Վիլյամ Սարոյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Վիլյամ Սարոյան
William Saroyan 2.JPG
Ծնվել է օգոստոսի 31, 1908({{padleft:1908|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})
Ծննդավայր Ֆրեզնո[1]
Վախճանվել է մայիսի 18, 1981({{padleft:1981|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:18|2|0}}) (72 տարեկանում)
Վախճանի վայր Ֆրեզնո
Մասնագիտություն սցենարիստ, դրամատուրգ, վիպագիր, գրող և բանաստեղծ
Լեզու անգլերեն
Ազգություն ամերիկահայ և հայ
Քաղաքացիություն Flag of the United States.svg ԱՄՆ
Ստեղծագործական շրջան 1934-1980
Ուշագրավ աշխատանքներ Քո կյանքի ժամանակը, Իմ անունն Արամ է և Մարդկային կատակերգություն
Անդանակցություն Աներիկյան արվեստի և գրականության ակադեմիա
Պարգևներ Q504298? և Լավագույն դրամայի պուլիցերյան մրցանակ
Ամուսին Քերոլ Գրեյս
Զավակներ Լյուսի Սարոյան և Արամ Սարոյան
William Saroyan signature.jpg
Վիլյամ Սարոյան Վիքիքաղվածքում
William Saroyan Վիքիպահեստում
Վիլյամ Սարոյանին նվիրված ՀՀ փոստային նամականիշ։

Վիլյամ Արմենակի Սարոյան (անգլ.՝ William Saroyan, օգոստոսի 31, 1908 - մայիսի 18, 1981), ամերիկահայ գրող։ Ծնվել է Ֆրեզնոյում (ԱՄՆ, Կալիֆորնիա), Բիթլիսից գաղթած հայ ընտանիքում։ Գրողի ձևավորման մեջ մեծ դեր է խաղացել ինքնակրթությունը, ամերիկյան ու համաշխարհային գրականության ընթերցումը, հարազատ ժողովրդի հոգևոր մշակույթի, ավանդույթների, պատմության տարրերի ժառանգումը, հայկական շրջապատի ազգային ինքնատիպությունը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին անգամ իր ստեղծագործությունը տպագրել է 1933 թվականին, Բոստոնի «Հայրենիք» շաբաթաթերթում՝ Սիրակ Գորյան ստորագրությամբ։ Լայն ճանաչում է ձեռք բերել «Խիզախ պատանին թռչող ճոճաձողի վրա և այլ պատմվածքներ» (1934) առաջին գրքով, որի առթիվ ամերիկյան քննադատ Բ. Ռասկոն գրել է. «Ի՞նչն է հատկանաշական Սարոյանի համար որպես գրողի։ Սարոյանը բուռն է, պոռթկուն և խելացի, նա թախծոտ է, քնքուշ ու մարդկային, նա միամիտ է ձևանում, սակայն բնավ միամիտ չէ...: Նա ատում է դաժանությունն իր բոլոր դրսևորումներով, նա հարգում է մարդկային արժանապատվությունն ու հպարտությունը»։ Գրական կյանքի առաջին տասնամյակում Սարոյանը գրել է մի քանի հարյուր պատմվածք, որոնց մեծ մասն ամփոփվել է տասից ավելի ժողովածուներում։ Սարոյանը հատկապես կարճ պատմվածքի, նորավեպի ժանրում ներմուծել է տեղի ու ժամանակի իրողության հետ սերտորեն կապված սոցիալական-հոգեբանական թարմ թեմատիկա, արդիական հնչողություն ունեցող մարդասիրական բարոյական մոտիվներ, պատումի նոր ձևեր, քնարականությամբ ու հումորով լի հնչերանգներ, բնականություն և ճշմարտացիություն, պատկերների ու կերպարների գունագեղություն։ Սարոյանի գրական շատ կերպարներ ներկայացնում են հայկական միջավայրը՝ ազգային ավանդույթներով ու բարքերով։ Հայրենիքի մոտիվը, ինչպես և նրա դարավոր ավանդույթները պահպանող մարդկանց կերպարները հակադրվում են ապրելակերպի համահարթեցնող չափանիշներին։ Իրականության հետ նույնպիսի հարաբերության մեջ են «տարօրինակ» ու ձախորդ մարդկանց սարոյանական կերպարները ու հատկապես մանուկների և պատանիների տպավորիչ կերպարները։ Դրանք համաշխարհային գրականության մեջ մտել են որպես հոգու մաքրության խորհրդանշան։ Իրականության և երազանքի հակադրության, անհատի ներքին ազատության և հոգևոր գեղեցկության, սիրո և բարու հաստատման մոտիվներն են մարմնավորված Սարոյանի արձակում, որոնք հետաքրքրական լուծում են ստացել նաև նրա դրամաներում («Իմ սիրտը լեռներում է»), «Կյանքիդ ժամանակը», «Քարանձավի մարդիկ», «Հե՜յ, ո՞վ կա այդտեղ», «Կոտորածն մանկանց», «Խաղողի այգին» պիեսները։

1942 թվականին Սարոյանը զորակոչվել է բանակ, աշխատել զինվորական սցենարների ստեղծման վրա։ Նա պատերազմն ընկալել է որպես աղետ, այդ թեման արտացոլել «Մարդկային կատակերգություն» վիպակում և «Վեսլի Ջեկսոնի արկածները» վեպում։ 1950-1960-ական թթ. Սարոյանը ապրել է Եվրոպայում, ապա նորից հաստատվել ԱՄՆ-ում։ Այդ տարիներին ինքնակենսագրական նյութի օգտագործումով ստեղծել է հոգեբանական վիպակների շարք։

1960-ական թթ. սկսած՝ գրել է հուշագրական ժանրի գործեր։ Հատկապես ուշագրավ են Բեռնարդ Շոուին, Չառլի Չապլինին, Թ. Ս. Էլիոթին, Եղիշե Չարենցին նվիրված էջերը, հեղինակի մտորումները գրականության կոչման վերաբերյալ։

Վիլյամ Սարոյանը մահացել է 1981 թվականի մայիսի 16-ին, Ֆրեզնոյում, աճյունի մի մասը թաղված է Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոնում։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժառանգություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիլյամ Սարոյանի գերեզմանը Կոմիտասի անվան պանթեոնում
  • Նրա անվան կոչվել են դպրոց և համալսարան Երևանում։
  • 2008 թվականը Հայաստանում նրա ծննդյան 100-ամյակին նվիրված տարին էր։

Գրականություն Վ. Սարոյանի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վարսիկ Գրիգորյան, Վիլյամ Սարոյանը հայ թատրոնում (հայերեն, անգլերեն, ռուսերեն), Երևան, «Վան Արյան», 2010, 224 էջ։
  • Լևոն Մկրտչյան, Վիլյամ Սարոյանը մոտիկից, Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 152 էջ։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են