Չարլի Չապլին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Չառլի Չապլինից)
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox film.png
Չարլի Չապլին
Charlie Chaplin portrait.jpg
Ծնվել է ապրիլի 16, 1889({{padleft:1889|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[1][2][3][4][5][5][5][6][7][8]
Ծննդավայր Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[2][1]
Մահացել է դեկտեմբերի 25, 1977({{padleft:1977|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})[1][4][5][5][5][6][7][8] (88 տարեկանում)
Մահվան վայր Վևե, Canton of Vaud, Շվեյցարիա[1]
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Ազգություն British people
Մասնագիտություն կինոռեժիսոր, կոմպոզիտոր, կինոդերասան, սցենարիստ, կինոպրոդյուսեր, կատակերգու, մոնտաժող, ինքնակենսագիր, թատրոնի դերասան, ֆիլմերի երաժշտությունների հեղինակ, դերասան և Միմոս
Ծնողներ հայր՝ Չարլզ Չապլին[9], մայր՝ Հաննա Չապլին[9]
Ամուսին(ներ) Միլդրեդ Հարիս, Լիտա Գրեյ, Փոլեթ Գոդար և Ունա Օ'Նեյլ
Երեխա(ներ) Չարլզ Չապլին[10], Սիդնեյ Չապլին, Ջերալդին Չապլին, Մայքլ Չապլին, Ջոզեֆին Չապլին, Վիկտորիա Չապլին, Եվգեն Չապլին, Քրիստոֆեր Չապլին և Jane Chaplin
Պարգևներ և մրցանակներ Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ, Կինեմա Յունգպո պարգև, Օսկար մրցանակ կինոարվեստում բացառիկ նվաճումների համար, Bodil Honorary Award, Արծաթե ժապավեն լավագույն ոչ իտալերեն ֆիլմի համար, Խաղաղության միջազգային պարգև, Ոսկե առյուծ, Յուսի պարգև, BAFTA Academy Fellowship Award, Էրազմի պարգև, Բրիտանական կայսրութւան շքանշանի ասպետ-կոմանդոր, Օսկար՝ դրամատիկական ֆիլմում լավագույն երաժշտության համար, Օսկար մրցանակ կինոարվեստում բացառիկ նվաճումների համար, Բրիտանական կայսրության շքանշան, Օսկար մրցանակ կինոարվեստում բացառիկ նվաճումների համար, Օսկար լավագույն երաժշտության համար և Օսկար
charliechaplin.com
charliechaplin.fr

Չարլզ Սպենսեր Չապլին (անգլ.՝ Charles Spencer «Charlie» Chaplin; ապրիլի 16, 1889({{padleft:1889|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[1][2][3][4][5][5][5][6][7][8], Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[2][1] - դեկտեմբերի 25, 1977({{padleft:1977|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})[1][4][5][5][5][6][7][8], Վևե, Canton of Vaud, Շվեյցարիա[1]), անգլիացի նշանավոր կինոդերասան, կատակերգու, սցենարիստ, երգահան և ռեժիսոր, կինեմատոգրաֆիայի ունիվերսալ վարպետ, համաշխարհային կինեմատոգրաֆիայի ամենահայտնի կերպարներից մեկի՝ թափառաշրջիկ Չարլիի կերպարի ստեղծողը։ Ճանաչում է ձեռք բերել անձայն ֆիլմերի ժամանակաշրջանում։ Համարվում է ֆիլմարտադրության ամենակարևոր կերպարներից մեկը[11]։ Նրա կարիերան տևել է ավելի քան 75 տարի՝ սկսած Վիկտորյան ժամանակաշրջանի մանկությունից մինչև իր մահից 1 տարի առաջ։

Չապլինի լոնդոնյան մանկությունը եղել է ծանր և աղքատ։ Հոր բացակայության և մոր ծանր ֆինանսական դրության պատճառով նրան, ինը տարեկանը չբոլորած, երկու անգամ ուղարկել են աշխատանքի։ Երբ նա 14 տարեկան էր, մայրը տեղափոխվել է հոգեբուժարան։ Չապլինը դերեր է ստանձնել վաղ տարիքից՝ հանդես գալով երաժշտական սրահներում, իսկ ավելի ուշ աշխատել բեմում՝ որպես դերասան և կատակերգու։ 19 տարեկանում համագործակցում է հայտնի Ֆրեդ Կարնո ընկերության հետ, որը նրան Ամերիկա է տանում։ Չապլինը հետամուտ էր ֆիլմարտադրությանը և իր առաջին քայլերը արեց Քիստոուն Ստուդիայի «Կեցություն ստեղծելով» ֆիլմում (1914)։ Նա շուտով բարելավում է թափառաշրջիկ կերպարը և երկրպագուհիների բանակ է հավաքում։ 1918 թվականից նա աշխարհում ամենահայտնի կերպարներից էր։

