Օպերա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Օպերա (այլ կիրառումներ)
Տեսարան «Լյուչիա դի Լամերմուր» օպերայից, Ատլանտայի օպերա, 2011 թվական

Օպերա (իտալ.՝ opera — երկ, ստեղծագործություն), երաժշտական-թատերական ստեղծագործություն, որը հիմնված է խոսքի, բեմական գործողության և երաժշտության սինթեզի վրա։ Առաջացել է Իտալիայում 16-17 դդ. սահմանագլխում։ «Օպերա» տերմինը ներկայիս նշանակությամբ առաջին անգամ գործածվել է 1639 թվականին, սակայն տարածում է ստացել միայն 18-րդ և 19-րդ դարերի սահմանագլխին[1]: Առաջին հայկական օպերան է համարվում Տիգրան Չուխաջյանի «Արշակ Բ» օպերան։

Օպերայի գրական հիմք՝ լիբրետոն[2], մարմնավորվում է երաժշտական դրամատուրգիայի և առաջին հերթին վոկալ երաժշտության ձևերով։ Օպերան սինթետիկ ժանր է, որ միասնական թատերական գործողության մեջ միավորում է արվեստի տարբեր տեսակներ՝ դրամատուրգիա, երաժշտություն, կերպարվեստ (դեկորացիաներ, զգեստներ), խորեոգրաֆիա (բալետ)։ Պատմականորեն ձևավորվել են օպերային երաժշտության տարբեր տարատեսակներ՝ պատմա–հերոսական, պատմա–ռոմանտիկ, հերոսական–էպիկական, երաժշտական դրամա, քնարական, հեքիաթային–ֆանտաստիկ, կոմիկական, ժողովրդական կենցաղային և այլն։ Օպերայի որոշ տեսակներ սերտ կապեր ունեն որոշակի ազգային մշակույթի և դարաշրջանի հետ՝ իտալական օպերա-սերիա (ծանրաբարո), օպերա-բուֆֆա (կոմիկական), ֆրանսիական մեծ օպերա (grand opera), ֆրանսիական օպերա-կոմիկ, քնարերգական օպերա, գերմանական և ավստրիական զինգշպիլ, անգլիական բալլադային օպերա։ Բազմազան են դասական օպերայի վոկալ ձևերը։ Հերոսների բնութագրերը առավել ամբողջական են բացահայտվում մենակատարային համարներում (արիա, արիոզո, արիետա, կավատինա, մոնոլոգ, բալլադ, երգ)։ Օպերայում տարբեր ֆունկցիաներ ունի ռեաչիտատիվը, այն հաճախ երաժշտական դրամատուրգիայի գործուն տարր է։ Անսամբլները (դուետ (զուգերգ), տրիո, կվարտետ, կվինտետ և այլն) կոնֆլիկտային իրավիճակներ ստեղծելու, գործողության զարգացման, գաղափարների, բնավորությունների բախման հնարավորություններ են ընձեռում։ Օպերայում տարբեր է երգչախմբի դերը (կարող է լինել ֆոն, տեղի ունեցածի յուրօրինակ մեկնաբան, պատկերել ժողովրդական կյանքի մոնումենտալ տեսարաններ և այլն։ Երաժշտական դրամատուրգիայում մեծ տեղ է հատկացվում նվագախմբին, որի արտահայտչամիջոցները ծառայում են կերպարների ավելի ամբողջական բացահայտմանը։ Օպերայում տեղ են գտնում նաև ինքնուրույն սիմֆոնիկ էպիզոդներ՝ նախերգանք, անտրակտ (առանձին գործողությունների նախաբան)։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յակոպո Պերի, պատմության մեջ առաջին օպերայի հեղինակը

