Jump to content

Ֆեոդոր Շալյապին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆեոդոր Շալյապին
Բնօրինակ անունռուս.՝ Фёдор Ива́нович Шаля́пин
Ծնվել էփետրվարի 1 (13), 1873[1][2][3][…]
Lisitsyn-Emelin House, Կազան, Ռուսական կայսրություն[1][4][5]
Երկիր Ռուսական կայսրություն,  Ռուսական հանրապետություն և  Խորհրդային Ռուսաստան
Մահացել էապրիլի 12, 1938(1938-04-12)[6][3][7][…] (65 տարեկան)
Փարիզ[4]
ԳերեզմանՆովոդեվիչյան գերեզմանոց[8] և Բատինոլի գերեզմանատուն[8]
Ժանրերօպերա
Մասնագիտություներգիչ, օպերային երգիչ, դերասան, պարող և գրող
Երգչաձայնբաս
Գործիքներվոկալ
ԼեյբլVictor Talking Machine Company և His Master's Voice?
ԱմուսինIole Tornaghi?[9][8]
Պարգևներ
Ստորագրություն
Ստորագրություն
 Feodor Chaliapin Վիքիպահեստում

Ֆեոդոր Իվանի Շալյապին (ռուս.՝ Фёдор Ива́нович Шаля́пин, փետրվարի 1 (13), 1873[1][2][3][…], Lisitsyn-Emelin House, Կազան, Ռուսական կայսրություն[1][4][5] - ապրիլի 12, 1938(1938-04-12)[6][3][7][…], Փարիզ[4]), ռուս բաս երգիչ, ռուսական ռեալիստական վոկալ-բեմական արվեստի խոշորագույն ներկայացուցիչներից է։

Կենսագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆեոդոր Շալյապինն ավարտել է Կազանի երկդասյան վարժարանը։ Ունենալով ձայնային առանձնահատուկ տվյալներ՝ 9 տարեկանից երգել է եկեղեցու երգչախմբում։ 1890 թվականին ընդունվել է Սեմյոն Սեմյոնով-Սամարսկու Ուֆայի օպերային թատրոն, որտեղ հանդես է եկել իր առաջին դերերգերով։ 1892–1893 թվականներին Թիֆլիսում աշակերտել է երգիչ Դմիտրի Ուսատովին, 1893–1894 թվականներին օպերային թատրոնում կատարել է Ռամֆիսի (Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա»), Մեֆիստոֆելի (Շառլ Գունոյի «Ֆաուստ»), Դոն Բազիլիոյի (Ջոակինո Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ») դերերգերը։ 1895 թվականին Շալյապինը երգել է Սանկտ Պետերբուրգի Մարիինյան թատրոնում, 1896–1899 թվականներին՝ Մոսկվայի մասնավոր ռուսական օպերայում, որտեղ ստեղծել է իր երկացանկի հիմնական դերերգերը։ 1899 թվականից եղել է Մոսկվայի Մեծ և Մարիինյան թատրոնների մեներգիչ։ Երգչի համար կարևոր նշանակություն է ունեցել համագործակցությունը կոմպոզիտոր Սերգեյ Ռախմանինովի հետ։ 1901 թվականից Շալյապինը հյուրախաղերով ելույթներ է ունեցել Հռոմի, Մոնտե Կառլոյի, Բեռլինի, Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն», Միլանի «Լա Սկալա» և այլ խոշոր օպերային թատրոններում՝ արժանանալով համաշխարհային ճանաչման։ 1922 թվականից ապրել է Փարիզում։

Ստեղծագործական կյանք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շալյապինի արվեստում օրգանապես միաձուլված էր երգչի և դրամատիկական դերասանի տաղանդը, իսկ ձայնի բացառիկ գեղեցիկ ու փափուկ տեմբրն արտահայտում էր հոգու ամենանուրբ ելևէջները։

Վերամարմնավորման բարձր արվեստով է կատարել

  • Սուսանինի (Միխայիլ Գլինկայի «Իվան Սուսանին») հերոսական-էպիկական,
  • Բորիս Գոդունովի (Մոդեստ Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով»),
  • Իվան Ահեղի (Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի «Պսկովցի կինը») ողբերգական,
  • Երյոմկայի (Ալեքսանդր Սերովի «Թշնամու ուժը») կենցաղային,
  • Դևի (Անտոն Ռուբինշտեյնի «Դև»),
  • Մեֆիստոֆելի (Շառլ Գունոյի «Ֆաուստ») ռոմանտիկական,
  • Դոն Բազիլիոյի (Ջաոկոմո Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ») երգիծական դերերգերը։

Շալյապինն ստեղծել է հավաստի կերպարներ, բացահայտել նրանց բարդ ու հակասական ներաշխարհը։ Նա նաև խոշոր կամերային երգիչ էր, Միխայիլ Գլինկայի, Մոդեստ Մուսորգսկու, Պյոտր Չայկովսկու, Ռոբերտ Շումանի, Ֆրանց Շուբերտի ռոմանսների հիանալի մեկնաբանը։

Շալյապինը բեմադրիչ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շալյապինը բեմադրել է Ժյուլ Մասնեի «Դոն Կիխոտ», Ջուզեպե Վերդիի «Դոն Կառլոս», Մոդեստ Մուսորգսկու «Խովանշչինա» օպերաները։

Կինոյում և կերպարվեստում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նկարահանվել է «Իվան Վասիլևիչ Ահեղ ցարը» (1915 թ., Ռուսաստան), «Դոն Կիխոտ» (1932 թ., Ֆրանսիա) կինոնկարներում։ Ստեղծել է քանդակագործական, գեղանկարչական, գրաֆիկական և գրական գործեր։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 3 4 Риман Г. Шаляпин (ռուս.) // Музыкальный словарь: Перевод с 5-го немецкого издания / под ред. Ю. Д. Энгель — М.: Музыкальное издательство П. И. Юргенсона, 1901. — Т. 3. — С. 1412—1413.
  2. 1 2 Internet Movie Database — 1990.
  3. 1 2 3 4 Feodor Ivanovich Chaliapin (նիդերլ.)
  4. 1 2 3 4 Archivio Storico Ricordi — 1808.
  5. 1 2 ДубльГИС, 2ГИС — 1999.
  6. 1 2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  7. 1 2 Freidin G. Encyclopædia Britannica
  8. 1 2 3 https://www.russinitalia.it/dettaglio.php?id=947
  9. ↑ https://www.russinitalia.it/dettaglio.php?id=824
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆեոդոր Շալյապին» հոդվածին։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 413)։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ֆեոդոր_Շալյապին&oldid=10616735» էջից