Բալի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կղզե նահանգ
Բալի
Bali
Դրոշ Զինանշան
Flag of Bali.svg Coat of arms of Bali.svg

TanahLot 2014.JPG
Կոորդինատներ: 8°22′0″ հվ. լ. 115°8′0″ ավ. ե. / 8.36667° հս․. լ. 115.13333° ավ. ե. / 8.36667; 115.13333
Երկիր Ինդոնեզիա Ինդոնեզիա
Մակերես 5,780.06 կմ2 կմ²
ԲԾՄ 3148 մետր
Պաշտոնական լեզու ինդոնեզերեն և Balinese
Խոսվող լեզուներ ինդոնեզերեն (պաշտոնական), բալիերեն, անգլերեն
Բնակչություն 4․225․384 մարդ
Ազգային կազմ բալիիցիներ (90%), յավայցիներ (7%), բալիագացիներ (1%), մադուրեսցիներ (1%)
Կրոնական կազմ հինդու (83.5%), մուսուլման (13.4%), քրիստոնյա (2.5%), բուդիստ (0.5%)
Ժամային գոտի Central Indonesian Time
Պաշտոնական կայք baliprov.go.id
##Բալի (Ինդոնեզիա)
Red pog.png

Բալին Ինդոնեզիայի կղզե նահանգ է։ Նահանգը ներառում է Բալիի կղզին և մի քանի ավելի փոքր հարևան կղզիներ, մասնավորապես Նուսա Պենիդան, Նուսա Լեմբոնգան և Նուսա Քենինգան: Այն գտնվում է Լեսեր Սանդա կղզիների ամենա արևմտյան մասում, Ճավայի արևմուտքի և Լոմբոկի արևելքի մեջտեղում։ Այն Դենսպարի մայրաքաղաքն է, գտնվում է կղզու հարավային մասում։ 3,890,757 բնակչությունով 2010 մարդահամարում, իսկ ներկայումս 4,225,000 որպես 2014-ի հունվար, կղզին տուն է շատ Ինդոնեզիայի Հինդու փոքրամասնության համար։ Ըստ 2010-ի մարդահամարի Բալիի բնակչության 83,5%-ը ուղորդվում է Բալիյան Հինդուիզմով[1], 13,4%-ը Իսլամով, 2,5%-ը Քրիստոնեությամբ, իսկ 0,5%-ը Բուդդիզմով։

Բալին հայտնի տուրիստական ուղղություն է և հրչակավոր է նրա բարձր զարգացած արվեստների համար, ներառում է ազգային kotամանակակից պար, քանդակ, նկարչություն, կաշի, մետաղամշակում և երաժշտություն։ Ինդոնեզիայի միջազգային ֆիլմի փառատոնը կազմակերպվում է ամեն տարի Բալիյում։ Սկսած 20-րդ դարի վերջերից նահանգը վերելք է ապրել տուրիզմով։

Բալին Կորալ Տրինգալի մասն է, տարածքը ամենաբարձր կենսաբազմազանության հետ ծովային տեսակ է։ Այս տարածքը ազատ է կարող ես գտնել ավելի քան 500 ստորջրյա ժայռի մարջանյա կառույցի տեսակ։ Համեմատության համար, սա մոտավորապես 7 անգամ մեծ է այնքան որքան ամբողջ Կարիբյան ծովը:

Մպու Սինդոկի մեծ քույրը, Մահենդրատան, ամուսնագել է Բալիի թագավոր Ուդայանա Ուարադեուայի հետ մոտավորապես 989-ին, նշելով ծնունդը Աիրլանգայում մոտավորապես 1001-ին։ Այս ամուսնությունը նաև բերել է ավելի շատ Հինդուիզմի և Ճավայցիների մշակույթը Բալի։ Արքայազն Սակալենդուկիրանան հայտնվեց 1098-ին։ Սուրադիպան գահակալել է 1115-ից 1119-ը, իսկ Յայասակտին 1146-ից մինչև 1150: Յայապանգուսը հայտնվում է առձանագրություններով 1178 և 1181-ի արանքում, մինչ Ադիկունտիկետանան և նրա որդին Պարամեսվարան 1204-ին։

Անտիկ Բալի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բալին Ք.ա. բնակեցված է եղել շուրջ 2000 ասորեստանյան մարդկանցով ովքեր պաշտոնապես ներգաղթել էին Հարավ արևմտյան Ասիայի և Օվկիանիայի միջով Հարավ արևմտյան Ծովային Ասիայում։ Մշակութային և լեզվական բալիիցիները սերտորեն կապված են Ինդոնեզիայի կղզեախմբի, Մալաթիայի, Ֆիլիպինների և Օվկիանիայի մարդկանց հետ։ Անտիկ Բալիում գոյություն ունեին 9 հինդու աղանդներ, այսինքն Պաստուպատա, Բհաիրավա, Սիուա Շիդանտա, Ուաիսնաուա, Բոդա, Բրահմա, Ռեսի, Սորա և Գանապատյա։ Ամեն աղանդ բացում է իր աթենական դատարանը, հատուկ աստվածությունը, որպես նրա մարդկային աստվածություն։ Արձանագրությունները 896-ից և 911-ից չի նշում թագավորը, մինչ 914,երբ նշվում էր Շրի Կեսարիվարման։ Նրանք նաև բացահայտեցին Բալիի անկախությունը հստակ բարբառը, երբ միաժամանակ կիրառվում էր բուդիզմ և սիվաիզմ։

