Պիեռ Կոռնեյլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Կոռնել (այլ կիրառումներ)
Picto infobox auteur.png
Պիեռ Կոռնեյլ
ֆր.՝ Pierre Corneille
Pierre Corneille 2.jpg
Ծնվել է հունիսի 6, 1606({{padleft:1606|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1][2][3][4]
Ծննդավայր Ռուան[5]
Վախճանվել է հոկտեմբերի 2, 1684({{padleft:1684|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:2|2|0}})[1][2][3][4] (78 տարեկանում)
Վախճանի վայր Փարիզ, Ֆրանսիայի թագավորություն[5]
Մասնագիտություն դրամատուրգ, բանաստեղծ, թարգմանիչ, գրող և բանաստեղծ-փաստաբան
Լեզու ֆրանսերեն[6]
Ազգություն ֆրանսիացիներ
Քաղաքացիություն Royal Standard of the King of France.svg Ֆրանսիայի թագավորություն
Ժանրեր պոեզիա
Գրական ուղղություններ նեոդասականություն
Ուշագրավ աշխատանքներ Սիդ
Անդամակցություն Ֆրանսիական ակադեմիա
Pierre Corneille Վիքիպահեստում

Պիեռ Կոռնեյլ (ֆր.՝ Pierre Corneille; 1606 թ. հունիսի 6, Ռուան - 1684 թ. հոկտեմբերի 1, Փարիզ), ֆրանսիացի դրամատուրգ, համարվում է «ֆրանսիական ողբերգության հայր»։ Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1647

Կյանքը և ստեղծագործությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պիեռ Կոռնեյլը ծնվել է 1606 թվականին Ռուան քաղաքում՝ դատական պաշտոնյայի ընտանիքում։ Ավարտելով ճիզվիտական քոլեջը, ուսումնասիրելով իրավագիտություն և ստանալով փաստաբանի պաշտոն՝ Կոռնեյլը վարել է այն ոչ ուրախությամբ և հաջողությամբ։ Սկսել է գրել կատակերգություններ՝ «Մելիտե» (1629 թ.), 1631-1369 թվականներին՝ «Կլիտանդր», «Դատական սրահ», «Թագավորական հրապարակ», որոնք այժմ մոռացված են, բայց ժամանակին ջերմորեն են ընդունվել հանդիսականների կողմից։ Սկսում է իր ուժերը փորձել նաև ողբերգության մեջ՝ Սենեկայի համանուն պիեսի մոտիվներով գրելով «Մեդեա» պիեսը։

1636 թ. Կոռնեյլը ստեղծում է «Սիդ» ողբերգությունը (որպես աղբյուր օգտագործել է իսպանացի դրամատուրգ Գիլյեն դե Կաստրոյի պիեսը՝ Էլ Սիդի պատանեկության և սխրանքների մասին), որը մեծ հռչակ է բերում ֆրանսիացի դրամատուրգին՝ թարգմանվելով գերմաներեն, անգլերեն, իտալերեն և այլ լեզուներով։ Ֆրանսիայում տարածվում է մի թևավոր խոսք. «Գեղեցիկ, ինչպես Սիդը»։

Կոռնեյլի փառքը առաջացնում է կարդինալ Ռիշըլյոյի նախանձն ու զայրույթը։ Կարդինալի դրդումով Ֆրանսիական ակադեմիան սկսեց բացահայտել «Սիդ» ողբերգության սխալները և շեղումները «օրենքներից» և ապա խստագույնս դատապարտեց այն։ Դրամատուրգը միառժամանակ լռեց՝ քաշվելով իր ծննդավայր՝ Ռուան։ 1639-1640 թվականներին նա հանդես եկավ նոր հոյակապ ողբերգություններով՝ «Հորացիուս», և «Կիննա». 1643 թվականին գրեց «Պողիկտոսը»։ 1652 թվականին նրա «Պերտարիտ» ողբերգությունը սառը ընդունելության է արժանանում։ Ցնցված Կոռնեյլը յոթ տարով դադարում է նոր ստեղծագործություններ գրելուց և միայն 1659 թվականի հանդես է գալիս «Էդիպոս» ողբերգությամբ։ 1662 թվականին հաստատվում է Փարիզում, շարունակում է գրել, բայց նրա փառքը խամրում է, թուլանում է նրա կերպարների հմայքը, մարում են նրա ստեղծագործական ուժերը։ Նրան փոխարինելու է գալիս մի նոր տաղանդ՝ Ժան Ռասինը։ Կոռնեյլը դադարեց գրել 1674 թվականին և տաս տարի անց՝ 1684 թվականի սեպտեմբերի 30-ին վախճանվեց 78 տարեկան հասակում։

