Սաթյաջիտ Ռայ

Սաթյաջիտ Ռայ; բենգալերեն՝ সত্যজিৎ রায়
Ծնվել է	մայիսի 2, 1921[…]
Ծննդավայր	Կալկաթա, Բենգալյան նախագահություն, Բրիտանական Հնդկաստան
Մահացել է	ապրիլի 23, 1992 (70 տարեկան)
Մահվան վայր	Կալկաթա, Հնդկաստան
Քաղաքացիություն	Հնդկաստան
Մայրենի լեզու	բենգալերեն
Կրոն	հինդուիզմ
Կրթություն	Կալկաթայի համալսարան, Վիսվա-Բհարատի համալսարան, Ballygunge Government High School? և Նախագահական համալսարան (1939)
Ազդվել է	Ժան Ռենուար, Ջոն Ֆորդ, Ռաբինդրանաթ Թագոր և Վիտտորիո դե Սիկա
Երկեր	Pather Panchali?, Mahanagar?, Two?, Aparajito?, Apur Sansar?, Parash Pathar?, Charulata? և Nayak?
Մասնագիտություն	կինոռեժիսոր, գրող, կոմպոզիտոր, կինոպրոդյուսեր, սցենարիստ, մոնտաժող, երգերի հեղինակ, լրագրող, երգերի հեղինակ, մանկագիր, նկարիչ, օպերատոր-բեմադրիչ, բանաստեղծ և կինոքննադատ
Ամուսին	Բիջորա Ռայ
Ծնողներ	հայր՝ Սուկումար Ռայ, մայր՝ Suprabha Ray?
Պարգևներ և ; մրցանակներ	Դադասահեբ Ֆալկեի մրցանակ Սանգիտ Նատակ ակադեմիայի պարգև Ռամոն Մագսայսայ պարգև Ազգային կինոմրցանակ բենգալերեն լավագույն ֆիլմի համար Ազգային կինոմրցանակ լավագույն գեղարվեստական ֆիլմի համար Ազգային կինոմրցանակ բենգալերեն լավագույն ֆիլմի համար National Film Award for Second Best Feature Film? ԱՄՆ կինոքննադատների ազգային խորհրդի մրցանակ օտար լեզվով լավագույն ֆիլմի համար BAFTA մրցանակ լավագույն ֆիլմի համար Սաթերլենդ Թրոֆի BAFTA մրցանակ լավագույն ֆիլմի համար Ազգային կինոմրցանակ լավագույն գեղարվեստական ֆիլմի համար Ազգային կինոմրցանակ բենգալերեն լավագույն ֆիլմի համար Ազգային կինոմրցանակ բենգալերեն լավագույն ֆիլմի համար National Film Award for Best Non-Feature Film? ԱՄՆ կինոքննադատների ազգային խորհրդի մրցանակ օտար լեզվով լավագույն ֆիլմի համար National Film Award for Second Best Feature Film? Արծաթե արջ մրցանակ լավագույն բեմադրության համար Ազգային կինոմրցանակ լավագույն գեղարվեստական ֆիլմի համար Արծաթե արջ մրցանակ լավագույն բեմադրության համար Ազգային կինոմրցանակ լավագույն սցենարի համար Ազգային կինոմրցանակ բենգալերեն լավագույն ֆիլմի համար Բոդիլ մրցանակ՝ ամերիկյան լավագույն ֆիլմ անվանակարգում Բոդիլ մրցանակ՝ ամերիկյան լավագույն ֆիլմ անվանակարգում Ազգային կինոմրցանակ՝ լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար Ազգային կինոմրցանակ լավագույն գեղարվեստական ֆիլմի համար Ազգային կինոմրցանակ՝ լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար Բոդիլ մրցանակ՝ ամերիկյան լավագույն ֆիլմ անվանակարգում National Film Award for Second Best Feature Film? Ազգային կինոմրցանակ լավագույն սցենարի համար Ազգային կինոմրցանակ՝ լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար Ազգային կինոմրցանակ լավագույն գեղարվեստական ֆիլմի համար National Film Award for Best Non-Feature Film? National Film Award for Best Music Direction? Ազգային կինոմրցանակ բենգալերեն լավագույն ֆիլմի համար Ազգային կինոմրցանակ լավագույն սցենարի համար Ազգային կինոմրցանակ բենգալերեն լավագույն ֆիլմի համար Ազգային կինոմրցանակ՝ լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար Ազգային կինոմրցանակ՝ լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար National Film Award for Best Feature Film in Hindi? Filmfare Critics Award for Best Movie? National Film Award for Best Children's Film? Ֆիլմֆեյր մրցանակ լավագույն ռեժիսուրայի համար National Film Award for Best Music Direction? Ազգային կինոմրցանակ բենգալերեն լավագույն ֆիլմի համար National Film Award – Special Jury Award / Special Mention? Ազգային կինոմրցանակ բենգալերեն լավագույն ֆիլմի համար Ազգային կինոմրցանակ բենգալերեն լավագույն ֆիլմի համար Ազգային կինոմրցանակ լավագույն գեղարվեստական ֆիլմի համար Ազգային կինոմրցանակ՝ լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար Օսկար մրցանակ կինոարվեստում բացառիկ նվաճումների համար Ազգային կինոմրցանակ լավագույն սցենարի համար Սանգիտ Նատակ ակադեմիայի անդամ Ananda Puraskar? Կալկաթայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր և
Երեխաներ	Սանդիպ Ռայ
🌐	satyajitray.org
	Satyajit Ray Վիքիպահեստում

