Օրսոն Ուելս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox cinema.png
Օրսոն Ուելս
Ջորջ Օրսոն Ուելս
George OrsonWelles
Orson Welles 1937.jpg
Ծնվել է 1915 մայիսի 6
Ծննդավայր Քենոշա, Վիսկոնսին, ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ
Մահացել է հոկտեմբերի 10, 1985(1985-10-10) (տարիքը 70)
Մահվան վայր Լոս Անջելես, ԱՄՆ[1]
Կրթություն Todd Seminary for Boys և Արվեստի դպրոց Չիկագոյի ինստիտուտ
Քաղաքացիություն Flag of the United States.svg ԱՄՆ
Գործունեության տարիներ 1934-1985
Ազգություն ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ
Կրոն քրիստոնեություն և աթեիզմ
Մասնագիտացում կինոդերասան, թատերական ռեժիսոր, կինոռեժիսոր, դերասան, կինոպրոդյուսեր, ֆիլմի խմբագիր, սցենարիստ, գրող, լիբրետիստ, Բնավորության դերասան, դրամատուրգ, ռադիոհաղորդավար և stage magician
Ոճ(եր) Դրամա,
Փաստագրական,
Թրիլեր
Ամուսին Պաոլա Մորի
(1 երեխա),
Ռիտա Հեյվորդ
(ամուսնալուծված)
(1 երեխա),
Վիրջինիա Նիկոլսոն
(ամուսնալուծված)
(2 երեխա)
Պարգևներ Օսկար լավագույն օրիգինալ սցենարի համար
IMDb ID 0000080
ԿինոՊոիսկ ID 22887
wellesnet.com

Ջորջ Օրսոն Ուելս (մայիսի 6, 1915[2][3], Կենոշա[4] - հոկտեմբերի 10, 1985[2][3], Լոս Անջելես[1]), ամերիկացի ռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր, ռադիոհաղորդավար, օպերատոր, մոնտաժող։ Նրա ֆիլմերը աչքի են ընկնում ստեղծագործական և տեխնիկական հետաքրքիր լուծումներով։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օրսոն Ուելսը ծնվել է ԱՄՆ-ում Վիսկոնսին նահանգի Քենոշա քաղաքում։ Հայրը՝ Ռիչարդ Ուելսը գործարանների ցանցի սեփականատեր էր, մայրը Բեատրիս Իվը դաշնակահարուհի էր և սուֆրաժիստուհի։ Մանուկ ժամանակից երեխայի մոտ նկատվում էր մտավոր զարգացած ընդունակություններ և ստեղծագործական ձիրք, նա նվագում էր դաշնամուր, զբաղվում նկարչությամբ և այլն։

Ընդամենը 3 տարեկան էր, երբ հայտնվեց Չիկագոյի Օպերայի բեմում Սամսոն և Դալիլա ներկայացման մեջ, որին հաջորդեց ևս մի երեխայի դեր Madame Butterfly ներկայացման մեջ։ Մայրը հանկարծամահ է լինում 1924 թ. 43 տարեկան հասակում, ինչը ծանր ազդեցություն է ունենում պատանի Օրսոն Ուելսի վրա։ Ուլեսների ընտանիքի հին բարեկամներից մեկը՝ դոկտոր Մաուրիս Բեռնստայնը, խթանում է երեխայի սերը թատրոնի հանդեպ, ով նրան նվիրում է լապտեր և մի տուփ ներկ, որոնցով Օրսոնը տիկնիկային թատրոնում ստեղծում է կերպարներ և ինքնուրույն կատարում է փոքրիկ բեմադրություներ։

Դպրոցն ավարտելուց հետո կրթություն է ստանում է Վիսկոնսինի Մեդիսոն քաղաքի համալսարաններում և խաղում է նաև համալսարանի սիրողական թատրոնի խմբի կազմում։ 1930 թ. մահանում է նաև հայրը և Օրսոնը մնում է դոկտոր Մաուրիս Բեռնստայնի խնամքի տակ։