Կոռնեյլի ողբերգությունները տիպիկ կլասիցիստական ողբերգության օրինակ են։ Կոռնեյլը հետևում է կլասիցիստական թատրոնի նորմերին, հատկապես եռամիասնության՝ տեղի, ժամանակի և գործողության միասնության օրենքին, սակայն այն կիրառում է հարաբերականորեն. «Եթե ես շեղվում եմ դրանցից, ապա ամենևին ոչ այն պատճառով, թե չգիտեմ դրանք»։ Երբեմն նա նույնիսկ վիճարկում է այդ օրենքները՝ վկայակոչելով իր ժամանակակիցների համար անառարկելի հեղինակություններին. «Տեղի միասնության վերաբերյալ ես ոչ մի ցուցմունք չեմ գտնվում ոչ Արիստոտելի, ոչ Հորացիուսի մոտ» («Խոհեր եռամիասնության մասին») ։

Կոռնելի պիեսները (ամբողջական ցուցակ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Մելիտե» (Mélite, 1629)
  • «Քլիտանդր» (Clitandre (1631)
  • «Այրի» (La Veuve, 1632)
  • «Դղյակի պատշգամբասրահը» (La Galerie du Palais, 1633)
  • «Ընկերակցուհին» (La Suivante, 1634)
  • «Թագավորական հրապարակ» (La Place royale, 1634)
  • «Մեդեա» (Médée, 1635)
  • «Թյուիլրիի պարտեզում խաղացած կատակերգություն» (Comedie de Tuileries, համահեղինակ, 1635)
  • «Կոմիկական պատրանք» (L’Illusion comique, 1636)
  • «Սիդ» (Le Cid, 1636, թարգմանվել է հայերեն[7])
  • «Հորացիոս» (Horace, 1640)
  • «Կիննա» (Cinna, 1641)
  • «Պողիկտոս» (Polyeucte, (1642, թարգմանվել է հայերեն[7])
  • «Պոմպեոսի մահը» (La Mort de Pompée, 1644)
  • «Ստախոսը» (Le Menteur, 1644)
  • «Ռոդոգունե» (Rodogune, 1644)
  • «Թեոդորա» (Théodore, 1646)
  • «Հերակլիոս» (Héraclius, 1647)
  • «Անդրոմեդե» (Andromède, 1650)
  • «Դոն Սանչո Արագոնցի» (Don Sanche d’Aragon, 1650)
  • «Նիկոմեդես» (Nicomède, 1651)
  • «Պերտարիդե» (Pertharite, 1652)
  • «Էդիպոս» (Œdipe, 1659)
  • «Ոսկե գեղմ» (La Toison d’or, 1660)
  • «Սերտորիուս» (Sertorius, 1662)
  • «Սոփոնիսբե» (Sophonisbe, 1663)
  • «Օթոն» (Othon, 1664)
  • «Ագեսիլաոս» (Agésilas, 1666)
  • «Աթթիլա» (Attila, 1667)
  • «Տիտոս և Բերենիկե» (Tite et Bérénice, 1670)
  • «Պսիքե» (Psyché) (Մոլիերի և Ֆիլիպ Կինոյի հետ համահեղինակությամբ, 1671)
  • «Պուլքերիա» (Pulchérie, 1672)
  • «Սուրեն» (Suréna, 1674)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 SNAC
  4. 4,0 4,1 Internet Broadway Database — 2000.
  5. 5,0 5,1 Корнель Пьер // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1973. — Т. 13 : Конда — Кун. — С. 188–189.
  6. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11897704j
  7. 7,0 7,1 Ֆրանսիական կլասիցիզմ։ [Թատերգություն] / Կազմ., խմբ. և թարգմ.՝ Հ.Գ. Բախչինյան; Թարգմ.՝ Ն. Վարդանյան, Ա. Ղազինյան, Ալ. Թոփչյան; ԵՊՀ. - Երևան։ ԵՊՀ հրատ., 1982. - 464 էջ։ դիմանկ. ; 22 սմ. - (Ուսանողի գրադարան) - Սիդ - Պոլիկտոս - Դոն Ժուան կամ քարե հյուրը - Միզանտրոպ - Ֆեդրա - Քերթողական արվեստ Կենսագրականներ և ծանոթագր.