Neruda» լցանավը:
  • Մերկուրիի խառնարաններից մեկը անվանակոչվել է Ներուդայի պատվին
  • Ուկրաինայի Կրիվոյ Ռոգ քաղաքի փողոցներից մեկը իր անվանում ստացել է Պաբլո Ներուդայի անունից
  • Պաբլո Ներուդան 1994 թվականին նկարահանված «Փոստատարը» գեղարվեստական ֆիլմի հերոսներից մեկն է: Այդ ֆիլմը ստացել է Օսկար 5 անվանակարգում, այդ թվում նաև տարվա լավագույն ֆիլմ:
  • Աշխարհի բազմաթիվ երկրներում թողարկվեցին նամականիշեր՝ նվիրված Պաբլո Ներուդային
  • Պաբլո Ներուդայի անունն է կրում Մոսկվայի № 1568 լիցեյը (նախկինում № 1237 դպրոցը, որտեղ խորությամբ ուսումնասիրում էին իսպաներեն)[12]
  • Ներուդայի մասին է գրկվել «Հանքարդյունաբերության սենատոր» (Յուլիյ Աննենկով, 1962 թվական) գիրքը, նրա մասին բանաստեղծություններ են գրել Բելլա Ահմադուլինան, Մարգարիտա Ալիգերը, Լեոնիդ Մարտինովը, Միխայիլ Լուկոնինը, Էդուարդս Մեժելայտիսը:
  • 2004 թվականին Մոսկվայում բացվեց «Ներուդայի պատկերները: Պաբլո Ներուդան ու Ռուսաստանը» ցուցահանդեսը: Այնտեղ ցուցադրվում էին պոետի կողմից գրված ու ստացած նամակները, նրա կտավներն ու ստորագրությունները, եզակի նկարները: Ցուցահանդեսը դարձավ չիլիացի պոետի մեծարման ծրագրի մասնիկը, նրան հաջորդեցին լեկցիաներ ու ներկայացումներ ռուսական հրատարակիչների կողմից, նաև ցուցադրվեցին փաստագրական ֆիլմեր Ներուդայի կյանքի մասին:
  • Մոսկվայի Мир փողոցում՝ 180 տանը, գտնվում է Պաբլո Ներուդայի անվան գրադարանը:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Crepusculario / Մայրամուտների ժողովածու (1922)
  • Veinte poemas de amor y una canción desesperada / Քսան բանաստեղծություն սիրո մասին և մեկ երգ՝ հիասթափության (1924)
  • El habitante y su esperanza / Բնակիչը և նրա հույսը (1926)
  • Anillos / Մատանիներ (1926, Թոմաս Լարգոյի հետ միասին)
  • Tentativa del hombre infinito / Անվերջանալի մարդու փորձը (1926)
  • El hondero entusiasta, 1923—1924 / Հիացած պարսատիկավորը(1933)
  • Residencia en la tierra / Բնակավայրը Երկիր (1933, 1935)
  • España en el corazón / Իսպանիան սրտում (1937)
  • Nuevo canto de amor a Staingrado / Նոր սիրո երգ Ստալինգրադին (1943)
  • Tercera residencia / Երրորդ բնակավայրը (1947)
  • Canto general / Համընդհանուր երգ (1950)
  • Los versos del capitán: Poemas de amor / Հրամանատարի բանաստեղծությունները (1952)
  • Las uvas y el viento / Խաղողի այգիները և քամին (1954)
  • Odas elementales / Ներբողներ հնադարյան իրերին (1954)
  • Nuevas odas elementales / Նոր ներբողներ հնադարյան իրերին(1955)
  • Tercer libro de las odas / Ներբողների երրորդ գիրքը(1957)
  • Estravagario / Էստրավագարիո (1958)
  • Cien sonetos de amor / Հարյուր սոնետ սիրո մասին (1959)
  • Navegaciones y regresos / Լող և վերադարձ (1959)
  • Las piedras de Chile / Չիլիի քարերը (1960)
  • Canción de gesto / Հերոսական երգ (1960)
  • Cantos ceremoniales / Ծիսական երգեր (1962)
  • Plenos poderes / Լիազոր ներկայացուցիչ (1962)
  • Memorial de Isla Negra / Սև կղզու հուշարձանը (1964)
  • Arte de pájaros / Թռչունների արվեստը (1966)
  • Una casa en la arena / Տուն ավազի վրա (1966)
  • Fulgor y muerte de Joaquín Murieta / Հոակին Մուրիետայի աստեղային ժամն ու մահը (1967)
  • La Barcarola / Բարկարոլա (1967)
  • Las manos del día / Օրվա ձեռքերը (1968)
  • Maremoto / Մարեոմոտո (1968)
  • Aun / Եվ միևնույնն է (1969)
  • Fin de mundo / Աշխարհի վերջը (1969)
  • Las piedras del cielo / Երկնքի քարերը (1970)
  • La espada encendida / Կրակե սուրը (1972)
  • Geografía infructuosa / Անպտուղ աշխարհագրություն (1972)
  • Incitación al Nixonicidio y alabanza de la revolución chilena / Նիքսոնի ճնշման կոչը և չիլիական հեղափոխության գովքը (1973)
  • La rosa separada / Առանձնացված վարդը (1973)
  • El mar y las campanas / Ծովը և զանգերը (1973)
  • Corazón amarillo / Դեղին սիրտը (1974)
  • 2000 (1974)
  • Elegía / Էլեգիիա (1974)
  • Defectos escogidos / Ընտրյալ թերություններ (1974)
  • Libro de las preguntas / Հարցերի գիրք (1974)
  • Jardín de invierno / Ձմեռային այգի (1974)
  • Confieso que he vivido / Ընդունում եմ. ես ապրել եմ (1974)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Record #118587005 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. Record #118587005 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 10-ին 2014:
  4. Record #118587005 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 30-ին 2014:
  5. http://www.mla.org/honfell_past
  6. 6,0 6,1 6,2 La vida del poeta: Cronología, Universidad de Chile; acceso 25.12.2011
  7. 7,0 7,1 7,2 Mi alma es un carrusel vacío en el crepúsculo, semblanza de Neruda en Memoria Chilena
  8. Neruda y Gabriela Mistral, Educar Chile; acceso 25.12.2011
  9. https://books.google.am/books?id=z-YtAAAAIAAJ&q=nombre+art%C3%ADstico,+escritor+checo+Jan+Neruda&dq=nombre+art%C3%ADstico,+escritor+checo+Jan+Neruda&hl=tr&sa=X&ei=T2e6U_6NFsPF7Aakq4HYCQ&ved=0CB0Q6AEwAA
  10. Pablo Neruda (1904-1973): El enigma de un nombre, artículo de Carlos Bernatek en el diario Perfil, 25.03.2007; acceso 23.11.2011
  11. Schidlowsky, David: Neruda y su tiempo. RIL editores, Santiago de Chile 2008, volumen 1, pág. 15 y pág. 532
  12. Страница школы № 1237 на портале Департамента образования города Москвы
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Պաբլո Ներուդա հոդվածին