Ռաբինդրանաթ Թագոր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Ռաբինդրանաթ Թագոր
բենգալերեն՝ রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর
Rabindranath Tagore in 1909.jpg
Ծնվել է մայիսի 7, 1861({{padleft:1861|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[1][2][3]
Ծննդավայր Կալկաթա, Bengal Presidency, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[4][1]
Վախճանվել է օգոստոսի 7, 1941({{padleft:1941|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[1][4][2][5][3] (80 տարեկանում)
Վախճանի վայր Կալկաթա, Բենգալիա[4][1]
Մասնագիտություն նկարիչ, Խորագետ, բանաստեղծ, կոմպոզիտոր, դրամատուրգ, ակնարկագիր, փիլիսոփա, արվեստների գործիչ, գրող, երգերի հեղինակ, հեղինակ-կոմպոզիտոր և երգիչ
Լեզու բենգալերեն[6][1] և անգլերեն
Ազգություն Բենգալացիներ
Քաղաքացիություն British Raj Red Ensign.svg Բրիտանական Հնդկաստան[7][8][9]
Կրթություն Լոնդոնի համալսարանի քոլեջ, Կալկաթայի համալսարան և St. Xavier's Collegiate School
Ուշագրավ աշխատանքներ Գիտանջալի, Տուն և աշխարհ, Յանա Գանա Մանա, Ռաբինդրա Սագիտ, Շեշ Լիխա, Paschim-yatrir Diary, Պրանտիկ, Bhanusimha Thakurer Padabali, Sabhyatar Sankat, Սմարան, Kanika, Sphulinga, Valmikipratibha, Arogya, Janmadine, Amar Shonar Bangla, Chitrangada և Sahitya
Պարգևներ
Ամուսին Mrinalini Devi
Rabindranath Tagore Signature.svg
Ռաբինդրանաթ Թագոր Վիքիքաղվածքում
Rabindranath Tagore Վիքիպահեստում

Ռաբինդրանաթ Թագոր, Ռոբինդրոնաթ Թհակուր[12] (/rəˈbɪndrənɑːt tæˈɡɔːr/ ( ) (մայիսի 7, 1861 թվական- օգոստոսի 7, 1941 թվական), կեղծանունը՝ Գուրուդև (թարգմանաբար՝ աստվածային ուսուցիչ): Բազմակողմանի զարգացած [13][14]բենգալացի, ով 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին վերաստեղծել է բենգալական գրականությունն ու երաժշտությունը, ինչպես նաև՝ կոնտեքստային մոդեռնիզմով վերափոխել՝ հնդկական արվեստը: Թագորը լինելով «Գիթանջալիի» և դրա «չափազանց զգայուն, թարմ ու գեղեցիկ արձակ բանաստեղծությունների»[15] հեղինակը՝ 1913 [16]թվականին դարձել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի առաջին ոչ եվրոպացի դափնեկիրը: Թագորի բանաստեղծական երգերը մեկնաբանվել են որպես հոգևոր և լիրիկական գործեր: Այնուամենայնիվ, նրա «նրբաճաշակ արձակն ու կախարդական պոեզիան»[17] Բենգալիայի սահմաններից դուրս՝ հիմնականում անհայտ է մնում: Երբեմն նրան հիշատակում են որպես «Բենգալիայի բարդ»:[18]