Սաթյաջիտ Ռայ (բենգալի` সত্যজিত রায়, մայիսի 2, 1921(1921-05-02)^[1]^[2]^[3]^[…], Կալկաթա, Բենգալյան նախագահություն, Բրիտանական Հնդկաստան^[4] - ապրիլի 23, 1992(1992-04-23)^[1]^[3]^[5], Կալկաթա, Հնդկաստան^[6]), հնդկական կինեմատոգրաֆի խոշորագույն ռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր, կոմպոզիտոր, մանկագիր, կինոքննադատ, հրատարակիչ։ «Օսկար» մրցանակի արժանացած առաջին հնդիկն է, հանդիսանում է իր ֆիլմերի մեծամասնության երաժշտության հեղինակը, համարվում է հնդկական կինոյում նեոռեալիստական ուղղության հիմնադիրը։ Արժանացել է նաև Դադասահեբ Փհալկեի անվան մրցանակին։

Կենսագրություն

Սաթյաջիտ Ռայը ծնվել է 1921 թվականի մայիսի 2-ին` Կալկաթայի հայտնի ընտանիքներից մեկում։ Նրա հայրը հնդկական գրականության դասական համարվող Սուկումար Ռայն է։ Ընտանիքում Սաթյաջիտը միակ երեխան էր։ Նրա պապը Բրահմո-Սամաջ կրոնական շարժման հայտնի ներկայացուցիչներից էր։ Սաթյաջիտ Ռայը երկու տարեկան էր, երբ նրա հայրը մահացավ։ Չնայած մանկությունն անցել է աղքատության մեջ, այնուամենայնիվ սովորել և ավարտել է Կալկաթայի համալսարանի նախագահական քոլեջը։ Այնտեղ սովորելու տարիներին էլ հրապուրվել է կինոյով և արևմտյան դասական երաժշտությամբ։ Այնուհետև ընդունվել է Ռաբինդրանաթ Թագորի հիմնած Վիսվա Բհարատա համալսարանը։ 1942 թվականին, կիսատ թողնելով ուսումը, վերադարձել է տուն և ընդունվել աշխատանքի գովազդային գործակալությունում։ 1947 թվականին ստեղծել է Հնդկաստանում առաջին կինոակումբը, ուր հաճախում էին շատ հայտնի մարդիկ։ Հաճախորդների թվում էր նաև ֆրանսիացի հայտնի կինոռեժիսոր Ժան Ռենուարը։