Որպես ինքնուրույն ժանր՝ օպերան ձևավորվել է XVI-XVII դարերի սահմանագծին Իտալիայում։ Առաջին օպերաներն են՝ «Դափնե» (1597-98) և «Էվրիդիկե» (1600), որոնց երաժշտությունը գրել է Յակոպո Պերին, տեքստը՝ Օ. Ռինուչչինին։ Օպերայի պատմության հաջորդ փուլը Կլաուդիո Մոնտեվերդիի «Օրփեոս»-ն է։ XVII դարի 2-րդ կեսին ձևավորվել է ֆրանսիական օպերային դպրոցը, որի ներկայացուցիչներն են Ժան Բատիստ Լյուլլին (ստեղծել է «քնարական ողբերգության» դասական տեսակը, «Ալցեստա», «Արմիդա») և Ժան Ֆիլիպ Ռամոն։ XVII դարում ինքնատիպ օպերային ժանր է ձևավորվել Իսպանիայում (սարսուելա)։ Անգլիայում օպերան կապված է կոմպոզիտոր Հենրի Պյորսելի անվան հետ («Դիդոնե և Էնեաս»)։ Գերմանական առաջին օպերային կոմպոզիտորը Հենրիխ Շյուցն է («Դափնե»)։ XVII-XYIII դարերի սահմանագծին մեծ նշանակություն է ձեռք բերել նեապոլյան օպերային դպրոցը Ա․ Սկարլատտիի գլխավորությամբ, որը օպերայի նոր տեսակի՝ սերիա-օպերայի (բառացի՝ «լուրջ» օպերա) հիմնադիրն է։ Սերիա-օպերայի հետ է կապված Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի ստեղծագործությունը («Հուլիոս Կեսարը Եգիպտոսում», «Թամերլան», «Ռոդելինդա» և այլն)։ XVIII դարի կեսին սերիա-օպերային փոխարինել է կոմիկական օպերան։ Տարբեր երկրներում ձևավորվել են կոմիկական օպերայի ազգային տարատեսակներ․ Իտալիայում՝ բուֆֆ-օպերա, որի ներկայացուցիչներն են Ջովաննի Բատիստա Պերգոլեզին («Սպասուհին՝ տիրուհի»), Ջովանի Պաիզիելլոն («Ջրաղացպանուհին») և Դոմենիկո Չիմարոզան («Գաղտնի ամուսնություն»), Անգլիայում՝ բալլադային օպերա (Ջ․ Գեյի և Ջ․ Փեփուշի «Աղքատների օպերա»), Իսպանիայում՝ տոնադիլիա (Մ․ դե Պ․ Վ․ Գարսիայի «Կեղծ ծառան»), Ֆրանսիայում՝ կոմիկական օպերա (Է․ Դունիի «Սիրահարված նկարիչը», Ֆ․ Ա․ Ֆիլիդորի «Այգեպանը և նրա տերը», Ա․ Է․ Գրետրիի «Ռիչարդ Առյուծասիրտը»), Ավստրիայում և Գերմանիայում՝ զինգշպիլ։

Ջուզեպպե Վերդիի Կախարդական սրինգ օպերայի բեմանկարներից, 1815 թվական

Հսկայական նշանակություն է ունեցել օպերային արվեստի խոշորագույն ռեֆորմատորներ Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկի («Օրփեոս և Էվրիդիկե», «Ալցեստա») և Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի («Ֆիգարոյի ամուսնությունը», «Դոն Ժուան», «Կախարդական սրինգ») գործունեությունը։

Իտալական կոմիկական օպերայի բնորոշ գծերը փայլուն արտահայտություն են գտել Ջոակինո Ռոսսինիի ստեղծագործության մեջ («Սևիլյան սափրիչ»)։ Օպերային երաժշտության մեջ ռոմանտիզմի առաջին ներկայացուցիչներից է գերմանական կոմպոզիտոր Վեբեր Կարլ Մարիա ֆոնը («Ազատ հրաձիգը»), ռոմանտիկական պլանով են գրված Ռիխարդ Վագների վաղ շրջանի օպերաները («Ռիենցի», «Թռչող հոլանդացին»)։ Ֆրանսիայում ռոմանտիկ ոճը մարմնավորվել է Ջակոմո Մեյերբերի «Ռոբերտ Սատանա», «Հուգենոտներ»), Իտալիայում Վինչենցո Բելլինիի («Սոմնամբուլա», «Նորմա»), Սոմնամբուլաի «Լյուչիա դի Լամերմուր»), Ջուզեպպե Վերդիի (վաղ շրջանում «Նաբուգոդոնոսոր», «Լոմբարդցիներ») ստեղծագործության մեջ։