1919 թվականին Չապլինը հիմնում է տարածաշրջանային Միացյալ Արվեստագետների ընկերությունը, որը նրան տալիս է իր ֆիլմերի ամբողջական վերահսկողությունը։ Նրա առաջին լիամետրաժ Ֆիլմը «Փոքրիկը»-ն է (1921), հաջորդաբար՝ «Փարիզուհին» (1923), «Ոսկու տենդ» (1925), «Կրկես» (1928)։ Նա հրաժարվում է հնչյունային ֆիլմին վերադառնալուց 1930-ին՝ փոխարենը արտադրելով «Մեծ քաղաքի լույսերը» (1931) և «Նոր Ժամանակներ» (1936) ֆիլմերը՝ առանց երկխոսության։ Չապլինը սկսում է հետաքրքրվել քաղաքականությամբ և իր «Մեծ բռնապետը» (1940) ֆիլմում ծաղրում է Ադոլֆ Հիտլերին։ 1940-ականները տարաձայնությունների տասնամյակ էր Չապլինի համար, և արագորեն իր հանրաճանաչությունը նվազում է։ Նա մեղադրվում է կոմունիստական համակրանքի մեջ։ Միևնույն ժամանակ իր հայրության դատական հայցը և իրենից չափազանց ավելի երիտասարդ կանանց հետ ամուսնությունները սկանդալների պատճառ են դառնում։ Դաշնային հետախուզում է սկսվում և Չապլինը ստիպված է լինում թողնել Միացյալ Նահանգները՝ հաստատվելով Շվեցարիայում։ Նա չի ընդգրկում թափառաշրջիկի կերպարը իր հետագա ֆիլմերում, որոնց թվում էին «Մըսյե Վերդու» (1947), «Բեմի լույսերը» (1952), «Արքան Նյու Յորքում» (1957), «Կոմսուհին Հոնկոնգից» (1967) ։

Չապլինն ինքն է գրում, խմբագրում, խաղում և հանդես գալիս որպես ռեժիսոր, պրոդյուսեր, երգահան իր ֆիլմերից շատերի համար։ Նա կատարելության ձգտող էր։ Իր ֆինանսական ինքնուրույնությունը հնարավորություն էր տալիս իրեն տարիներ ծախսել պատկերի կատարելագործման և արտադրման վրա։ Նրա՝ թափառաշրջիկի դիպուկ և հուզական կերպարը պայքար էր թշվառության դեմ։ Շատ ֆիմեր ունեին սոցիալական և քաղաքական ուղղվածություն, ինչպես նաև ինքնակենսագրական տարրեր։ 1972 թվականին, որպես իր աշխատանքի նոր գնահատանք, Չապլինին տրվում է Ակադեմիական մրցանակ «կինեմատոգրաֆիան այս դարաշրջանի արվեստը դարձնելու անասելի ջանքերի համար»։ Նա շարունակում էր բարձր հարգանքի արժանանալ. իր «Ոսկու Տենդ», «Մեծ քաղաքի լույսեր», «Նոր Ժամանակներ», «Մեծ բռնապետը» ֆիլմերը կինոարտադրությունում դասվում էին բոլոր ժամանակների լավագույն ֆիլմերի ցանկում։

Լիտա Գրեյը, ում սաստիկ ապահարզանը Չապլինի համար սկանդալի պատճառ է հանդիսանում։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1889֊1913։ Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չարլի Սպենսեր Չապլինը ծնվել է 1889 թվականի ապրիլի 16-ին Լոնդոնում՝ Հանահ և Չարլզ Չապլինների ընտանիքում։ Առկա չէ պաշտոնական տեղեկատվություն իր ծննդյան մասին, սակայն Չապլինը միշտ հավատացել է, որ ինքը ծնվել է Ուոլուորթ թաղամասի Իսթ Սթրիթում[12][Ն 1]։ Ծնողներն ամուսնացած են եղել իր ծնունդից 4 տարի առաջ և այդ ժամանակ Չարլզ Սպենսեր Չապլինը դարձել էր Հանայի ապօրինի տղայի՝ Սիդնեյ Ջոն Հիլի օրինական խնամակալը[16][Ն 2]։ Իր ծնունդի ժամանակ Չապլինի ծնողները մյուզիք֊հոլլի կատարողներ էին։ Հաննան, որը կոշկակարի[17] դուստր էր, ունեցել էր կարճ և անհաջող կարիերա՝ Լիլի Հարլի բեմական կեղծանվամբ[18], մինչդեռ Չարլզ Չապլին ավագը, որը մսավաճառի տղա էր[19], ճանաչում էր վայելում որպես երգիչ[20]։ Չնայած երբեք պաշտոնապես չբաժանվելուն, Չապլինի ծնողներն առանձնացան միմյանցից մոտ 1891 թվականին[21]։ Հաջորդ տարի ծնվում է Հաննայի երրորդ որդին՝ Ջորջ Ուիլեր Դրայդենը, որի հայրն էր հանդիսանում համերգասրահների կատարող Լեո Դրայդենը։ Դրայդենը վերցնում է երեխային 6 ամսական հասակում, և նա չի կազմում Չապլինի կյանքի մասը հաջորդ 30 տարիների ընթացքում[22]։

7֊ամյա Չապլինը (ներքևի կենտրոնական հատված) Լոնդոնի չքավորների կենտրոնական համայնքային դպրոցում, 1897