Մեկնելով Լոնդոն` գործուղման, Սաթյաջիտ Ռայը կարողացել է դիտել հսկայական քանակությամբ ֆիլմեր, ծանոթացել է Ֆեդերիկո Ֆելինիի, Վիտտորիո դե Սիկայի, Օրսոն Ուելսի, Ջոն Ֆորդի և այլ հայտնի ռեժիսորների աշխատանքներին։ Նրա վրա առավելապես ազդեցություն են թողել իտալական նեոռեալիզմի ռեժիսորների աշխատանքները։ Այդ ժամանակ էլ նա որոշում է կայացրել նկարահանել ֆիլմ և վերադառնալով հայրենիք, ֆինանսական մեծ դժվարություններ հաղթահարելու գնով, 1955 թվականին նկարահանել է «Ճանապարհի երգը» կինոնկարը։ Ֆիլմն ունեցավ հսկայական հաջողություն։ Ջավահառլալ Ներուի միջնորդությամբ այն ցուցադրվեց Կաննի կինոփառատոնում և շահեց «Տարվա լավագույն մարդկային փաստաթուղթ» մրցանակը։ Այդ ֆիլմի շնորհիվ հնդկական կինոն ճանաչում գտավ ամբողջ աշխարհում։ Դա Ապուի մասին պատմող եռապատումի առաջին մասն էր և համարվում է համաշխարհային կինոյի մարգարիտներից մեկը։ 1956 թվականին Սաթյաջիտ Ռայը նկարահանեց եռապատումի երկրորդ՝ «Աննվաճը» ֆիլմը։ Կինոնկարը շահել է բազմաթիվ հեղինակավոր մրցանակներ (Վենետիկի կինոփառատոնի «Ոսկե առյուծ», ամերիկյան «Ոսկե դափնի» և այլն)։ Ֆիլմի երրորդ մասը 1959 թվականին նկարահանված «Ապուի աշխարհը» կինոնկարն է, որն ստացել է Հնդկաստանի նախագահի կողմից շնորհված ոսկե մեդալ և Էդինբուրգի կինոփառատոնի մրցանակը։

Սաթյաջիտ Ռայի կողմից վաղ շրջանում նկարահանված ֆիլմերի մեծամասնությունը նվիրված են ընտանեկան հարաբերությունների բարդ խնդիրներին։ Այդ թեման են շոշափում նաև «Կանչենջանգա» (1962 թ.) և «Մեծ քաղաքը» (1963 թ.) ֆիլմերը։ 1964 թվականին նա նկարահանել է «Չարուլատա» պատմական ֆիլմը։ «Մեծ քաղաքը» և «Չարուլատա» կինոնկարները արժանացել են Բեռլինի կինոփառատոնի «Արծաթե արջ» մրցանակին։

Բացի ռեժիսուրայով զբաղվելուց, Սաթյաջիտ Ռայը գրում էր սցենարներ և երաժշտություն։ Նա բենգալերեն գրված բազմաթիվ պատմվածքների ու վեպերի հեղինակ է։ 1973 թվականին նկարահանել է «Հեռավոր որոտ», իսկ 1978 թվականին՝ «Շախմատիստները» կինոնկարները։ Սաթյաջիտ Ռայի վերջին ֆիլմը «Թափառականը» (1991 թ.) կինոնկարն է, որը նույնպես հանդիսատեսի կողմից ընդունվել է ջերմությամբ։

1992 թվականին Սաթյաջիտ Ռայը արժանացել է «Օսկար» մրցանակի՝ կինեմատոգրաֆում կատարած հսկայական ներդրումների համար։

Անձնական կյանքը

Սաթյաջիտ Ռայը 1948 թվականին ամուսնացել է իր զարմուհու՝ Բիջոյա Դասի հետ և ունեցել մեկ որդի։ Որդին ռեժիսոր Սանդիպ Ռայն է։

