Սերբական կիրիլիցա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Վուկովիցա (կոչվել է այբուբենն ստեղծողի՝ Վուկ Ստեփանովիչ Կարաջիչի անվամբ) կամ սերբական կիրիլիցա, որ Սերբիայում անվանում են պարզապես «այբբենարան», այբուբեն սերբախորվաթական լեզուների համար։ Ստեղծվել է XIX դարի սկզբում և այդ ժամանակից ի վեր փոփոխությունների չի ենթարկվել։ Գործածվում է առավելապես Սերբիայում ու Չեռնոգորիայում, ավելի հազվադեպ՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Ռուսական կիրիլիցայի համեմատությամբ՝ սերբականում բացակայում են Ёё, Йй, Щщ, Ъъ, Ыы, Ьь, Ээ, Юю, Яя տառերը, բայց դրա փոխարեն առկա են վեց այլ տառեր՝ Јј, Ћћ, Ђђ, Њњ, Љљ և Џџ։ Տառերից յուրաքանչյուրը համապատասխանում է մեկ հնչյունի։ Այբուբենն ունի իր լատինական տարբերակը, որ կոչվում է գաևիցա։

А а Б б В в Г г Д д Ђ ђ Е е
Ж ж З з И и Ј ј К к Л л Љ љ
М м Н н Њ њ О о П п Р р С с
Т т Ћ ћ У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч
Џ џ Ш ш

Սերբերենում որոշ տառերի գրելաձևը տարբերվում է ռուսերենից։ Առաջին հերթին դա վերաբերում է п, т, ինչպես նաև б, г, д տառերին [1]։

Ժամանակակից սերբական այբուբենը բաղկացած է 30 տառից։

Տառ Հնչյուն Հնչյունադարձում Գաևիցա
А а [a] ա (ђа→ջյա, ља→լյա, ња→նյա, ја→[ь]յա) A a
Б б [b] բ B b
В в [v] վ V v
Г г [g] գ G g
Д д [d] դ D d
Ђ ђ [[[:Կաղապար:МФА]]] ջ (ђа→ջյա, ђе→ջե, ђи→ջի, ђо→ջյո, ђу→ջյու) Ð đ
Е е [e] է (բառասկզբում ու ձայնավորից հետո), ե (բաղաձայններից հետո) E e
Ж ж [[[:Կաղապար:МФА]]] ժ Ž ž
З з [z] զ Z z
И и [i] ի I i
Ј ј [j] յ (բառասկզբում ու ձայնավորներից հետո. ја→յա, је→ե, ји→ի, јо→յո, ју→յու, բաղջայններից հետո՝ ја→յա, је→յե, ји→յի, јо→յո, ју→յու) J j
К к [k] կ K k
Л л [l] լ L l
Љ љ [ʎ] լ ль) (ља→լյա, ље→լե, љи→լի, љо→լյո, љу→լյու) Lj lj
М м [m] մ M m
Н н [n] ն N n
Њ њ [ɲ] ն (нь) (ња→նյա, ње→նե, њи→նի, њо→նյո, њу→նյու) Nj nj
О о [o] օ (ђо→ջյո, љо→լյո, њо→նյո, јо→յո բառասկզբում ու ձայնավորից հետո, ьо բաղաձայններից հետո) O o
П п [p] պ P p
Р р [r] ռ R r
С с [s] ս S s
Т т [t] տ T t
Ћ ћ [ʨ] չ (ћ ավելի փափուկ, քան ч-ն) Ć ć
У у [u] ու (ђу→ջյու, љу→լյու, њу→նյու, ју→[ь]յու) U u
Ф ф [f] ֆ F f
Х х [x] խ H h
Ц ц ʦ] ց C c
Ч ч [ʧ] չ (արտասանվում է ավելի կոշտ, քան ћ) Č č
Џ џ [ʤ] ջ Dž dž
Ш ш [ʃ] շ Š š

Այբուբենը Չեռնոգորիայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չեռնոգորիայում, ինչպես նաև նախկին Հարավսլավիայի մի շարք պետություններում գործածվում է երկու այբուբեն՝ վուկովիցա ու գաևիցա։ 2011 թվականին չեռնոգորական այբուբենում ավելացվեցին З́ ու С́ (լատինական տարբերակում՝ Ź ու Ś) տառերը[1]։ Նախապես պլանավորվում էր ավելացնել նաև Ѕ (կիրիլիցա)/З (լատինական) տառը[2]։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Vladimir Anić, Ljiljana Jojić, Ivo Pranjković (2003) (croatian). Pravopisni priručnik - dodatak Velikom rječniku hrvatskoga jezika. 
  • Vladimir Anić, Josip Silić, Radoslav Katičić, Dragutin Rosandić, Dubravko Škiljan (1987) (croatian or serbian). Pravopisni priručnik hrvatskoga ili srpskoga jezika. 

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Црна Гора доби две нови букви» (մակեդոներեն)։ Утрински весник։ Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 14 
  2. Montenet - Language: Montenegrin Alphabet