Չապլինը մանկությունից կռվել է աղքատության և բարդությունների դեմ, ինչը, Չապլինի կենսագիր Դեյվիդ Ռոբինսոնի հավաստմամբ, խթան է հանդիսացել, որպեսզի նրա ինքնակենսագրությունը դառնա «ամենադրամատիկ աղքատությունից հարստություն անցման պատմությունը, որը երբևէ պատմվել է»[23]։ Չապլինն իր կյանքի վաղ տարիներն անցկացրել է մոր և եղբոր՝ Սիդնեյի հետ՝ Լոնդոնի Քեննինգթոն թաղամասում։ Հաննան չուներ եկամտի ոչ մի աղբյուր բացի բուժքույրությունից և զգեստներ կարելուց, իսկ Չապլին Ավագը ֆինանսապես չէր աջակցում ընտանիքին[24]։ Իրավիճակի սրման պատճառով 7 տարեկան Չապլինին ուղարկում են Լամբեթ աշխատանքային տուն[Ն 3]։ Խորհուրդը տեղավորում է նրան Լոնդոնի կենտրոնական համայնքային դպրոցում՝ նախատեսված չքավորների համար։ Այդ տարիները տպավորվում են Չապլինի մեջ որպես «անմխիթար գոյություն»[26]։ Նա հապճեպորեն միանում է մորը 18 ամիս անց, սակայն Հաննան ստիպված էր ընտանիքին կրկին անօթևանների կացարան ընդունել 1898 թվականի հուլիսին։ Տղաներին կարճ ժամանակով ուղարկում են Նորվուդ դպրոց, որը մեկ այլ կրթօջախ էր աղքատների համար[27]։

«Ես այդքան էլ տեղյակ չէի ճգնաժամի մասին, քանի որ այն շարունակական էր և, լինելով փոքր, ես բաց էի թողնում մեր փորձանքները շնորհակալական ներողամտությամբ»[28]։

– Չապլինն իր մանկության մասին

1898 թվականի սեպտեմբերին Հաննան ուղարկվում է Քեյն Հիլլ հոգեբուժարան։ Նրա մոտ փսիխոզ էր առաջացել հավանաբար սիֆիլիսով վարակվելու և թերսնման պատճառով[29]։ Այն 2 ամիսների ընթացքում, որ մայրն այնտեղ էր, տղաներն ուղարկվում են ապրելու հոր հետ, ում նրանք այդքան էլ լավ չէին ճանաչում[30]։ Չարլզ Ավագն այդ ժամանակ արդեն անհույս հարբեցող էր, և կյանքի պայմաններն այնտեղ այնքան վատն էին, որ հանգեցնում են «Երեխաների դեմ դաժանության կանխարգելման ազգային հասարակական կազմակերպության» այցին[31]։ Չապլինի հայրը մահանում է 2 տարի անց՝ 38 տարեկան հասակում, լյարդի ցիռոզից[32]։

Հաննան բուժման փուլ է անցնում, սակայն, 1905 թվականի մայիսին կրկին հիվանդանում է[31]։ Չապլինի վրա, որն այն ժամանակ 14 տարեկան էր, դրված էր մորը հիվանդանոց տանելու գործը, որտեղից վերջինիս ետ ուղարկեցին Քեյն Հիլլ[33]։ Չարլզը մի քանի օր շարունակ ապրում է մենակ՝ ուտելիք փնտրելով և խաթարված քնով, մինչ Սիդնին, ով ծառայության էր անցել ռազմային նավատորմում 2 տարի առաջ, վերադառնում է[34]։ Հաննան դուրս է գրվում հոգեբուժարանից 8 ամիս անց[35], սակայն նրա հիվանդությունը կրկին գլուխ է բարձրացնում 1905 թվականի մարտին․ այս անգամ՝ հիմնովին։ Հետագայում Չապլինը գրում է․ «Մեզ ոչինչ չէր մնում անել, քան ընդունել խեղճ մայրիկի ճակատագիրը»։ Նա շարունակում է մնալ խնամքի մեջ մինչև մահանալը 1928 թվականին[34]։

Երիտասարդ դերասան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատանի Չապլինը «Շերլոկ Հոլմս» ներկայացման մեջ, որում խաղացել է 1903-1906 թվականներին

Չարլի Չապլինը սկսեց ելույթ ունենալ բեմում, երբ դեռ սովորում էր աղքատ դպրոցներում, իսկ մայրը հոգեկան հիվանդությամբ էր տառապում։ Առաջին հասուն դերը կատարեց 5 տարեկանում Օլդերշոթ քաղաքում․ էպիզոդիկ դեր էր[Ն 4]։ Երբ լրացավ Չապլինի 9 տարին, մոր խրախուսանքների շնորհիվ հետաքրքրությունը դեպի բեմն ավելի մեծացավ։ Չապլինը հետագայում գրել է. «Մայրս սերմանում էր իմ մեջ իմ՝ տաղանդավոր լինելու զգացումը»[36]։ Հոր կապերի շնորհիվ[37] Չարլին դառնում է «The Eight Lancashire Lads»-ի՝ երիտասարդ տղաների պարի խմբի անդամ, ում հետ շրջագայում էր Անգլիայի տարբեր համերգասրահներով 1899-1900 թվականներին։[Ն 5] Չապլինը քրտնաջան էր աշխատում, ներկայացումն էլ լավ էր ընդունվում հանդիսատեսի շրջանում, սակայն միայն պարելը քիչ էր նրա համար և ցանկանում էր կատակերգական դեր խաղալ[39]։