XIX դարը ռուսական օպերայի ծաղկման շրջանն է։ Դրա հիմնադիր Միխայիլ Գլինկայի ժողովրդական-հայրենասիրական «Իվան Սուսանին» և հեքիաթային-էպիկական «Ռուսլան և Լյուդմիլա» օպերաները ռեալիստական արվեստի վառ նմուշներ են։ Ռուսաստանում առաջին սոցիալ-կենցաղային երաժշտական դրաման ստեղծել է Ալեքսանդր Դարգոմիժսկին («Ջրահարսը»)։ 1860-ական թվականներին ռուսական օպերայի հետագա վերելքը կապված է «Հզոր խմբակ»-ի կոմպոզիտորների գործունեության հետ։ Համաշխարհային օպերային արվեստի զարգացման վրա հսկայական նշանակություն են ունեցել Մոդեստ Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով», «Խովանշչինա» ժողովրդական երաժշտական դրամաները։ Ստեղծվել են Ալեքսանդր Բորոդինի «Իշխան Իգոր», Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի «Ձյունանուշիկը», «Սադկո», «Ոսկի աքլորիկը» և այլ օպերաներ։ Երաժշտական թատրոնի մեծագույն երևույթներից է Պյոտր Չայկովսկու օպերային ստեղծագործությունը՝ «Եվգենի Օնեգին», «Պիկովայա դամա» և այլն։

Մագդալենա Կոժենա և Յոնաս Կաուֆման, տեսարան «Կարմեն» օպերայից, Զալցբուրգի փառատոն, 2012 թվական

Իտալիայում ռեալիստական արվեստի դասականը Ջուզեպե Վերդին էր («Ռիգոլետտո», «Տրավիատա», «Աիդա», «Օթելլո», «Ֆալստաֆ»)։ XIX դարի 2-րդ կեսի ֆրանսիական երաժշտական թատրոնին բնորոշ է քնարական օպերայի ժանրը՝ Շառլ Գունոյի «Ֆաուստ», Կլեմամ Ֆիլիբեր Լեո Դելիբ «Լակմե», Ժյուլ Մասնեի «Մանոն»։ XIX դարի ֆրանսիական երաժշտության մեջ օպերային ռեալիզմի գագաթը Ժորժ Բիզեի «Կարմեն» օպերան է։ XIX դարի 2-րդ կեսին գերմանական և ողջ եվրոպական օպերային արվեստի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Ռիխարդ Վագների ստեղծագործությունը։ Վագների ռեֆորմատորական օպերաներն են՝ «Տրիստան և Իզոլդ», «Նիբելունգի մատանին» քառերգությունը, «Նյուրնբերգցի մայստերզինգերներ», «Պարսիֆալ»։

