Ֆեոդոր Շալյապին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆեոդոր Շալյապին
Feodor Chaliapin signed.jpg
Բնօրինակ անունռուս.՝ Фёдор Ива́нович Шаля́пин
Ծնվել էփետրվարի 1 (13), 1873[1][2][3][4][4][5][6][7]
Կազան, Ռուսական կայսրություն[1][8]
ԵրկիրՌուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Flag of Russia.svg Ռուսական հանրապետություն
ՌԽՖՍՀ
Խորհրդային Ռուսաստան
Մահացել էապրիլի 12, 1938(1938-04-12)[9][3][10][11][6][7] (65 տարեկանում)
Փարիզ, Ֆրանսիա[8]
Ժանրերօպերա
Մասնագիտություներգիչ, օպերային երգիչ և դերասան
Երգչաձայնբաս
Գործիքներվոկալ
ԼեյբլVictor Talking Machine Company
ԱմուսինIola Tornagi?
ՊարգևներՍուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշան, Պատվավոր Լեգեոնի շքանշան, Order of noble Bukhara? և Q56634793?
Ստորագրություն
Ստորագրություն
Feodor Ivanovich Chaliapin Վիքիպահեստում

Ֆեոդոր Իվանի Շալյապին, (ռուս.՝ Фёдор Ива́нович Шаля́пин, փետրվարի 1 (13), 1873[1][2][3][4][4][5][6][7], Կազան, Ռուսական կայսրություն[1][8] - ապրիլի 12, 1938(1938-04-12)[9][3][10][11][6][7], Փարիզ, Ֆրանսիա[8]), ապրիլի 12, 1938, Փարիզ, Ֆրանսիա), ռուս բաս երգիչ, ռուսական ռեալիստական վոկալ-բեմական արվեստի խոշորագույն ներկայացուցիչներից է։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆեոդոր Շալյապինն ավարտել է Կազանի երկդասյան վարժարանը։ Ունենալով ձայնային առանձնահատուկ տվյալներ՝ 9 տարեկանից երգել է եկեղեցու երգչախմբում։ 1890 թվականին ընդունվել է Սեմյոն Սեմյոնով-Սամարսկու Ուֆայի օպերային թատրոն, որտեղ հանդես է եկել իր առաջին դերերգերով։ 1892–1893 թվականներին Թիֆլիսում աշակերտել է երգիչ Դմիտրի Ուսատովին, 1893–1894 թվականներին օպերային թատրոնում կատարել է Ռամֆիսի (Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա»), Մեֆիստոֆելի (Շառլ Գունոյի «Ֆաուստ»), Դոն Բազիլիոյի (Ջոակինո Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ») դերերգերը։ 1895 թվականին Շալյապինը երգել է Սանկտ Պետերբուրգի Մարիինյան թատրոնում, 1896–1899 թվականներին՝ Մոսկվայի մասնավոր ռուսական օպերայում, որտեղ ստեղծել է իր երկացանկի հիմնական դերերգերը։ 1899 թվականից եղել է Մոսկվայի Մեծ և Մարիինյան թատրոնների մեներգիչ։ Երգչի համար կարևոր նշանակություն է ունեցել համագործակցությունը կոմպոզիտոր Սերգեյ Ռախմանինովի հետ։ 1901 թվականից Շալյապինը հյուրախաղերով ելույթներ է ունեցել Հռոմի, Մոնտե Կառլոյի, Բեռլինի, Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն», Միլանի «Լա Սկալա» և այլ խոշոր օպերային թատրոններում՝ արժանանալով համաշխարհային ճանաչման։ 1922 թվականից ապրել է Փարիզում։

Ստեղծագործական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շալյապինի արվեստում օրգանապես միաձուլված էր երգչի և դրամատիկական դերասանի տաղանդը, իսկ ձայնի բացառիկ գեղեցիկ ու փափուկ տեմբրն արտահայտում էր հոգու ամենանուրբ ելևէջները։

Վերամարմնավորման բարձր արվեստով է կատարել

  • Սուսանինի (Միխայիլ Գլինկայի «Իվան Սուսանին») հերոսական-էպիկական,
  • Բորիս Գոդունովի (Մոդեստ Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով»),
  • Իվան Ահեղի (Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի «Պսկովցի կինը») ողբերգական,
  • Երյոմկայի (Ալեքսանդր Սերովի «Թշնամու ուժը») կենցաղային,
  • Դևի (Անտոն Ռուբինշտեյնի «Դև»),
  • Մեֆիստոֆելի (Շառլ Գունոյի «Ֆաուստ») ռոմանտիկական,
  • Դոն Բազիլիոյի (Ջաոկոմո Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ») երգիծական դերերգերը։

Շալյապինն ստեղծել է հավաստի կերպարներ, բացահայտել նրանց բարդ ու հակասական ներաշխարհը։ Նա նաև խոշոր կամերային երգիչ էր, Միխայիլ Գլինկայի, Մոդեստ Մուսորգսկու, Պյոտր Չայկովսկու, Ռոբերտ Շումանի, Ֆրանց Շուբերտի ռոմանսների հիանալի մեկնաբանը։

Շալյապինը բեմադրիչ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շալյապինը բեմադրել է Ժյուլ Մասնեի «Դոն Կիխոտ», Ջուզեպե Վերդիի «Դոն Կառլոս», Մոդեստ Մուսորգսկու «Խովանշչինա» օպերաները։

Կինոյում և կերպարվեստում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նկարահանվել է «Իվան Վասիլևիչ Ահեղ ցարը» (1915 թ., Ռուսաստան), «Դոն Կիխոտ» (1932 թ., Ֆրանսիա) կինոնկարներում։ Ստեղծել է քանդակագործական, գեղանկարչական, գրաֆիկական և գրական գործեր։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Г. Риман Шаляпин // Музыкальный словарь: Перевод с 5-го немецкого издания / под ред. Ю. Д. ЭнгельМ.: Музыкальное издательство П. И. Юргенсона, 1901. — Т. 3. — С. 1412–1413.
  2. 2,0 2,1 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Feodor Ivanovich Chaliapin
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  5. 5,0 5,1 Opera Vivra
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 filmportal.de — 2005.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118606352 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  9. 9,0 9,1 9,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  10. 10,0 10,1 10,2 Encyclopædia Britannica
  11. 11,0 11,1 11,2 SNAC — 2010.