Այն տարիներին, երբ Չապլինը շրջագայում էր Eight Lancashire Lads-ի հետ, մայրը համոզեց նրան, որ շարունակի հաճախել դպրոց[40], սակայն 13 տարեկան հասակում նա հեռացավ դպրոցից[41]: Սկսեց աշխատել տարբեր վայրերում, որպեսզի կարողանար իրագործել իր նպատակը՝ դառնալ դերասան[42]։ 14 տարեկանում, մոր հիվանդության կրկնությունից հետո, նա գրանցվեց Լոնդոնի Վեստ Էնդի թատերախմբերից մեկում։ Ղեկավարը Չարլիի մեջ ներուժ տեսավ։Նրան վստահվեց առաջին դերը Հարի Արթուր Սեյնսբերիի «Ջիմ. Կոկեյնի սիրավեպը» ներկայացումում[43]։ Առաջին ներկայացումը բեմադրվեց 1903 թվականի հուլիսին, սակայն հաջողություն չունեցավ և 2 շաբաթ անց հանվեց խաղացանկից։ Չապլինի կատարումը, սակայն, առանձնացվում է հրապարակումների մեջ և արժանանում բազմաթիվ գովասանքների[44]։

Սեյնսբերիի շնորհիվ Չարլին դեր ստացավ Չարլզ Ֆրոմանի ստեղծած «<Շերլոկ Հոլմս»֊ում, որտեղ նա խաղում էր Բիլիի դերը[45] 3 հյուրախաղերում: Նրա խաղն այնքան լավ ընդունվեց, որ նրան հրավիրեցին Լոնդոն՝ խաղալու Վիլյամ Ժիլեթի հետ, որը Շերլոկ Հոլմսի առաջին դերակատարն էր[Ն 6]։ Չապլինը հիշում է[47]․ «Դա կարծես դրախտից լուր լիներ»:[48] 1905 թվականի հոկտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին՝ 16 տարեկան հասակում, Չապլինն արդեն խաղում էր Վեստ Էնդի Duke of York's թատրոնի ներկայացումներում[49]։ Երկուսուկես տարի անընդմեջ Շերլոկի դերը խաղալուց հետո դուրս եկավ ներկայացումից՝ վերջին անգամ կատարելով Հոլմսի դերը 1906 թվականի սկզբին[50]։

Թատերական կատակերգություն և վոդևիլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չապլինը շուտով աշխատանք գտավ այլ ընկերությունում և շրջագայեց եղբոր հետ, ով նույնպես դերասանական գործունեություն էր ծավալում՝ խաղալով «Վերանորոգումներ» հումորային մանրապատումում[51]։ 1906 թվականի մայիսին Չապլինը միանում է «Քեյսիի կրկեսը» երիտասարդական ներկայացմանը[52], որտեղ խաղում է բուռլեսկի կտորներում և շուտով դառնում է շոուի աստղը։ Երբ ներկայացումն ավարտում է իր գործունեությունը 1907 թվականի հուլիսին, 18֊ամյա Չապլինն արդեն դարձել էր հանրաճանաչ դերասան կատակերգության ժանրում[34]։ Դրանից հետո, սակայն, դժվարանում է նոր աշխատանք գտնել և փորձում է միայնակ գործունեություն ծավալել, սակայն դերասանի այդ փորձը ձախողվում է[Ն 7]։

Գովազդ Չապլինի և Ֆրեդ Կարնոյի հումորային կազմակերպության 1913 թվականի շրջագայությունից։

Իսկ ահա Սիդնի Չապլինը 1906 թվականին միանում է Ֆրեդ Կարնոյի նշանավոր հումորային կազմակերպությանը և 1908 թվականին արդեն նրանց գլխավոր դերասաններից էր[34]։ Փետրվարին նրան հաջողվում է երկշաբաթյա փորձաշրջան կազմակերպել իր փոքր եղբորը ևս թատերախմբում ներառելու համար։ Կարնոն սկզբում զգուշավոր էր և Չապլինին համարում էր «գունատ, չնչին, խոժոռ տեսքով երիտասարդ», որը «չափազանց ամաչկոտ էր թատրոնում հաջողության հասնելու համար»[54]։ Դեռահասը, սակայն, մեծ տպավորություն է գործում իր առաջին ներկայացման ժամանակ Լոնդոնի Կոլիզեումում և թատերախումբն արագորեն պայմանագիր է կնքում նրա հետ[55]։ Չապլինը սկսում է հանդես գալ երկրորդական դերերի շարքով, սակայն ժամանակի ընթացքում առաջխաղացում է ցուցաբերում և 1909 թվականից արդեն սկսում է խաղալ գլխավոր դերեր[56]։ 1910 թվականի ապրիլին նրան է վստահվում գլխավոր դերը «Անվախ Ջիմմին» մանրապատումում։ Ներկայացումը մեծ հաջողություն է ունենում և արժանանում մամուլի նկատելի ուշադրությանը[34]։

Կարնոն ընդգրկում է իր նոր աստղին թատերախմբի այն կազմում, որի անդամն էր նաև Ստեն Լաուրելը, որը վոդևիլներով շրջագայում էր հյուսիսային Ամերիկայում[57]։ Երիտասարդ կատակերգուն գլխավորում էր շոուն և տպավորում լրագրողներին, նկարագրվելով որպես «մնջախաղի լավագույն դերասաններից մեկը, ով երբևէ հանդես էր եկել այնտեղ»[58]։ Նրա ամենաճանաչված դերը «Գինովցած կոհակ» կոչվող հարբեցողն էր, որը նրան բերում է նշանակալի ճանաչում[34]։ Շրջագայությունը տևում է 21 ամիս, և թատերախումբն Անգլիա է վերադառնում 1912 թվականի հուլիսին[59]։ Չապլինը նշել է, որ ինքն «ունեցել է ընկճված միօրինակության մեջ մխրճվելու անհանգստության զգացում» և, այդպիսով, հրճվել է հոկտեմբերին սկսվող նոր հյուրախաղի առիթով[34]։