XIX դարի վերջին իտալական օպերայում ծագել է նոր ուղղություն՝ վերիզմ, որի ներկայացուցիչներն են՝ Պ․ Մասկանյին («Գեղջկական պատիվ»), Ռուջերո Լեոնկավալլոն («Պայացներ»), Ջակոմո Պուչչինին («Մանոն Լեսկո», «Բոհեմա», «Տոսկա», «Չիո-Չիո-սան»)։ XIX դարում Արևելյան Եվրոպայում ազատագրական շարժումների հետևանքով ձևավորվել են ազգային օպերային դպրոցներ՝ չեխական, լեհական, հունգական, որ գլխավորել են Բեդրժիխ Սմետանան, Ստանիսլավ Մոնյուշկոն, Ֆերենց Էրկելը։ Ազգային օպերային մշակույթների ձևավորման նմանատիպ պրոցես տեղի է ունեցել նախահեղափոխական Ռուսաստանի մի շարք ժողովուրդների մոտ։ Այդ դպրոցների ներկայացուցիչներն էին Ուկրաինայում՝ Սեմյոն Գուլակ-Արտեմովսկին, Նիկոլայ Լիսենկոն, Վրաստանում՝ Մելիտոն Բալանչիվաձեն, Ադրբեջանում՝ Ու․ Հաշիբեկովը և ուրիշներ։ XIX դարի վերշին և XX դարի սկզբին օպերային արվեստ մուտք գործեցին իմպրեսիոնիզմը (Կլոդ Դեբյուսիի «Պելեաս և Մելիզանդա»), էքսպրեսիոնիզմը (Ռիխարդ Շտրաուսի «Սալոմե», «Էլեկտրա», Առնոլդ Շյոնբերգի «Սպասում», Ալբան Բերգի «Վոցցեկ», Պաուլ Հինդեմիթի «Կարդիլյակ»), նեոկլասիցիստական միտումներ (Իգոր Ստրավինսկու «Էդիպ արքա»)։ Օպերայի զարգացման գործում նշանակալից ավանդ են ներդրել Դարիուս Միյոն, Կարլ Օրֆը, Մ․ դե Ֆալյան, Զոլտան Կոդայը, Լեոշ Յանաչեկը, Ջ․ Էնեսկուն և ուրիշներ։ XX դարի օպերայում նշանակալից երևույթ էր Ջորջ Գերշվինի «Պորգի և Բես»-ը։ Առաջադեմ երևույթներից են Ֆրանսիս Պուլենկի («Ձայն մարդկային»), Լ․ Դալլապիկոլայի («Բանտարկյալը»), Ջան Կարլո Մենոտտիի («Մեդիում», «Հյուպատոսը»), Բենջամեն Բրիտտենի («Ամառային գիշերվա երազը»), Ա․ Բուշի («Ուոթ Թայլեր») օպերաները։

Խորհրդային լավագույն օպերաներից են՝ Իվան Ձերժինսկի «Խաղաղ Դոն», Սերգեյ Պրոկոֆևի «Սեմյոն Կոտկո», «Պատերազմ և խաղաղություն», Դմիտրի Շոստակովիչի «Մցենսկի գավառի լեդի Մակբեթը» («Կատերինա Իզմայլովա»), Տիխոն Խրեննիկովի «Փոթորկի պահին», Դմիտրի Կաբալևսկու «Տարասի ընտանիքը» և այլն։ Ստեղծվել են ազգային դասական օպերաների վառ նմուշներ՝ Զաքարե Փալիաշվիլու «Դաիսի», Ու․ Հաշիբեկովի «Քյոռ Օղլի» և այլն։ Սովետական օպերայում նշանակալից ավանդ են ներդրել Ռ․ Մ․ Գլիերը, Կ․ Վ․ Մոլչանովը, Վ․ Ե․ Մուրադելին, Ս․ Մ․ Մլոնիմսկին, Ա․ Ն․ Խոլմինովը, Յու․ Ա․ Շապորինը, Վ․ Յա․ Շեբալինը, Ռ․ Կ․ Շչեդրինը, Ֆ․ Ամիրովը, Մ․ Աշրաֆին, Ե․ Գ․ Բրուսիլովսկին, Վ․ Ա․ Վլասովը, Դ․ Գ․ Գերշֆելդը, Ն․ Գ․ Ժիգանովը, Ա․ Կ․ Ժուբանովը, Մ․ Օ․ Զարինը, Է․ Ա․ Կապպը, Բ․ Ն․ Լյատոշինսկին, Ա․ Մալդիբաևը, Վ․ Մուխատովը, Շ․ Մ․ Մշվելիձեն, Օթար Թաքթաքիշվիլին, Ե․ Կ․ Տիկոցկին, Վ․ Գ․ Ֆերեն և ուրիշներ։

Հայկական օպերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոպրանո երգչուհի Անահիտ Մխիթարյանը Ա. Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայի գլխավոր դերում