Նա եղել է պիրալի բրահման, ծնվել է Կալկաթայում, իսկ նախնիները եղել են ջոշորական ազնվականներ: Թագորը բանաստեղություններ է սկսել գրել վաղ տարիքից. երբ դեռևս 8 տարեկան էր:[19] 16 տարեկանում, Bhānusiṃha  (Արև Առյուծ) կեղծանվամբ՝ Թագորն արտոնել է իր առաջին ծավալուն բանաստեղծությունների հրատարակությունը, որը խանդավառությամբ ընդունվել է գրականության գիտակների կողմից որպես՝ երկար ժամանակ ընդհատակ անցած դասական գրականության վերադարձ:[20] [21] 1877 թվականին, ավարտել է իր առաջին կարճ պատմվածքներն ու դրամաները, որոնք տպագրվել են իր իսկական անվան տակ: Որպես մարդասեր, ունիվերսալիզմի կողմնակից ինտերնացիոնալիստ և հակաազգայնության ջատագով,[22] նա դատապարտել է Բրիտանական Հնդկաստանը և պաշտպանել Բրիտանիայից անկախացման գաղափարը: Լինելով «Բենգալյան Վերածնունդ» ուղղության սկզբնավորողներից մեկը, նա կազմել է մի մեծ հավաքածու, որն ընգրկում էր նկարներ, էսքիզներ, խզբզանքներ, հարյուրավոր տեքստեր և երկու հազարից ավելի երգեր: Թագորի գրական ժառանգությունը պահպանվել է նաև իր իսկ հիմնադրած համալսարանում՝ Վիշվա Բհարաթիում:[23][24]

Թագորն արդիականացրել է Բենգալիան արվեստը՝ կարևորություն չտալով դասական կառուցվածքի պահպանմանն ու դիմակայելով լեզվական խիստ քննադատությանը: Նրա վեպերը, պատմվածքները, երգերը, պարային դրամաներն ու էսսեները պտտվել են քաղաքական և անձնական թեմաների շուրջ: Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններն են՝ «Գիթանջալին» («Զոհաբերության երգեր»), «Գորան», «Տուն և Աշխարհը», իսկ չափածո գործերից՝ կարճ պատմվածքներն ու վեպերը, որոնք կամ բուռն ընդունելություն են գտել, կամ խիստ քննադատության ենթարկվել իրենց լիրիկականության, խոսակցական դարձվածների, նատուրալիզմի և անբնական ակնարկների համար:

Թագորի երաժշտական երկերը երկու ժողովուրդների կողմից ընտրվել են որպես պետական օրհներգներ: Դրանք են՝ Հնդկաստանի հիմնը՝ Ջանա Գանա Մանան, և Բանգլադեշի հիմնը՝ Ամար Շոնար Բանլան (թարգմանաբար՝ «Իմ ոսկե Բենգալիա»): Շրի Լանկայի օրհներգի ոգեշնչման աղբյուրն էլ եղել է Թագորի աշխատանքը:[25][26]

Վաղ կյանք (1861-1878 թվականներ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռաբի մականվամբ Թագորը ընտանիքի 13 ողջ մնացած երեխաներից ամենակրտսերն էր: Նա ծնվել է 1861 թվականի մայիսի 7-ին, Կալկաթայում, «Ջորասանկու Թհակուր բարի» առանձնատանը, Դեբենդրանաթ Թագորի (1817-1905 թվականներ) և Սարադա Դևիի (1830-1875 թվականներ) ընտանիքում: Քանի որ Թագորի մայրը մահացել էր, երբ նա դեռ փոքր երեխա էր, իսկ հայրը ճանապարհորդում էր,[27] հիմնականում նրան դաստիարակել են ընտանեկան ծառաները: Թագոր ընտանիքը ապրել և ստեղծագործել է Բենգալյան վերածննդի ժամակաշրջանում: Նրանք կազմակերպել և իրականացրել են գրական ամսագրերի տպագրություն: Թատրոնը ներկայացվել, իսկ բենգալյան ու արևմտյան դասական երաժշտության մենահամերգները՝ պարբերաբար տեղի են ունեցել այդ առանձնատանը: Թագորի հայրը հրավիրել էր դհրուպադ ժանրի մի քանի պրոֆեսիոնալ երաժիշտների՝ իրենց տանն ապրելու և երեխաներին հնդկական դասական երաժշտություն ուսուցանելու համար[28] Թագորի ավագ եղբայրը՝ Դուիջենդրանաթ Թագորը եղել է փիլիսոփա և բանաստեղծ: Եղբայրներից մեկ ուրիշը՝ Սաթիենդրանաթը, եղել է առաջին հնդիկն, ով ընտրվել է Հնդկաստանի Պետական Ծառայության անդամ: Մի այլ երբայր էլ՝ Ջիոտիրինդրանաթը եղել է երաժիշտ, կոմպոզիտոր և դրամատուրգ: [29] Թագորի քույր՝ Շուարնակումարի Դևին էլ եղել է վիպասան: Ջիոտիրինդրանաթի կինը՝ Կադամբարի Դևին, որն ընդամենը մի քանի տարի էր Թագորից մեծ, եղել է վերջինիս սիրելի ընկերն ու հզոր ազդեցություն թողել նրա հետագա կյանքի վրա: Կադամբարիի ինքնասպանությունն ամուսնանալուց որոշ ժամանակ անց՝ 1884 թվականին, տարիներ շարունակ խորապես հուզել և ցավ է պատճառել Թագորին:

Թագորն անընդհատ խուսափել է դասասենյակային ուսուցումից և նախընտրել թափառել կալվածքում կամ դրա հարևանությամբ գտնվող Բոլփուրում և Փանիհաթիում, որտեղ իր ընտանիքն այցելում էր:[30][31] Նրա եղբայր՝ Հեմենդրանաթը, հանձնարարելով լողալ Գանգեսի ափերով, բարձրանալ բլուրներ՝ վարժեցրել և ֆիզիկապես կոփել է նրան, կիրառելով՝ մարմնամարզություն, ձյուդո և ըմբշամարտ: Թագորը սովորել է նկարչություն, անատոմիաաշխարհագրությունպատմությունգրականությունմաթեմատիկասանսկրիտ և անգլերեն, որը Թագորի ամենից քիչ սիրելի առարկան է եղել:[32] Նա չի սիրել կանոնավոր կրթությունը. Նախագահական համալսարանում, Թագորի գիտական աշխատանքը տևել է ընդամենը մեկ օր: Տարիներ անց, նա համոզվել է, որ կանոնավոր և պատշաճ ուսուցումն իրերի բուն բացատրությունը չի տալիս, պատշաճ ուսուցումը սաստկացնում է հետաքրքրությունը: [33]

Ուպանայանի (հասունանալ) արարողությունից՝ 11 տարեկան դառնալուց հետո, 1873 թվականին, Թագորն իր հոր հետ, Կալկաթայից մի քանի ամսով մեկնել է Հնդկաստան ճանապարհորդության՝ այցելելու Սանտինիկետանում գտնվող հոր կալվածք և Ամրիթսար, այնուհետև՝ Հիմալայան լեռների Դալհաուսիի բարձրավանդակ: Այնտեղ Թագորն ընթերցել է կենսագրություններ, ուսումնասիրել՝ պատմություն, աստղագիտություն, ժամանակակից գիտություն, սանսկրիտ և քննել հնդիկ գրող՝ Կալիդասայի դասական պոեզիան:[34][35] 1873 թվականին, Ամրիթսարում մեկ ամիս անցկացնելու ժամանակ, նրա վրա մեծապես ներգործություն է ունեցել քաղցրահնչուն «Գուրբանին» և «Նանակ Բանին», որոնք երգել են Խարմանդիր Սախաբում (Ոսկե տաճար) և որոնց համար էլ թե՛ հայրը, և թե՛ որդին կանոնավոր կերպով այցելել են տաճար: Վերջինիս մասին Թագորը գրել է «Իմ վերհուշերում» (1912 թվական).