1914–1917: Մուտք գործելով ֆիլմաշխարհ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քիսթոուն Ստուդիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամերիկյան շրջագայության մեջ 6 ամիս գործունեություն ծավալելուց հետո Չապլինը հրարվիրվեց միանալու Նյու Յորքի շարժական ֆիլմի ընկերությանը։ Մի ներկայացուցիչ, ով տեսել էր նրա ներկայացումները, մտածել էր, որ նա կարող էր փոխարինել իրենց Հիմնաքար ընկերության աստղ Ֆրեդ Մեյսին, ով հեռանալու նպատակ ուներ։[60] Չապլինը կարծում էր, որ Քիսթոուն կատակերգական ընկերությունը «կոպիտ և աղմուկով լի անտաշ միջավայր» էր, սակայն նրան դուր էր գալիս ֆիլմաշխարհում աշխատելու հնարավորություն ունենալը և կարծում էր, որ գաղափարն ինքնին ռացիոնալ էր․ «Բացի այդ, դա կնշանակեր նոր կյանք»։[61] Նա հանդիպեց կազմակերպության հետ 1913 թվականի սեպտեմբերին[34] և ստորագրեց շաբաթական 150 դոլլար երաշխավորող պայմանագիր(2017 թվականի փոխարժեքով՝ 3,714 դոլլար)։

Դրվագ՝ «Ապրուստ ստեղծելով» ֆիլմից
Չապլինի (ձախ կողմում) առաջին դերը կինոաշխարհում՝ «Ապրուստ ստեղծելով» ֆիլմում ՝ Հենրի Լերմանի հետ, որը ֆիլմի ռեժիսորն էր (1914)
Դրվագ՝ «Մանկական ավտոմրցարշավներ Վենետիկում» ֆիլմից
«Թափառաշրջիկը» կերպարն առաջին անգամ ցուցադրվեց Չապլինի կարիերայի երկրորդ՝ «Մանկական ավտոմրցարշավներ Վենետիկում» ֆիլմում(1914)։

1913 թվականի վաղ դեկտեմբերին [62]Չապլինը ժամանեց Լոս Անջելես՝ Քիսթոուն ստուդիայի կենտրոն։Նրա տնօրենը Մաք Սեննեթն էր, որը սկզբնական շրջանում արտահայտում է իր մտահոգվածությունը 24֊ամյա երիտասարդի չափազանց փոքր երևալու վերաբերյալ։[63] Նա որպես դերասան չօգտագործվեց ֆիլմում մինչ ուշ հունվար՝ ազատ ժամանակը տրամադրելով ֆիլմարտադրության գործընթացները սովորելուն։[64] «Կեցություն ստեղծելով» ֆիլմը նշանավորվեց նրա՝ կինոդերասանի կարիերայի դեբյուտով և ցուցադրվեց 1914 թվականի փետրվարի 2֊ին։ Չապլինը խստորեն չհավանեց ֆիլմը, սակայն քննադատական հոդվածներից մեկն ընտրել էր նրան որպես «առաջին ջրի կատակերգու»։ Տեսախցիկի առջև հայտնվելու իր երկրորդ հնարավորության համար Չապլինն ընտրեց այն բեմական հագուստը, որը հետագայում իր այցեքարտն էր դառնալու։ Նա նկարագրել է գործընթացն իր ինքնակենսագրականում․

{{Քաղվածք|"Ես ցանկանում էի հակասություն ստեղծել՝ պարկային տաբատ, կիպ վերարկու, փոքր գլխարկ և մեծ կոշիկներ․ ես ավելացրել էի փոքր մորուք, որը, ինչպես պատճառաբանել էի, նկատելիորեն կավելացներ տարիքս առանց թաքցնելու դեմքիս արտահայտությունը։Ես գաղափար չունեի կերպարի մասին, սակայն կերպարանափոխվելու պահին հագուստն ու դիմահարդարումն ինձ զգացնել տվեցին, թե ում էի պատրաստվում մարմնավորել։ Ես սկսեցի ճանաչել նրան և, նկարահանման հրապարակում հայտնվելու պահին, նա արդեն ամբողջությամբ ծնված էր»։[Ն 8]

Ֆիլմը «Մելբլի տարօրինակ վիճակ»֊ն էր, սակայն «Թափառաշրջիկ» կերպարն, ինչպես հայտնի դարձավ, առաջին անգամ հանդիսատեսին ներկայացավ «Մանկական ավտոմրցարշավերը Վենետիկում» ֆիլմում՝ նկարահանված ավելի ուշ, քան «Մեյբլի տարօրինակ վիճակը», սակայն ցուցադրված երկու օր ավելի շուտ։[66] Չապլինը որդեգրել էր կերպարը որպես իր էկրանային ինքնություն և փորձել էր առաջարկներ ներկայացնել այն ֆիլմերի վերաբերյալ, որոնցում նկարահանվում էր։Այս գաղափարները, սակայն, չէին ընդունվում նրա ռեժիսորների կողմից։[67] Իր 11֊րդ`«Մեյբլը՝ ղեկին» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ նա բախվում է ռեժիսոր Մեյբլ Նորմանդի հետ և համարյա հեռացվում աշխատանքից։Սենեթը, սակայն, պահում է նրան, երբ սկսում է չապլինյան ֆիլմերի ավելի շատ պատվերներ ստանալ։Սեննեթը նաև Չապլինին թույլ է տալիս որպես ռեժիսոր ղեկավարել իր հաջորդ ֆիլմը, երբ վերջինս խոստանում է 1500 դոլլար (2017 թվականի փոխարժեքով՝ 37141 դոլլար) վճարել ֆիլմի անհաջող ստացվելու դեպքում։