1868 թվականին Կ․ Պոլսում Տիգրան Չուխաճյանն ստեղծել է հայկական ազգային դասական առաջին «Արշւսկ Բ» օպերան։ 1870-ական թվականներին գրել է մի շարք օպերետներ և կոմիկական օպերաներ՝ «Արիֆի խարդախությունը» (1872), «Քյոսե Քեհյա» (1874), «Լեբլեբիջի Հոր-հոր աղա» (1876)։ Չուխաճյանը ստեղծել է նաև «Զեյբեգլեր» (հայտնաբերված չէ) կոմիկական օպերան և «Զեմիրե» օպերա-կախարդապատկերը։ 1897 թվականին, մամուլի տվյալներով, ավարտել է «Ինդիանա» օպերան։ Օպերային ժանրի նկատմամբ մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել Կոմիտասը։ Նրա «Վարդան», «Սասնա ծռեր», «Քաղաքավարության վնասները», «Անուշ» օպերաներ ստեղծելու մտահղացումները և պահպանված ուրվագրումները վկայում են հայկական գեղջկական մելոսի և խոսակցական ելևէջների վրա հիմնված ռեալիստական օպերաներ ստեղծելու ձգտման մասին։ Գեղջկական թեման, ժողովրդական երգայնությունն են ընկած Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի «Շուշան» օպերայի (անավարտ) հիմքում։

1912 թվականին Ալեքսանդրապոլում ցուցադրվել է Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» (ըստ Թումանյանի)։ Արդեն իր զարգացման առաջին շրջանում հայկական օպերան ձևավորվել է հիմնականում որպես դեմոկրատական, ռեալիստական ժանր, որը կապված է դարաշրշանի առաջադեմ գաղափարական ձգտումներին։ Այն հենվում է մի կողմից ժողովրդական ստեղծագործության, մյուս կողմից՝ ռուս, և արևմտաեվրոպայի դասական երաժշտության ավանդույթների վրա։ XX դարի սկզբին օպերային ստեղծագործության բնագավառում աշխատել են նաև Վ․ Սարգսյանը («Անուշ»), Ե․ Բաղդասարյանը («Անուշ»), Գ․ Միրզոյանը, Ս․ Դեմուրյանը և ուրիշներ։ Ի հայտ են եկել և Երևանի, Թիֆլիսի, Բաքվի դպրոցներում կատարվել մանկական օպերաներ՝ Ա․ Մանուկյանի «Չարի վերջը», Մ․ Միրզայանի «Ճպուռն ու մրջյունը», Ե․ Բաղդասարյանի «Գյուլնազ տատի հեքիաթները», Ա․ Մայիլյանի «Չարաճճի Միկիչը», «Բախտի կորիզ» և այլն։

1927 թվականին Երևանի կոնսերվատորիայում կազմակերպվել է օպերային դասարան։ 1920-ական թվականներին ստեղծվել են հայկական նոր օպերաներներ՝ Ա․ Տեր-Ղևոնդյանի «Սեդա» (1921), Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ» (1928), և մանկական՝ Կ․ Զաքարյանի «Գառնիկ ախպեր» (1924), Մ․ Մազմանյանի «Ճուտիկ» (1926)։

Հայկական օպերայի պատմության մեջ կարևոր տեղ է գրավում Սպենդիարյանի «Ալմաստ»-ը։ 1933 թվականի հունվարի 20-ին Սպենդարյանի «Ալմաստ»-ով Երևանում բացվել է Հայաստանի պատմության մեջ առաջին մշտական օպերային թատրոնը՝ Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնը, որի առաջնահերթ խնդիրներից մեկը ազգային խաղացանկ ստեղծելն էր։ 1935 թվականին թատրոնը բեմադրել է Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ»-ը (նոր խմբագրում)։ 1930-ական թվականներին թատրոնի բեմում երևան են եկել հայկական կոմիկական օպերաներ՝ Հ․ Ստեփանյանի «Քաջ Նազար» (1935), Ա․ Այվազյանի «Թափառնիկոս» (1938)։ Երաժշտաբեմական արվեստում հայկական հերոսական էպոսի արտացոլման արժեքավոր փորձ էր Հ․ Ստեփանյանի «Սասունցի Դավիթ»-ը (1936)։ 1938 թվականին Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնում բեմադրվել է հեղափոխության թեմայով հայկական առաջին օպերան՝ Հ․ Ստեփանյանի «Լուսաբացին»-ը, 1941 թվականին՝ Կ․ Զաքարյանի «Մարջան»-ը։ 1939 թվականին Բաքվի օպերայի և բալետի թատրոնում բեմադրվել է Ա․ Մայիլյանի «Սաֆա» օպերան, որի հիմքում ընկած է ժողովուրդների բարեկամության գաղափարը։ Հայ կոմպոզիտորները դիմել են նաև այլ ժողովուրդների կյանքից և գրականությունից վերցված թեմաների՝ Լ․ Խոջա-Էյնաթյանի «Շլյուզ» (1931), «Խռովություն» (1938), «Ընտանիք» (1940), Ս․ Բալասանյանի «Վոսեի ապստամբությունը» (1939), «Դարբին Կովան» (1941) և այլն։