«Ամրիթսարի Ոսկե Տաճարն ինձ երազ է թվում: Շատ առավոտներ ես ուղեկցել եմ հորս՝ լճի մեջտեղում գտնվող՝ սիկհերի Գուրուդարբար: Այնտեղ անընդհատ հնչում էին հոգևոր սաղմոսերգերը: Հայրս՝ նստած երկրպագող բազմության մեջ, երբեմն կձայնակցեր գոհունակության օրհներգին, և նրանք երկրպագությանը միացող անծանոթ ձայնը գտնելով՝ սրտաբաց կընդունեին նրան, և մենք կվերադառնայինք՝ լիուլի բեռնված սառնաշաքարների և այլ քաղցրեղենի օրհնված ընծաներով»:[36]

Ծնվել է Կալկաթայում, եղել է ընտանիքի 14-րդ երեխան։ Իր ուշիմության, ընդունակությունների համար Թագորին անվանել են Մահարշի, այսինքն՝ իմաստուն։ Չնայած Թագորի ընտանիքը եղել է բավական ունևոր՝ ապրել են սովորական կյանքով։ 1875 թվականին զրկվել է մորից։ Նախնական կրթությունն ստացել է տանը, ապա սեմինարում։ Սովորել է նաև բենգալական ակադեմիայում, որտեղ ուսումնասիրել է Հնդկաստանի մշակույթը և պատմությունը։ 1878 թվականին Թագորը հրատարակել է իր անդրանիկ գործը՝ «Բանաստեղծի պատմությունը» պոեմը։

Ընտանիքում չէին գնահատում Թագորի գրական հակումները, և հայրը նրան ուղարկում է սովորելու Լոնդոնի համալսարանում, ուր նա զբաղվել է իրավագիտությամբ։ Չստանալով իրավաբանի դիպլոմ՝ Թագորը վերադառնում է հայրենիք։

Թագորն ամուսնացել է 1883 թվականին ունեցել հինգ զավակ։ Կինը՝ Մրինալինի Դեբին, զուգահեռաբար սովորել և դարձել է իր ժամանակի ամենազարգացած կանանցից մեկը։ Նա է հնդկերենից անգլերեն թարգմանել «Ռամայանա» էպոսը։

1901 թվականին Թագորը հինգ ուսուցիչներով բացել է սեփական դպրոց։

1902 թվականին վախճանվել են կինը, ապա՝ երկու երեխաները։ 1907 թվականին, հոր մահից հետո, Թագորը դարձել է հոր հարուստ կալվածքի տերը։

Թագորի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն եղել է «Իրիկնային երգերը» (1882)։ 1905-ին, Բենգալիայում ազգային ազատագրական շարժման վերելքի ժամանակ, Թագորը եղել է այդ շարժման առաջամարտիկներից մեկը, գրել է հայրենաշունչ բանաստեղծություններ, այդ թվում՝ «Իմ ոսկե Բենգալիա»-ն, որը դարձել է Բենգալիայի ազգային օրհներգը։ «Գորա» (1907-1910) վեպում հեղինակը կոչ է անում միավորվել ու պայքարել ազատության համար։ «Զոհաբերության երգեր»-ը («Գիթանջալի») 1912 թվականին անգլերեն է թարգմանվել Թագորի կողմից։ Թագորն իր արձակ բանաստեղծությունների համար արժանացել է Նոբելյան մրցանակի (1913)։ Նա դարձել է 13-րդ Նոբելյան դափնեկիրը գրականության գծով, մրցանակի լուրը իրեն է հասել1913 թվականի նոյեմբերի 13-ին։

Նոբելյան մրցանակը մի քանի ամիս հետո Թագորին է հանձնել Հնդկաստանի Գեներալ-նահանգապետը։

Մրցանակի դրամական մասը մեծ գրողը զոհաբերել է իր հիմնած դպրոցի զարգացման ու կատարելագործման նպատակին, որի հիմքի վրա էլ ստեղծվել է անվճար սովորողների համար համալսարան։

1915 թվականին Անգլիայի թագավորից Թագորը ստացել է ասպետական կոչում։ Օքսֆորդի համալսարանը նրան շնորհել է պատվավոր դոկտորի աստիճան։