«Անձրևի տակ բռնվածը», որը լույս տեսավ 1914 թվականի մայիսին, Չապլինի առաջին ռեժիսորական փորձն էր և այն, հիրավի, հաջողված էր։[68] Այնուհետև, որպես ռեժիսոր, ղեկավարել է գրեթե յուրաքանչյուր կարճամետրաժ ֆիլմ, որում նկարահանվել է Քիսթոունի համար[69] շաբաթական գրեթե մեկանգամյա հաճախականությամբ[70] ։ Ժամանակահատված, որը նա հետագայում հիշում էր որպես իր կարիերայի ամենաhուզիչ շրջան։[71] Չապլինի ֆիլմերը ներկայացնում էին կատակերգության ավելի կարճ տարբերակ, քան սովորական քիսթոունյան զավեշտը[66] և նա երկրպագուների մեծ բանակ է ձեռք բերում[34]։ 1914 թվականի նոյեմբերին, նա երկրորդական դեր ուներ իր առաջին լիամետրաժ կատակերգությունում՝ «Թիլլիի տապալված սիրավեպը», որում որպես ռեժիսոր հանդես էր գալիս Սեննեթը, իսկ որպես դերասանուհի՝ Մերի Դրեսսլերը։ Ֆիլմն ունենում է կոմերցիոն հաջողություն և մեծացնում նրա ճանաչումը։[72] Տարեվերջին, երբ գալիս է Չապլինի պայմանագիրը վերակնքելու ժամանակը, նա պահանջ է ներկայացնում վարձատրվելու շաբաթական 1000 դոլլարով (2017 թվականի փոխարժեքով՝ 24761 դոլլար)։ Առաջարկը, սակայն, մերժվում է Սեննեթի կողմից՝ չափազանց թանկ լինելու պատճառաբանությամբ։

Էսսենեյ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չապլինն իր գլխավոր դերասանուհի Էդնա Փարվիանսի հետ՝ «Աշխատանք» ֆիլմում (1915)։

Չիկագոյի Էսսենեյ կոչվող ֆիլմարտադրող ընկերությունը Չապլինին ուղարկում է շաբաթական 1250 դոլլարով վարձատրվող աշխատանքի առաջարկ, որն իր մեջ ընդգրկում է նաև հավելյալ 10000 դոլլար՝ բոնուսի տեսքով։ 1914 թվականի ուշ դեկտեմբերին նա միանում է ստուդիային, որտեղ սկսում է ձևավորել հիմնական դերասանների կոլեկտիվ, որն իր մեջ ներառում էր Լեո Ուայթին, Բադ Ջեմիսոնին, Փեդի Մքգուայրին և Բիլլի Արմսթրոնգին։ Նա շուտով հավաքագրում է նաև մի օրիորդի՝ Էդնա Փարվիանսին, որը կխաղար գլխավոր դերերում։Չապլինը նրան հանդիպել էր սրճարանում և աշխատանքի ընդունել աղջկա գեղեցկության հաշվին։ Նա Չապլինի հետ համագործակցելու 8 տարիների ընթացքում նկարահանվում է շուրջ 35 ֆիլմերում։ Զույգը նաև ռոմանտիկ հարաբերությունների մեջ է լինում, որը տևում է մինչև 1917 թվականը։

Չապլինը չափազանց խիստ ղեկավարություն էր սահմանել իր ֆիլմեր համար և սկսել էր ավելի երկար ժամանակ տրամադրել ու ավելի հոգատար վերաբերվել յուրաքանչյուր ֆիլմի։ Մեկասմյա դադար է լինում իր առաջին՝ «Գիշերային ժամանց», և երկրորդ՝ «Չեմպիոնը» ֆիլմերի հրապարակումների միջև։ Չապլինի էսսենեյյան 14 ֆիլմերից վերջին 7֊ը ստեղծվում են այսqan դանդաղընթաց։ Չապլինը սկսել էր նաև փոփոխել իր էկրանային ինքնությունը, որը գրավել էր որոշ քննադատություն Քիսթոունում իր «կոպիտ, անտաշ, վայրենի» բնավորության պատճառով։ Կերպարը դառնում է ավելի նուրբ և ռոմանտիկ։Թափառաշրջիկը մեծագույն շրջադարձ էր համարվում Չապլինի՝ որպես դերասան զարգացման մեջ։[34] Հետագայում՝ «Բանկը» ֆիլմի հետ, որում Չապլինը տխուր վերջաբան էր ստեղխծել, պաթոսի օգտագործումն ավելի աճեց։ Ռոբինսոնը նշում է , որ սա նորամուծություն էր կատակերգական ֆիլմերում և այս ֆիլմով նշանավորվել էր այն ժամանակահատվածը, երբ խիստ քննադատները սկսել էին գնահատել Չապլինի աշխատանքը։ «Էսսենեյում», գրում է կինոգետ Սայմոն Լուվիշը, «Չապլինը գտավ այն թեմաներն ու միջավայրները, որոնք կսահմանեին Թափառաշրջիկի աշխարհը»։