Անկախությունը Հոլանդիայից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1946 թ. Հոլանդիան Բալիին ընդհունեց, որպես Արևելյան Ինդոնեզիայի նահանգի 13 վարչական շրջաններից մեկը։ Բալին միացվեց Ինդոնեզիայի հանրապետության միացյալ նահանգներին, երբ Նիդերլանդները ճանաչեց Ինդոնեզիայի անկախությունը 1949 թ դեկտեմբերի 29ին։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բալիի կենտրոնական լեռները ներառում են 3,000 մետրը ավելի բարձրացող մի քանի լեռնագագաթներ։ Ամենաբարձրը Ագունգ լեռն է (3,031 մետր), հայտնի է որպես «մայր լեռ», որը գործող հրաբուխ է։ Լեռների շարքը կենտրոնից դեպի արևմտյան կողմ, Ագունգ լեռան հետ արևմուտքի ամենաբարձր լեռնագագաթն է։ Բալիի հրաբխային բնությունը ունի իր նպաստելի բացառիկ պտղաբերությունը և իր լեռան շարքերը ապահովում են բարձր տեղումների քանակը, այն աջակցում է բարձր արդյունավետ գյուղատնտեսությանը։ Լեռների հարավը լայն, կայուն նվազման տարածք է, որտեղ աճում է Բալիի ամենամեծ բրինձի մշակաբույսերը։ Լեռների հյուսիսային կողմի լանջերին ավելի շատ թեք է ծովից և կղզու սուրճ արտադրող հիմնական տարածքը, երկայնքի բրինձով, բանջարեղենով և խոշոր եղջերավոր անասուններով։ Ամենաերկար գետը՝ Այունգ գետը, հոսում է մոտավորապես 75 կմ։

Կղզին շրջակայված է մարջանյա ստորջրյա ժայռերով։ Ծովափները հարավում հակված են ունենալու սպիտակ ավազ մինչ դրանք հյուսիսում և արևելքում ունեն սև ավազ։ Բալին չունի խոշոր ներքին ջրային ուղիներ, չնայած որ Հո գետը նավարկելի է փոքր մակույկ նավերի կողմից։ Սև ավազով ծովափները Պասուտի և Կլաինդուկուի արանքը լինում է զարգացած տուրիզմի համար, բայց առանձին ծովեզրյա Տահան Լոթի տաճարից, նրանք դեռ չեն օգտագործել բազմանշանակ տուրիզմի համար։

Ագունգ լեռ, ամենաբարձր լեռնագագաթը Բալիում

Ամենամեծ քաղաքը գավառաբնակ մայրաքաղաք Դենպասարն է, մոտ հարավային մասին։ Նրա բնակչությունը շուրջ 491,500 (2002 թվականի տվյալներով) է։ Բալիի երկրորդ ամենամեծ քաղաքը հին գաղութային մայրաքաղաք Սինքարայան է, որը գտնվում է հյուսիսային մասում և շուրջ 100,000 մարդկանց տուն է։ Ուրիշ կարևոր քաղաքներ ներառում են հաճախակի այցելության ծովափ Կուտան, որը գործնականորեն Դենպասարի քաղաքային տարածքի մասն է, իսկ Ուբուդը կղզու մշակութային կենտրոնն է, որը գտնվում է Դենսպարի հյուսիսում։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լինելով պարզապես 8 աստիճան հասարակածի հարավում, Բալին ունի բոլորովին նույն կլիման տարվա ընթացքում։ Օրվա ժամանակ ջերտմաստիճանը ցածրում տարբերվում է բարձրից 20-ից 33 աստիճան ցելսուսով, չնայած որ այն կարող է լինել ավելի զով քան լեռներում։ Արևմտյան մուսոնը տեղում է մոտավորապես հոկտեմբերից ապրիլ և այն կարող է բերել արտահայտիչ անձրև, հատկապես դեկտեմբերից մինչև մարտ։ Մուսոնի ժամանակահատվածում, դրսում խոնավությունը համեմատաբար ցածր է և անձրև տեղալու հավանականությունը քիչ է դաշտավայրի տարածքում։

Միջավայր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրնձի տափակ տանիքները Բալիում

Ամենավատ էրոզիաները տեղի են ունեցել Լեբի ծովափում, որտեղ ամեն տարի ցամաքից 7 մետր վերև կորեցվում է։ Տասնամյակ առաջ, այս ծովափը օգտագործվել է սուրբ ուխտագնացությունների համար ավելի քան 10,000 մարդկանցով, բայց նրանք հիմա հերացվել են դեպի Մասկետի ծովափ։ Որովհետև ավելի շահագործվող է տուրիստի արդյունաբերության կողմից, որը ծածկում է մեծ ցամաքային տարածքը, 400 գետերից 200-ը չորացած կղզու վրա և ուսումնասիրության հիման վրա, Բալիի հարավային մասը պետք է պակասի ջրի ցամաքային մասը 2,500 լիտր մաքուր ջրով յուրաքանչյուր վայրկյան 2015-ից։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]