1945 թվականին Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնում բեմադրվել են Տիգրան Չուխաճյանի «Արշակ Բ», Լ․ Խոջա-Էյնաթյանի «Նամուս», 1949-ին՝ Ա․ Տեր-Ղևոնդյանի «Արեգակի ցոլքերում», 1950 թվականին՝ ժամանակակից կյանքն արտացոլող՝ Հ․ Ստեփանյանի «Հերոսուհի» օպերաները։ Նույն տարիներին են ստեղծվել Կ․ Զաքարյանի «Աղասի», Հ․ Ստեփանյանի «Նունե» օպերաները։ 1950 թվականին Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում բեմադրվել է պատերազմի տարիներին ստեղծված՝ Արմեն Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ» հայրենասիրական օպերան։ 1950-ական թվականների վերջին և 1960-ական թվականներին օպերային թատրոնում բեմադրվել են հայ կոմպոզիտորների մի շարք նոր օպերաներ, այդ թվում՝ Վ․ Տիգրանյանի «Սոս և Վարդիթեր» (1957), Ա․ Բաբաևի «Արծվաբերդ» (1957), Յու․ Գևորգյանի «Խարույկ» (1959), Գ․ Արմենյանի «Խաչատուր Աբովյան» (1960), «Խորտակում» (1968), Ա․ Տերտերյանի «Կրակե օղակում» (1967), Ա․ Հարությունյանի «Սայաթ-Նովա» (1969)։ 1970-80-ական թվականներին ստեղծված օպերաներից են՝ Է, Հարությունյանի «Հեքիաթ մեծերի համար» (բեմադրվել է 1970 թվականին), Գ․ Հախինյանի «Լեգենդի մարդը» (բեմ․ 1970), «Ծովինար» (1973), Ս․ Ջրբաշյանի «Գիքոր» (բեմ, 1974), Է․ Հովհաննիսյանի «Սասունցի Դավիթ» օպերա-բալետը (բեմ․ 1976), Յու․ Գևորգյանի «Հյուսիսափայլ» (ըստ Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի», 1976), Յու․ Ղազարյանի «Էռնըստ Հեմինգուեյ» (1983), Ա․ Տերտերյանի «Երկրաշարժ» (1984), Վ․ Բաբայանի «Կողմնակի մարդը» (1970), «Բեթհովենի նամակները» (1977), Է․ Սադոյանի «Մարիա Վոլկոնսկայայի օրագրերը» (1978), «Հե՜յ, ով կա այդտեղ» (ըստ Վիլյամ Սարոյանի, 1982), «Կյանքի ծառը» (1985), Ե․ Երկանյանի «Մոկաց Միրզա» ֆոլկ-օպերա-բալետը (1977), «Շուշանիկ» (1980), Վ․ Աճեմյանի «Կիկոսի մահը» (բեմ․ 1980) և այլ օպերաներ։