1947 թ. լքում է Հոլիվուդը և հաստատվում Եվրոպայում, ինչպես ինքն է նշում «հանուն ազատության», սակայն հետագայում այնուամենայնիվ քանի անգամ այցելում է ԱՄն։ 1979 թ. Օրսոն Ուելսը փորձում է ստեղծել սեփական հեռուստաշոուն և նկարահանում է մի քանի հաղորդում «Օրսոն Ուելսի շոուն» անունով, սակայն այդ նախագիծը չի թողարկվում հեռուստատեսությամբ։ Նույն ժամանակ նա նաև նկարահանվում է գինու գովազդային հոլովակներում։

Ամուսնացել է երեք անգամ՝ Պաոլա Մորիի հետ (մեկ երեխա), թատրոնի դերասանուհի Վիրջինիա Նիկոլսոն (մեկ երեխա) և կինոդերասանուհի Ռիտա Հեյուորթ (մեկ երեխա)։ 1985 թ. հոկտեմբերի 10-ին Ուելսը տալիս է իր վերջին հարցազրույցը Մերվ Գրիֆֆինի շոուում և հարցազրույցի ավարտից երկու ժամ անց մահանում սրտի կաթվածից Հոլիվուդում գտնվող իր առանձնատանը։

կադր «Քաղաքացի Քեյնը» ֆիլմից

Կարիերան և մրցանակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր առաջին դերը կատարել է 1934 թ. իր ռեժիսորությամբ և իր սցենարով նկարահանված «Սրտի ժամանակաշրջանը» ֆիլմում։ Իսկ Եվրոպայում առաջին դերը 1949 թ. նկարահանված ամերիկա-իտալական «Սև մոգություն» ֆիլմում էր։

Ընդհանուր թվով ստացել է մոտ 20 մրցանակ և ներկայացվել ևս 9 մրցանակի

  • 3 անգամ ներկայացվել է Օսկարի և և ստացել երկու Օսկար, լավագույն սցենար անվանակարգում 1942 թվականին Քաղաքացի Քեյնը ֆիլմի համար (նույն ֆիլմի համար ներկայացվել է Օսկարի Օսկար լավագույն ռեժիսորի համար անվանակարգում) և 1971 թվականին կինոյում ունեցած մեծ ներդրման համար
  • Բեռլինի, Կաննի, Վենետիկի և այլ կինոփառատոնների մրցանակակիր
  • Մեկ անգամ ներկայացվել է Ոսկե Գլոբուսի և այլն

Ամերիկյան կինոակադեմիան իր կողմից հրապարակած Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 մեծագույն աստղերի ցանկում նրան ընդգրկել է 16-րդ տեղում։

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղացել է մոտ 110 ֆիլմում, 45 ֆիլմի ռեժիսոր է, 42 ֆիլմերի սցենարի հեղինակ։
Առավել նշանավոր ֆիլմերն են.

  • 1941 - Քաղաքացի Քեյնը / Citizen Kane
  • 1942 - Հիանալի Էմբերսոնները/ The Magnificent Ambersons
  • 1943 - Ջեյն Էյր / Эдвард Рочестер
  • 1946 - Օտարերկրացին / The Stranger
  • 1947 - Լեդին Շանհայից / The Lady from Shanghai
  • 1948 - Մակբեթ / Macbeth
  • 1949 - Երրորդ մարդը / The Third Man
  • 1952 - Օթելլո / The Tragedy of Othello։ The Moor of Venice
  • 1954 - Վերսալի գաղտնիքները / Si Versailles m'était conté
  • 1955 - Պարոն Արկադին / Mr. Arkadin
  • 1956 - Մոբի Դիկ / Moby Dick
  • 1958 - Չարի կնիք / Touch of Evil
  • 1963 - Դատավարություն / Le procès
  • 1965 - Կեսգիշերային զանգակներ (Ֆալստաֆ) / Campanadas a medianoche - Джон Фальстаф
  • 1967 - Ծովայինը Ջիբրալթարից / Le Marin de Gibraltar
  • 1968 - Անմահ պատմություն / The Immortal Story
  • 1970 - Նամակներ Կրեմլից / The Kremlin Letter - Брезнавич

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Record #118630822 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 30-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 Record #118630822 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է օգոստոսի 14-ին 2015:
  3. 3,0 3,1 3,2 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  4. 4,0 4,1 Уэллс Орсон, Уэллс Орсон // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) Ստուգված է սեպտեմբերի 28-ին 2015:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պաշտոնական կայքը