Ֆրանց Շուբերտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆրանց Շուբերտ
Franz Peter Schubert
Franz Schubert c1827.jpg
(երգահան)
Ծնվել է հունվար 31, 1797
Ծննդավայր Ավստրիա
Մահացել է նոյեմբեր 19, 1828
Մահվան վայր Վիեննա[1]
Քաղաքացիություն Flag of Austria.svg Ավստրիա
Ստեղծագործություն(ներ) Q163587?, Q210566? և Q223534?
Մասնագիտություն կոմպոզիտոր և դաշնակահար
Ստորագրություն Franz Schubert Signature.svg
Franz Schubert Վիքիպահեստում

Ֆրանց Շուբերտ (գերմ.՝ Franz Peter Schubert, հունվարի 31, 1797[2][3], Վիեննա[4] - նոյեմբերի 19, 1828[2][3], Վիեննա[1]), ավստրիացի երգահան, գրել է շուրջ 600 երգեր, 9 սիմֆոնիաներ (ներառյալ հանրաճանաչ «Անավարտ սիմֆոնիան»), հոգևոր երաժշտություն, օպերաներ և մեծ թվով կամերային և դաշնամուրային երաժշտություն։ Հայտնի է իր յուրահատուկ մեղեդային և ներդաշնակ ոճով։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շուբերտը ծնվել է 1797 թվականի հունվարի 31-ին՝ Լիխնետալի դպրոցի ուսուցչի ընտանիքում։ Հայրը սիրողական մակարդակով զբաղվում էր երաժշտությամբ։ Շուբերտի 14 քույրերն ու եղբայրները մահացել են վաղ հասակում, և նրա եղբայր Ֆերդինանդը ևս իրեն շատ լավ է դրսևորել երաժշտության մեջ։ Ֆրանց Շուբերտը վաղ տարիքում երաժշտության դասեր է առել հորից (ջութակ), եղբորից (դաշնամուր), նաև Միքայել Հոլցերից (երգեցողություն)։ 1808 թվականին Վիեննայում ընդունվել է Արքունական երգչախումբ, որտեղ նաև սովորել է նվագել մի քանի գործիքներ և տեսության դասեր է առել կոմպոզիտոր Անտոնիո Սալիերիից։ 1813–1814 թվականներին սովորել է ուսուցչական սեմինարիայում և որպես ուսուցիչ աշխատել մինչև 1818 թվականը։ Ստեղծագործել է 1813 թվականից, սակայն նրա երկերը հրատարակվել են 1821 թվականից. ճանաչվել են հատկապես երգերը (շուրջ 600)։ Շուբերտի շնորհիվ երգի ժանրը ձեռք է բերել գեղարվեստական ձև և հարստացրել համերգային վոկալ երաժշտությունը, ստեղծել է երգի նոր տեսակ։

Շուբերտն իր լավագույն երգերը գրել է Վիլհելմ Մյուլլերի բանաստեղծությունների տեքստերով («Գեղեցիկ ջրաղացպանուհին», «Ձմեռային ճանապարհ», երգաշարեր)։ Հայտնի է նաև «Կարապի երգը» ժողովածուն, որի բազմաթիվ երգեր («Սերենադ», «Ձկնորսուհին», «Ծովի ափին» և այլն) արժանացել են համաշխարհային ճանաչման։ Շուբերտը երգեր է գրել նաև Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթեի («Անտառի արքա», «Վայրի վարդը»), Հայնրիխ Հայնեի («Երկվորյակ»), Ֆրիդրիխ Շիլլերի («Աղջկա գանգատը») և այլ բանաստեղծների խոսքերով։ Նրա երգերը բարձր է գնահատել Բեթհովենը։

Շուբերտի անունով կոչվել է խառնարան Փայլածու (Մերկուրի) մոլորակի վրա։

Շուբերտը ծնվել է երաժշտական ընտանիքում և ստացել է երաժշտական կրթություն մանկության տարիներին։ Թեև Շուբերտի շուրջ ձևավորվել էր ընկերների ու մերձավորների շրջապատ, որը հիանում էր իր ստեղծագործություններով, իր կյանքի ընթացքում նրա երաժշտությունը չէր վայելում լայն ճանաչում։ Նրան երբեք չհաջողվեց ընդունվել մշտական աշխատանքի և ապահովել իր համար վաստակի կայուն աղբյուր, ստիպված էր ապավինել իր ընկերների և ընտանիքի օժանդակությանը։ Որոշ ոչ կանոնավոր վաստակ էին ապահովում իր երաժշտական գործերի հրատարակումը և երաժշտության մասնավոր դասերը։ Մահացել է 31 տարեկան հասակում «տիֆի տենդ» անորոշ ախտորոշմամբ հիվանդությունից, սակայն որոշ հետազոտողներ գտնում են, որ Շուբերտի մահվան իրական պատճառը սիֆիլիսն է։ Շուբերտին թաղել են այն գերեզմանատանը, որտեղ ամփոփված էր Լյուդվիգ վան Բեթհովենի աճյունը։ 1888 թվականին երկուսի աճյուններն էլ տեղափոխել են Վիեննայի կենտրոնական գերեզմանատան հուշահամալիր։