Սաթյաջիտ Ռայը մահացել է 1992 թվականի ապրիլի 23-ին՝ ինֆարկտից։

Ֆիլմագրության ընտրանին

Տարեթիվը	Վերնագիրը	Բնօրինակի վերնագիրը
1955	Ճանապարհի երգը	Pather Panchali
1957	Աննվաճը	Aparajito
1958	Երաժշտական սենյակ	Jalsaghar
1958	Փիլիսոփայական քարը	Parash Pathar
1959	Ապուի աշխարհը	Apur Sansar
1960	Աստվածուհին	Devi
1961	Երեք դուստր	Teen Kanya
1961	Ռաբինդրանաթ Թագոր	Rabindranath Tagore
1962	Կանչենջանգա	Kanchenjungha
1962	Ուղևորություն	Abhijaan
1963	Մեծ քաղաքը	Mahanagar
1964	Չարուլատա	Charulata
1965	Կեղծ սուրբը	Mahapurush
1965	Վախկոտը	Kapurush
1966	Հերոսը	Nayak
1967	Գազանանոց	Chiriyakhana
1969	Գուպին երգում է, Բագհան` պարում	Goopy Gyne Bagha Byne
1970	Օրեր և գիշերներ անտառում	Aranyer Din Ratri
1970	Հակառակորդը	Pratidwandi
1971	Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը	Seemabaddha
1971	Սիկկիմ	Sikkim
1972	Ներքին հայացքով	The Inner Eye
1973	Հեռավոր որոտ	Ashani Sanket
1974	Ոսկյա ամրոցը	Sonar Kella
1976	Միջնորդը	Jana Aranya
1977	Շախմատիստները	Shatranj Ke Khilari
1979	Փառք հայր Ֆելունաթհին	Joi Baba Felunath
1980	Ալմաստների թագավորությունը	Heerak Rajar Deshe
1981	Ձերբազատում	Sadgati
1984	Տուն և խաղաղություն	Ghare-Baire
1989	Ժողովրդի թշնամին	Ganashatru
1990	Մի ծառի ճյուղեր	Shakha Proshakha
1991	Թափառականը	Agantuk

Ծանոթագրություններ

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
↑ ^2,0 ^2,1 Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
↑ ^3,0 ^3,1 ^3,2 ^3,3 ^3,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
↑ ^4,0 ^4,1 ^4,2 Union List of Artist Names — 2007.
↑ ^5,0 ^5,1 ^5,2 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
↑ ^6,0 ^6,1 ^6,2 Bose B. Modernity, Globality, Sexuality, and the City: A Reading of Indian Cinema — IU Press, 2008. — Vol. 2, Iss. 1. — P. 35–58.
↑ Satyajit Ray Honorary Fund / University of California, Santa Cruz — 2025.
↑ ^8,0 ^8,1 ^8,2 ^8,3 ^8,4 ^8,5 https://www.satyajitraysociety.org/biography.html
↑ ^9,0 ^9,1 Vaidyanathan C. Satyajit Ray (1921-1992): A Great Indian Filmmaker / Johns Hopkins University — 2011.
↑ Marik P. Ballygunge Government High School alumni pay tribute to Satyajit Ray — 2023.
↑ Monihara und Rabindranath Tagore (գերմ.)
↑ Bijoya Ray passes away at 98 — 2015.
↑ Satyajit Ray's wife Bijoya passes away / The Daily Star — 2015.
↑ Sangeet Natak Akademi Awardees
↑ ^15,0 ^15,1 ^15,2 ^15,3 ^15,4 ^15,5 https://www.cnbctv18.com/webstories/entertainment/happy-birthday-satyajit-ray-a-look-at-honours-received-by-the-filmmaker-6181.htm / CNBC
↑ Ramachandran N. atyajit Ray: India Marks Centenary of Cinema Giant, but Legacy Has Multiple Interpretations / Variety — 2021.
↑ ^17,0 ^17,1 Awards
↑ Schlichter A. Dadasaheb Phalke Award (գերմ.) / Hrsg.: Christian-Albrechts-Universität zu Kiel
↑ Dadasaheb Phalke Award Winners / Film Federation of India
↑ https://www.oscars.org/news/two-satyajit-ray — 2016.
↑ http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Award=Bharat%20Ratna
↑ Awards Won by Satyajit Ray / Columbia University Press — 2013. — doi:10.7312/RAY-16494-026
↑ https://books.google.ru/books?id=eAP2DwAAQBAJ&pg=PA106
↑ Honoris Causa (1876 - 2020) / University of Calcutta
↑ Satyajit Ray awarded honorary doctorate for contribution to world cinema by Oxford University / The Times of India — 2015.
↑ Robinson A. The unique universe of Satyajit Ray — 2024.
↑ Singh S. S. Satyajit Ray’s Feluda and Professor Shanku to share screen / The Hindu — 2020.