1915 թվականին Չապլինը դարձավ մշակութային ֆենոմեն։ Խանութները լի էին չապլինյան ապրանքով, նա կերպարանավորվում էր մուլտֆիլմերում և կատակերգական երիզներում, նրա մասին բազմաթիվ երգեր էին գրվում։ Motion Picture Magazine֊ի մի լրագրող հուլիս ամսին գրում է, որ «Չապլինիտիս»֊ը տարածվել էր ողջ Ամերիկայում։[73]Իր աշխարհասձյուռ ճանաչման հետ մեկտեղ նա դարձավ առաջին միջազգային աստղը[34][Ն 9]։ 1915 թվականի դեկտեմբերին, երբ ավարտվեց նրա պայմանագիրն Էսսենեյի հետ, Չապլինը, քաջատեղյակ լինելով իր ճանաչման մասին, 150000 դոլլարի չափով բոնուս պահանջեց իր հաջորդ ստուդիայից։ Նա բազմաթիվ առաջարկներ էր ստացել՝ այդ թվում Universal֊ից, Fox֊ից, և Vitagraphից, որոնցից լավագույնը եկել էր Mutual Film Corporation֊ից՝ շաբաթական $10,000 դոլլար[75]։

Մյուչուալ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1916 թվականին Չապլինն արդեն գլոբալ ֆենոմեն էր։ Այստեղ նա ցուցադրում է իր արտադրանքը (1918 թվական):

Մյուչուալի հետ կնքվում է տարեկան 670 000 դոլլար խոստացող պայմանագիր, որն, ինչպես Ռոբինսոնն է նշում, 26֊ամյա Չապլինին դարձնում է աշխարհի ամենաբարձր վարձատրվող մարդկանցից մեկը։ Աշխատավարձի չափը շոկի է ենթարկում հանրությանը և լայնորեն հրապարակվում է մամուլում։ Ստուդիայի նախագահ Ջոն Ֆրուլերը բացատրում է․ «Մենք կարող ենք այսքան բարձր վարձատրել Չապլինին, քանի որ լսարանը ցանկանում է նրան և կվճարի նրա համար[76]։

Մյուչուալը տալիս է Չապլինին իր սեփական լոս անջելեսյան ստուդիան, որը բացվում է 1916 թվականի մարտին։[77] Նա իր թատերախումբը համալրում է երկու նոր անդամներով՝ Ալբերտ Օսթինով ու Էրիկ Քեմփբելլով և սկսում քրտնաջանորեն թողարկել երկժապավենանոց ֆիլմեր՝ «Հատակին քայլողը», «Հրշեջը», «Թափառականը», «Ժամը մեկը» և «Հաշիվը»։[78] «Գրավատուն» ֆիլմի համար նա աշխատանքի է վերցնում դերասան Հենրի Բերգմանին, որը շարունակում է նրա հետ աշխատել ևս 30 տարի[79]։ «Էկրանի ետևում» և «Սահադաշտ» ֆիլմերը եզրափակում են Չապլինի՝ 1916 թվականի թողարկումները։ Համաձայն Մյուչուալի հետ կնքած պայմանագրի՝ նա պետք է չորս շաբաթը մեկ նոր ֆիլմ թողարկեր, և նա չէր խախտում պայմանագիրը։ Տարվա սկզբին, սակայն, Չապլինը սկում է ավելի շատ ժամանակ պահանջել։[80] Նոր տարվա առաջին տասը ամսիներին նա Մյուչուալի համար չորս ֆիլմ է պատրաստում՝ «Խաղաղ փողոց», «Հակաթույնը», «Գաղթականը» և «Արկածախնդիրը»[81]։ Այս ֆիլմերն, իրենց լրջամիտ կառուցվածքով, չապլինագետների կողմից դասվում են նրա գլուխգործոցների շարքում[82][34]։ Հետագայում Չապլինը հիշում է մյուչուալյան տարիները որպես իր կարիերայի ամենաերջանիկ ժամանակահատված։ [83] Չապլինը, սակայն, սկսում է զգալ, որ այդ ֆիմերի ֆորմուլան պայմանագրի ժամանակահատվածի շրջանում անփոփոխ էր մնում և նա գնալով ավելի ու ավելի անբավարարված էր դառնում աշխատանքի պայմանների հանդեպ, որոնք ոգևորում էին դա[84]։

Չապլինը հարձակման է ենթարկվում բրիտանական մամուլում՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմում չկռվելու համար։[85] Նա, ի պաշտպանություն ասում է, որ կկռվեր Բրիտանիայի համար, եթե զանգ ստանար և զորագրվեր Ամերիկայի համար, սակայն նրա հետ կապ չէր հաստատվել այդ երկրներից ոչ մեկի կողմից[Ն 10]։ Չնայած քննադատությանը, Չապլինն, իր թատերախմբի հետ մեկտեղ, սիրված էր հանրության կողմից և նրա ճանաչումը շարունակում էր աճել միջազգայնորեն։Harper's Weekly֊ն հաղորդում է, որ Չարլի Չապլինի անունը «առօրյա խոսակցության մաս էր կազմում գրեթե ցանկացած երկրում, և Թափառաշրջիկը տիեզերական հայտնիություն ուներ։[87] 1917 թվականին Չապլինին նմանակողներն այնքան շատ էին, որ նա օրինական քայլեր է ձեռնարկում, և հաղորդվում է, որ 10 տղամարդուց 9֊ը թեմատիկ հավաքույթներին Թափառաշրջիկի կերպարով էին ներկայանում[88]։ Նույն տարում, Boston Society for Psychical Research֊ի հետազոտություններն ամփոփում են, որ Չապլինն «ամերիկյան տարվածություն» էր[88]։ Դերասանուհի Միննի Մադդերն Ֆիսկեն գրում է, որ « զարգացած, արտիստիկ մարդկանց պարբերաբար աճող զանգվածը սկսում է վերաբերել երիտասարդ անգլիական միմոս Չարլի Չապլինին որպես անսովոր արտիստի, ինչպես նաև կատակերգական հանճարի»։