Շուբերտի երաժշտության նկատմամբ հետաքրքրությունը արմատապես աճել է նրա մահվանից անցած տասնամյակների ընթացքում։ 19-րդ դարում նրա ստեղծագործությունները բացահայտել, հավաքել և տարածել են այնպիսի երգահաններ, ինչպիսիք են Ֆերենց Լիստը, Ռոբերտ Շումանը և Ֆելիքս Մենդելսոնը։ Շուբերտն այսօր համարվում է Արևմուտքի դասական լավագույն երգահաններից մեկը։

Ստեղծագործությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շուբերտը գրել է նաև սիմֆոնիկ և դաշնամուրային երաժշտություն. ֆանտազիաներ (Դո մաժոր, Ֆա մինոր), էքսպրոմտներ, երաժշտական ակնթարթներ, սոնատներ։ Կոմպոզիտորը 9 սիմֆոնիայի հեղինակ է, որոնցից առավել հայտնի են Չորրորդը՝ «Ողբերգականը», Հինգերորդը և Ութերորդը՝ «Անավարտը», որը երկմասանոց քնարադրամատիկական երկ է և աչքի է ընկնում հոգեբանական խորությամբ։ Իններոդ սիմֆոնիայում գերակշռում են ժողովրդական-էպիկական կերպարները։ Հանրահայտ են նրա բազմաթիվ կամերային ստեղծագործությունները, որոնցից ամենատարածվածը «Ֆորել» դաշնամուրային կվինտետն է։ 22 կվարտետից առավել նշանավոր են Լյա մինորը, Ռե մինորը և Սոլ մաժորը։

Շուբերտի դաշնամուրային սոնատներն աչքի են ընկնում ուրույն մեկնաբանություններով։ Նրա «Թափառաշրջիկը» ֆանտազիան կանխորոշել է Ֆերենց Լիստի սիմֆոնիկ պոեմների կառուցվածքը, իսկ դաշնամուրային «Էքսպրոմտները» և «Երաժշտական ակնթարթները»՝ Ֆրիդերիկ Շոպենի և Ֆերենց Լիստի դաշնամուրային երաժշտության բնորոշ գծերը։ Շուբերտը գրել է նաև օպերաներ («Ալֆոնսո և Էստրելլա», «Ֆիերաբրաս», «Էգինհարդ և Էմմա» և այլն), օպերետներ («Հայելու ասպետը», «Ֆեռնանդո» և այլն), պոլոնեզներ, նախերգանքներ, քայլերգեր, պարեր և այլ գործեր։

Շուբերտի ստեղծագործությունը սերտորեն առնչվում է ավստրիական ժողովրդական արվեստին և լայնորեն տարածվել է երկրում, թեև ժողովրդական թեմաներ հազվադեպ է օգտագործել։ Նա իր երկերում կարևորել է հարմոնիայի և գործիքավորման գունեղությունը։ Լինելով վիեննական դասական դպրոցի ավանդույթների հետևորդ՝ Շուբերտն արևմտաեվրոպական երաժշտության մեջ հայտնի է նաև որպես նորարար։ Ինչպես բոլոր վիեննական դասականների, այնպես էլ Շուբերտի երկերն առանձնանում են կերպարների հարստությամբ, թեմաների և իրադարձությունների լայն ընդգրկումով։

Կոմպոզիտորի բազմաթիվ գործեր կատարվել են նրա մահից տասնամյակներ անց. Դո մաժոր սիմֆոնիան ամբողջությամբ հնչել է 1839 թվականին՝ Ֆելիքս Մենդելսոնի ղեկավարությամբ, իսկ «Անավարտը»՝ 1865 թվականին։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Record #118610961 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 30-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 Record #118610961 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  3. 3,0 3,1 3,2 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  4. 4,0 4,1 Record #118610961 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 10-ին 2014:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]