Հայկական օպերային արվեստն աչքի է ընկնում ժանրերի և ձևերի բազմազանությամբ մոնումենտալ պատմական, հերոսաէպիկական, կամերային-քնարական, կենցաղային և այլն։ Դրանցից մի քանիսը մոտենում են հոգեբանական դրամաներին կամ բարքերի կոմեդիաներին, մյուսները՝ հեղափոխական թատրոնի մասսայական ժանրերին։ Ստեղծվել են ինչպես համարային կառուցվածք ունեցող, այնպես էլ միջանցիկ դրամատուրգիայով, ինտենսիվ սիմֆոնիկ զարգացմամբ օպերաներ, որոշ օպերաներում գերիշխում է երգ-մեղեդային նախասկիզբը, մյուսներում՝ ասերգային-արտասանականը։

Այցելեք նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Келдыш Ю. В. Опера // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, 1978. — Т. 4. — С. 21.
  2. Келдыш Ю. В. Драматургия музыкальная // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, 1975. — Т. 2.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Роллан Р․, Опера в XVII веке в Италии, Германии, Англии, пер․ с франц․, М․, 1931.
  • Ля Лоранси Л․ де, Французская комическая опера XVI11 века, пер․ с франц․, М․, 1937.
  • Асафьев Б․ В․# Опера, в сб․։ Очерки советского музыкального творчества, т․ 1, М․–Л․, 1947.
  • Друскин М․, Вопросы музыкальной драматургии оперы․ На материале классического наследия, Л․, 1952.
  • Ярустовский Б․, Драматургия русской оперной классики, М․, 1952.
  • Ярустовский Б․, Очерки по драматургии оперы XX века, М․, 1971.
  • Тигранов Г․ Г․,․ Армянский музыкальный театр, т․ 1–3, Е․, 1956–75.
  • Еwen D․, Encyclopedia of the Opera, N․ Y․e 1955․
  • Келдыш Ю. В. Опера // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, 1978. — Т. 4. — С. 20—45.
  • Крауклис Г. В. Увертюра // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, 1981. — Т. 5. — С. 674—676.
  • Конен В. Д. Театр и симфония. — М.: Музыка, 1975. — 376 с.
  • Кириллина Л. В. Барочная опера и театр XX века // Театр XX века. Закономерности развития. / Отв. ред. А.В. Бартошевич. — М.: Индрик, 2003. — С. 430—460.
  • Луцкер П. В., Сусидко И. П. Итальянская опера XVIII века. — М., 1998. — Т. 1. Под знаком Аркадии. — 440 с. — ISBN 5-87334-030-7
  • Луцкер П. В., Сусидко И. П Итальянская опера XVIII века. — М.: Классика XXI век, 2004. — Т. 2. Эпоха Метастазио. — 768 с. — ISBN 5-89817-102-9
  • Рыцарев С. А. Кристоф Виллибальд Глюк. — М.: Музыка, 1987. — 181 с.
  • Гозенпуд А. А. Музыкальный театр в России: от истоков до Глинки. — Л.: Государственное музыкальное издатеьство, 1959. — 780 с.
  • Аберт Г. В. А. Моцарт. Часть первая, книга вторая / Пер. с нем., коммент. К. К. Саквы. — М.: Музыка, 1988. — 608 с. — ISBN 5-7140-0053-6
  • Адорно Т. Опера // Избранное: Социология музыки. — М. - СПб: Университетская книга, 1999. — С. 67—78.
  • Хонолка К. Великие примадонны = Die großen Primadonnen. — М.: Аграф, 1998. — 320 с.
  • Grout D. J., Williams H. W. A Short History of Opera. — Columbia University Press, 2003. — 1030 с. — ISBN 9780231119580
  • Parker R. The Oxford Illustrated History of Opera. — Oxford: Oxford University Press, 2001. — 541 с. — ISBN 9780192854452
  • Lippman E. A. A History of Western Musical Aesthetics. — University of Nebraska Press, 1992. — 536 с. — ISBN 0-8032-2863-5
  • Brandenburg D., Grund V. Christoph Willibald Gluck – Gluck und das Musiktheater im Wandel. — Salzburg: Gluck-Forschungstelle Salzburg Еpodium, 2015. — 322 с. — ISBN 9783940388445
  • Мугинштейн М. Л. Хроника мировой оперы. — Екатеринбург: У-Фактория, 2005. — Т. 1. 1600—1850. — 634 с. — ISBN 5-94799-423-2