Ձյուդո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ձյուդո
DBP 1964 451 Olympia Tokio.jpg
Տեսակ մենամարտ և մարտական արվեստներ
Judo Վիքիպահեստում
Olympic pictogram Judo.png

Ձյուդո (ճապոներեն՝ ձյու՝ ճկուն, նուրբ, դո՝ ուղի, արվեստ, ձյուդո՝ ճկուն մարտ վարելու արվեստ), մարզաձև, որի պաշտոնական մրցումներին մասնակցում են և՛ տղամարդիկ, և՛ կանայք։ Ճապոնական ձյու և ջիցու ըմբշամարտերի ձևափոխված տարատեսակն է։ 1964 թվականից ձյուդոն ընդգրկվել է Օլիմպիական խաղերի ծրագրում։

Ձյուդո մարտարվեստը ստեղծվել է Ջիու-ջիցու (ձյու-ջիցու) մարտարվեստի հիման վրա Ձիգարո Կանոյի կողմից 1882 թվականին[1]։

Սկզբնական շրջանում Ձյուդոն բացի գցումներից նաև ներառել է հարվածներ, սակայն հետագայում մրցումների կանոնները փոխվել են, ու հարվածներ պարունակող ձյուդոն հիմա անվանում են «Մարտական Ձյուդո»։[2]։

Կանոնները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Judo Morote Seoi Nage by Bryan small.gif

Մարզիկները մրցում են բոկոտն, ձյուդոյի հատուկ մարզավարտիքով և կիմոնո կոչվող վերնամարզազգեստով։ Բացի ըմբշամարտի հնարքներից, թույլատրվում է օգտագործել նաև որոշ ցավեցնող հակահոդային և խեղդող հնարքներ։ Գոտեմարտի տևողությունը 5 րոպե է։ Գոտեմարտի հավասար ավարտի դեպքում տրվում է ևս 5 րոպե՝ մինչև մրցակիցներից մեկի կողմից միավորի ձեռքբերումը։ Եթե լրացուցիչ գոտեմարտը նույնպես ավարտվում է ոչ ոքի, ապա հաղթողը որոշվում է մրցավարական եռյակի կողմից։ Ձյուդոյի մրցումներում կա հաղթանակը շնորհելու 7 տարբերակ։ Մաքուր հաղթանակ, որը կոչվում է «իպպոն», և բարդ հաղթանակ, որը կոչվում է «սոգո գաչի». հաղթողը ստանում է 10 միավոր, իսկ պարտվողը միավոր չի ստանում։ «Վազա արի»-ի առավելությամբ հաղթանակի դեպքում հաղթողին շնորհվում է 7 միավոր, իսկ պարտվողը միավոր չի ստանում։ «Յոկո»-ի առավելության դեպքում միավորների փոխհարաբերությունը կազմում է 5-0, «կոկա»-ի առավելության դեպքում՝ 3-0։ Փոքր առավելության կամ մրցավարների կարծքիքով տրվող հաղթանակի դեպքում հաղթողը ստանում է միայն մեկ միավոր, իսկ պարտվողը միավոր չի ստանում։ Թիմային մրցումներում կարող է գրանցվել ոչ ոքի արդյունք, որը ճապոներեն կոչվում է «հիկի-վակի» և մարզիկներին միավոր չի բերում։ Մրցումները կրում են անհատական-թիմային բնույթ։ Ձյուդոյի գոտեմարտը վարում են երեք մրցավարներ՝ գորգի վրայի ավագ մրցավարը և երկու եզրային մրցավարներ։ Մրցամարտերը տեղի են ունենում 16x16 մ չափերի տատամիի վրա, որն ունի երկու սահմանագոտի՝ մրցության և անվտանգության։ Այս գոտիները սահմանագծվում են 1 մ լայնության կարմիր շերտով։ մրցագորգը շրջափակող այս գունավոր շերտը կոչվում է պասիվության գոտի և մտնում է մրցագորգի չափերի մեջ, որի ընդհանուր չափը հավասար է 10x10 քառակուսի մետրի։ Մրցագորգից դուրս գտնվող անվտանգության գոտին պետք է ունենա 3 մ լայնություն։

Քաշային կարգերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1997-ից ձյուդոյի պաշտոնական միջազգային մրցումները տղամարդկանց համար անցկացվում են 7 քաշային կարգերում՝ 60, 66, 73, 81, 90, 100 կգ և 100 կգ-ից բարձր, իսկ կանանց համար նույնպես 7 քաշային կարգերում՝ 48, 52, 57, 63, 70, 78 կգ և 78 կգ-ից ծանր։ Աշխարհի և Եվրոպայի առաջնություններում ձյուդոիստ-ձյուդոիստուհիները մրցում են նաև բացարձակ քաշային կարգում։

Ձյուդոն Հայաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանում ձյուդո ըմբշամարտը սկսել է զարգանալ 1972-ից։ Այս մարզաձևի տարածման նախաձեռնողը և առաջին մարզիչը Թելման Քոչարյանն է։[3]

Ձյուդոն արվեստում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ֆիլմ - Ակիրա Կուրասավա - «Սանշիրո Սուգատա»[4] (ռուսական թարգմանության մեջ վերնագիրը թարգմանվել է որպես ՝ «Гений дзюдо»[5])

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Горбылёв А.М.. "Очерк истории дзюдо"
  2. Иванов-Катанский С.А. "Искусство ближнего боя"
  3. Միքայել Իսպիրյան, Վահրամ Առաքելյան, Մարզական հանրագիտարան, Երևան, 2007, էջ 219-220։
  4. http://www.imdb.com/title/tt0036400/
  5. http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B4%D0%B7%D1%8E%D0%B4%D0%BE