Թագորը շատ է ճանապարհորդել, եղել է Եվրոպայի շատ քաղաքներում, Ճապոնիայում, Չինաստանում, Ամերիկայում։ 1930 թվականին եղել է ԽՍՀՄ-ում։ 1931 թվականին լույս է տեսել Թագորի «Նամակներ Ռուսաստանի մասին» ակնարկաշարը։

1911 թվականին գրած «Ժողովրդի ոգին» բանաստեղծությունը դարձել է Հնդկաստանի ազգային օրհներգը։

Կյանքի վերջին տարիներին Թագորը ապրել է Կալկաթայի մոտ՝ իր հայրական կալվածքում և գրել է հիմնականում փիլիսոփայական շնչով գրական ստեղծագործություններ։

Թագորի ստեղծագործությունները հայերեն թարգմանվել են 1913 թվականից։

Ռ. Թագորը հայերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գորա (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 598 էջ։ Ռուսերենից թարգմ. Ա. Վարդապետյան։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Гнатюк-Данильчук А. П. Тагор // Краткая литературная энциклопедия Moscow: Советская энциклопедия, 1962. — Vol. 7.
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 SNAC
  4. 4,0 4,1 4,2 Гнатюк-Данильчук А. П. Тагор Рабиндранат // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1976. — Т. 25 : Струнино — Тихорецк. — С. 167–168.
  5. Benezit Dictionary of Artists — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  6. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11925917p
  7. http://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-94-6091-687-8_5
  8. http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/rabindranath-tagores-vision-of-india-and-china/article1096299.ece
  9. http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3424300221.html
  10. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/
  11. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  12. "Tagore, Sir Rabindranath", in Webster's Biographical Dictionary (1943), Springfield, MA: G. & C. Merriam.
  13. «Tagore, not Dylan: The first lyricist to win the Nobel Prize for literature was actually Indian» 
  14. «Anita Desai and Andrew Robinson — The Modern Resonance of Rabindranath Tagore»։ On Being։ Վերցված է 19 March 2016 
  15. The Nobel Foundation
  16. O'Connell, 2008
  17. Sen, 1997
  18. «Work of Rabindranath Tagore celebrated in London»։ BBC News։ Վերցված է 15 July 2015 
  19. Dutta, Robinson, էջ` 363
  20. Thompson, 1926, էջեր` 27–28
  21. Dasgupta, 1993, էջ` 20
  22. "Nationalism is a Great Menace" Tagore and Nationalism, by Radhakrishnan M. and Roychowdhury D. from Hogan, P. C.; Pandit, L. (2003), Rabindranath Tagore: Universality and Tradition, pp 29-40
  23. «Visva-Bharti-Facts and Figures at a Glance» 
  24. Datta, 2002, էջ` 2
  25. de Silva, K. M.; Wriggins, Howard (1988). J. R. Jayewardene of Sri Lanka: a Political Biography - Volume One: The First Fifty Years. University of Hawaii Press. էջ 368. ISBN 0-8248-1183-6. https://books.google.com/books?id=6orPBJCSPhIC. 
  26. «Man of the series: Nobel laureate Tagore»։ The Times of India։ Times News Network։ 3 April 2011 
  27. Thompson, 1926, էջ` 20
  28. Som, 2010, էջ` 16
  29. Tagore, Dutta, էջ` 10
  30. Thompson, 1926, էջեր` 21–24
  31. Das, 2009
  32. Dutta, Robinson, էջեր` 48–49
  33. Dutta, Robinson, էջեր` 50
  34. (Dutta & Robinson 1995, էջեր 55–56).
  35. (Stewart & Twichell 2003, էջ 91).
  36. «A journey with my Father My Reminiscences» 

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Պավել Ծատուրյան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ. 1901-2000, գիրք Ա, Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ» հրատարակչություն, 2007, էջ 64-66։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են