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սաթյաջիտ Ռայ» հոդվածին։

[_da4d52ed588d3f59-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

[_fc7975db631f6a73-2] 2,0 ^2,1 Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7

[_68afb1e683c94a9e-3] 3,0 ^3,1 ^3,2 ^3,3 ^3,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.

[_23fbc766fae011f9-4] 4,0 ^4,1 ^4,2 Union List of Artist Names — 2007.

[_8d1094a731395678-5] 5,0 ^5,1 ^5,2 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)

[_ca162c4b82cbfe90-6] 6,0 ^6,1 ^6,2 Bose B. Modernity, Globality, Sexuality, and the City: A Reading of Indian Cinema — IU Press, 2008. — Vol. 2, Iss. 1. — P. 35–58.

[_b7f05a4ea3f4fa4a-7] Satyajit Ray Honorary Fund / University of California, Santa Cruz — 2025.

[_6f913b884dd411d3-8] 8,0 ^8,1 ^8,2 ^8,3 ^8,4 ^8,5 https://www.satyajitraysociety.org/biography.html

[_d4360eaf42d45864-9] 9,0 ^9,1 Vaidyanathan C. Satyajit Ray (1921-1992): A Great Indian Filmmaker / Johns Hopkins University — 2011.

[_009caa667eb88767-10] Marik P. Ballygunge Government High School alumni pay tribute to Satyajit Ray — 2023.

[_acad38c00d0adb0c-11] Monihara und Rabindranath Tagore (գերմ.)

[_106e51fc40df317e-12] Bijoya Ray passes away at 98 — 2015.

[_dbf5e56e8ccf1554-13] Satyajit Ray's wife Bijoya passes away / The Daily Star — 2015.

[_c379d718c5240717-14] Sangeet Natak Akademi Awardees

[_f5337c2984a1fe4f-15] 15,0 ^15,1 ^15,2 ^15,3 ^15,4 ^15,5 https://www.cnbctv18.com/webstories/entertainment/happy-birthday-satyajit-ray-a-look-at-honours-received-by-the-filmmaker-6181.htm / CNBC

[_f1b6baccc0ec4d36-16] Ramachandran N. atyajit Ray: India Marks Centenary of Cinema Giant, but Legacy Has Multiple Interpretations / Variety — 2021.

[_4cf666e6c4a4894f-17] 17,0 ^17,1 Awards

[_8bc83092c4a14ee0-18] Schlichter A. Dadasaheb Phalke Award (գերմ.) / Hrsg.: Christian-Albrechts-Universität zu Kiel

[_798659d62461093a-19] Dadasaheb Phalke Award Winners / Film Federation of India

[_60e622913ffe0cca-20] ttps://www.oscars.org/news/two-satyajit-ray — 2016.

[_8164bdbd6ff93043-21] ttp://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Award=Bharat%20Ratna

[_ceed51bc3e0b2fc6-22] Awards Won by Satyajit Ray / Columbia University Press — 2013. — doi:10.7312/RAY-16494-026

[_a6109d8dc3b522b3-23] ttps://books.google.ru/books?id=eAP2DwAAQBAJ&pg=PA106

[_d09b5d280d27a55a-24] Honoris Causa (1876 - 2020) / University of Calcutta

[_11bed0098c42f0e4-25] Satyajit Ray awarded honorary doctorate for contribution to world cinema by Oxford University / The Times of India — 2015.

[_15417df8d8093f20-26] Robinson A. The unique universe of Satyajit Ray — 2024.

[_6b000cb11c0b72c4-27] Singh S. S. Satyajit Ray’s Feluda and Professor Shanku to share screen / The Hindu — 2020.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[15]

[16]

[23]

[21]

[22]

[18]

[19]

[14]

[17]

[20]

[24]

[25]

[26]

[27]