Պյոտր Չայկովսկի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Պյոտր Չայկովսկի
Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg
Հիմնական տվյալներ
Բնօրինակ անուն Пётр Ильи́ч Чайко́вский
Ծնվել է մայիսի 7, 1840({{padleft:1840|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[1][2][3]
Վոտկինսկ, Ռուսական կայսրություն
Երկիր Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն
Մահացել է նոյեմբերի 6, 1893({{padleft:1893|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1][2][3] (53 տարեկանում)
Սանկտ Պետերբուրգ
Ժանրեր դասական երաժշտություն, օպերա և սիմֆոնիա
Մասնագիտություն կոմպոզիտոր, դիրիժոր, մանկավարժ, երաժշտականքննադատ
Ստորագրություն
Ստորագրություն

Պյոտր Իլյիչ Չայկովսկի (ռուս.՝ Пётр Ильич Чайковский, մայիսի 7, 1840[1][2][3], Վոտկինսկ - նոյեմբերի 6, 1893[1][2][3], Սանկտ Պետերբուրգ[4]), ռուս մեծ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, մանկավարժ, երաժշտական քննադատ։ Հեղինակ է ավելի քան 80 ստեղծագործությունների, այդ թվում՝ 7 սիմֆոնիայի, 10 օպերայի և 3 բալետի։ Նախնական կրթությունն ստացել է Սանկտ Պետերբուրգի իրավագիտության ուսումնարանում՝ դրան զուգահեռ խորությամբ ուսումնասիրելով երաժշտություն։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երիտասարդ Չայկովսկին, 1874 թվական

1850–1859 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի իրավագիտության ուսումնարանում, 1865 թվականին՝ ավարտել կոնսերվատորիան (Անտոն Ռուբինշտեյնի դասարան): 1866–1878 թվականներին եղել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր (աշակերտներից է Սերգեյ Տանեևը):

1868 թվականից հանդես է եկել նաև որպես երաժշտական քննադատ, 1887 թվականից՝ դիրիժոր։

1892 թվականին Չայկովսկին ընտրվել է Ֆրանսիայի Գեղեցիկ արվեստների ակադեմիայի թղթակից անդամ, 1893 թվականին՝ արժանացել Քեմբրիջի համալսարանի դոկտորի պատվավոր աստիճանի։

Չայկովսկու երաժշտությունը իր հարուստ մեղեդայնությամբ, սերտ կապով ժողովրդական երաժշտության և կենցաղային ռոմանսի հետ, մտքի խորությամբ, անկեղծ հուզականությամբ մեծ տարածում է ստացել և խոր հետք թողել ռուսական երաժշտության պատմության մեջ։ Նրա ավանդույթների հիման վրա աճել է կոմպոզիտորների մի ստվար խումբ։

Առնչություններ հայերի հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1886–1890 թվականներին Չայկովսկին այցելել է Թիֆլիս, հայ երաժիշտներից մտերիմ հարաբերություններ են ստեղծվել Գենարիոս Ղորղանյանի հետ։ Թիֆլիսում՝ հայկական եկեղեցում, մեծ հետաքրքրությամբ լսել է ժամերգությունը.

Aquote1.png ...Հաճախել եմ առավել նշանավոր եկեղեցիները և, ի միջի այլոց՝ հայկական եկեղեցին, որտեղ ինձ շատ հետաքրքրեցին ժամասացության առանձնահատկությունները՝ ընդհանրապես և երգեցողությունը՝ մասնավորապես
- Ն. ֆոն Մեկին ուղղված նամակից, 6.4.1886
Aquote2.png

[5]

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չայկովսկին Խարկովում, 1893 թվական (ֆոտոդիմանկարը՝ Ալֆրեդ Ֆեդեցկու)

Չայկովսկին սերտ կապված էր XIX դարի ռուսական առաջավոր մշակույթի հետ։ Իբրև արվեստագետ ձևավորվելով 1860-ական թվականների դեմոկրատական գաղափարների ազդեցությամբ՝ իր երկերում մեծ խորությամբ, ճշմարտացիորեն արտացոլել է կյանքն իր բազմազան դրսևորումներով, ստեղծել է նաև ժողովրդական կենցաղի գունագեղ տեսարաններ, բնության բանաստեղծական նկարագրեր։ Լինելով հոգեբան կոմպոզիտոր՝ ռեալիստական մեծ ուժով բացահայտել է մարդու ներաշխարհը՝ նուրբ քնարական զեղումներից մինչև ողբերգական ապրումներ։

Չայկովսկու ստեղծագործության առանցքային թեման անհատի բախումն է անողոք իրականության հետ։ Գրել է 10 օպերա, 3 բալետ, 7 սիմֆոնիա (այդ թվում՝ «Մանֆրեդը»), նախերգանքներ, սյուիտներ և այլ գործեր սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, կանտատ, կամերային գործիքային անսամբլներ, մոտ 100 ռոմանս, երգեր, զուգերգեր, խմբերգեր, դաշնամուրի (100-ից ավելի), ջութակի, թավջութակի պիեսներ։

Սիմֆոնիկ երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չայկովսկին XIX դարի 2-րդ կեսի խոշորագույն սիմֆոնիստներից է։ Նա զարգացրել է քնարական–դրամատիկական սիմֆոնիայի ժանրը (4-րդ, 5-րդ, 6-րդ սիմֆոնիաները): Սիմֆոնիկ լավագույն երկերն են՝ 6-րդ («Պաթետիկական») սիմֆոնիան (1893), «Ռոմեո և Ջուլիետ» նախերգանք–ֆանտազիան (1869, 2-րդ խմբ՝. 1870, 3-րդ խմբ.՝ 1880), «Ֆրանչեսկա դա Ռիմինի» նախերգանքը (1876), դաշնամուրի 1-ին (1875) և ջութակի (1878) կոնցերտները։

Չայկովսկին դիմել է պատմական, կենցաղային, ֆանտաստիկ, քնարական, խոր հոգեբանական սյուժեների, ստեղծել տարբեր ժանրերի օպերաներ՝ պատմահոգեբանական, կոմիկական–ֆանտաստիկ, քնարական, երաժշտական հոգեբանական դրամա։ Ձգտելով ստեղծել «մտերմիկ, բայց ուժեղ դրամա»՝ Չայկովսկին ընտրել է սուր դրամատիկական բախումներով սյուժեներ, հիմնված կյանքի ճշմարիտ պատկերման, հակասությունների բացահայտման վրա։ Օպերաների հերոսը ուժեղ կրքերի, բարդ հոգեկան աշխարհի տեր անձնավորություն է՝ ընդունակ խորապես վերապրելու տարբեր հույզեր ու զգացմունքներ։

Օպերաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չայկովսկու օպերաներին բնորոշ են ընդհանրացման բարձր մակարդակն ու սիմֆոնիկ զարգացումը։ Նրանցում երգային մասն առաջնային նշանակություն ունի, միևնույն ժամանակ նվագախումբը ակտիվ դեր է խաղում կերպարների ստեղծման, դրամատիկական իրադրությունների, հերոսների հոգեվիճակների բացահայտման, կենցաղի պատկերման գործում։

Հասուն շրջանը սկսվել է «Եվգենի Օնեգին» օպերայով (ըստ Ա. Պուշկինի, 1877–78), գլուխգործոցն է «Պիկովայա դամա»-ն (ըստ Պուշկինի, 1890), մեծ հաջողություն ունեն «Օռլեանի կույսը» (1879), «Մազեպա»-ն (1883), «Չարոդեյկա»-ն (1887), «Չերեվիչկի»-ն (1885), «Իոլանտա»-ն (1891):

Բալետներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չայկովսկին բալետային երաժշտության խոշոր բարեփոխիչ է։ Կիրառելով երաժշտության սիմֆոնիկ զարգացման սկզբունքները՝ խորացրել է բալետի հոգեբանական բովանդակությունը, ստեղծել վառ կերպարներ։ Նրա բալետներում երաժշտությունը ձեռք է բերել առաջնակարգ գեղարվեստական նշանակություն։

«Կարապի լիճը» (1876), «Քնած գեղեցկուհին» (1889) և «Շչելկունչիկ» (1892) բալետները նոր դարաշրջան են ժանրի պատմության մեջ։

Այլ ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չայկովսկու երեք լարային կվարտետները, դաշնամուրային տրիոն և սեքստետը ռուսական դասական կամերային գործիքային երաժշտության լավագույն օրինակներ են։ Մեծ տարածում ունեն ռոմանսները, որոնց բնորոշ է կերպարների հարստությունը, զգացմունքների արտահայտման անմիջականությունը։

Արգասաբեր էր Չայկովսկու գործունեությունը քննադատության ասպարեզում և կատարողական արվեստում։ Նա մեծապես նպաստել է ազգային երաժշտության տարածմանը Ռուսաստանում և արտասահմանում։

Հիմնական ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օպերաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բալետներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Չայկովսկի» բարձրաքանդակը Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի պատին

Չայկովսկու անունով են կոչվում Մոսկվայի և Կիևի կոնսերվատորիաները, Պերմի օպերայի և բալետի թատրոնը, Երևանի երաժշտական տասնամյակը և այլն։ Երևանում նրա անունով անվանակոչված է փողոցներից մեկը:

1958 թվականից Մոսկվայում անցկացվում է Չայկովսկու անվան միջազգային մրցույթ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Чайковский Петр Ильич // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) — Т. 29 : Чаган — Экс-ле-Бен.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Բրիտանիկա առցանց հանրագիտարան
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  4. 4,0 4,1 Record #118638157 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 30-ին 2014:
  5. Թադևոսյան Ա., էջեր հայ–ռուսական երաժշտական կապերի պատմությունից, 1977, էջ 57

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մելիք–Վրթանեսյան Կ., Պյոտր Ւլյիչ Չայկովսկի, Ե., 1940
  • Корганов В. Д., Чайковский на Кавказе, Е., 1940
  • Асафьев Б. В., Избранные труды, т. 2, М., 1954
  • Протопопов Вл., Туманина Н., Оперное творчество Чайковского, М., 1957
  • Житомирский Д., Балеты Чайковского, М., 1957
  • Николаева Н., Симфонии П. И. Чайковского, М., 1958
  • Туманина Н., Чайковский. Путь к мастерству, М., 1962
  • Туманина Н., Чайковский. Великий мастер, М., 1968
  • Ларош Г. А., Избранные статьи, в. 2, Л., 1975
  • Орлова Е., Петр Ильич Чайковский, М., 1980
  • Должанский А., Симфоническая музыка Чайковского, Д., 1981

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png