1918–1922: First National[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Մի շան կյանք» (1918)։ Չապլինը մոտավորապես այս ժամանակահատվատվածում է սկսել ըմբռնել «Թափառաշրջիկ»ին որպես «մի ինչ֊որ կարգի միմոս» կամ տխուր ծաղրածու։

Մյուչուալում համբերատար էին դեպի Չապլինի եռանդի նվաճող աստիճանը, և պայմանագիրն ավարտվեց բարեկամաբար։ Իր`պայմանագրի ժամկետների պատճառով ֆիլմերի որակի վատացման սկզբնական մտահոգության հետ մեկտեղ, Չապլինի գլխավոր անհանգստությունը նոր կազմակերպություն գտնելու հարցում, ազատությունն էր։ Սիդնեյ Չապլինը, որն այն ժամանակ նրա բիզնես մենեջերն էր, հայտնում է մամուլին․ «Չարլին պետք է ի վիճակի լինի օգտագործել այնքան ժամանակ և գումար, որքան անհրաժեշտ է իրեն։ Մենք որակ ենք ստեղծում, այլ ոչ թե՝ քանակ»[89]։ 1917 թվականի հուլիսին, Չապլինը պայմանագիր է ստորագրում First National Exhibitors' Circuit֊ի հետ՝ 8 ֆիլմ նկարահանելու և 1000000 դոլլարով վարձատրվելու պայմանով[90]։ Նա նախընտրում է ստեղծել իր անձնական ստուդիան, որը գտնվում էր Sunset Boulevard-ի 5 ակր տարածքով հողի վրա։ Այն իր մեջ ներառում էր բարձրագույն կարգի ռեսուրսներ։ Ստուդիայի ստեղծման աշխատանքներն ավարտվում են 1918 թվականի հուլիսին և Չապլինին ազատություն է տրվում իր ֆիլմերը ստեղծելու հարցում։

1918 թվականի ապրիլին թողարկված «Մի շան կյանք» ֆիլմն առաջինն էր՝ նոր պայմանագրի կնքումից ի վեր։ Այս ֆիլմում Չապլինն արտահայտում է իր աճող անհանգստությունը պատմության կառուցվածքի և իր՝ Թափառաշրջիկին որպես «ինչ֊որ կարգի միմոսի» վերաբերվելու հարցերում[91]։ Ֆիլմը նկարագրվում է Լուի Դելլյուկի կողմից որպես «կինոյի առաջին իրական արվեստի գործ»[92]։ Չապլինը ապա ձեռնարկում է Third Liberty Bond կազմակերպությունը, որը մեկամսյա շրջագայություն է ունենում Միացյալ նահանգներով՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի դաշնակիցների համար հանգանակություններ հավաքելու նպատակով։ Նա նաև մի կարճ քարոզչական ֆիլմ է ստեղծում՝ «Բոնդը» անվանումով, նվիրաբերելով այն կառավարությանը, որպեսզի վերջիններս օգտագործեն ֆիլմը բարեգործական նպատակներով։ Չապլինի հաջորդ թողարկումը`«Ուսային թևեր»֊ը հիմնված էր պատերազմի վրա՝ Թափառաշրջիկին տեղափոխելով խրամատներ։ Համախոհները, ինչպես նա հետո նշում է, զգուշացրել էին պատերազմի մասին կատակերգություն նկարահանելու վտանգի վերաբերյալ, «Վտանգավոր, թե՞՝ ոչ, գաղափարը հուզում էր ինձ»։ Նա 4 ամիս է անցկացնում՝ նկարահանելով 45֊րոպեանոց ֆիլմը, որը հանրությանը ներկայացվելով 1918 թվականի հոկտեմբերին, ունենում է մեծ հաջողություն։

Միասնական արտիստներ, Միլդրեդ Հարրիս և Երեխա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ուսին» ֆիլմի թողարկումից հետո Չապլինն ավելի մեծ գումար է պահանջում First National֊ից, սակայն մերժում է ստանում։ Նրանց՝ որակի բացակայության մասին չանհանգստանալու նկրտումով զայրացած և կազմակերպության ու Famous Players-Lasky֊ի հնարավոր միաձուլման մասին բամբասանքներից անհանգստացած՝ Չապլինը 1919 թվականի հունարին միավորում է ուժերը Դուգլաս Ֆեյրբենքսի, Մերի Փիքֆորդի և Դ․ Ու․ Գրիֆիթի հետ՝ «Միասնական արտիստներ» ընկերությունը ստեղծելու համար[34]։ Այս իրադարձությունը հեղափոխական էր ֆիլմաշխարհում, քանի որ թույլատրում էր 4 համախոհների, որոնք ստեղծագործ արտիստներ էին, ինքնուրույն ֆինասավորել իրենց ֆիլմերը և ունենալ ամբողջական հսկողություն[93]։ Չապլինը չէր համբերում սկսել աշխատել նոր կազմավորված ընկերությունում և First National֊ին առաջարկել էր գնել պայմանագիրը։ Առաջարկը մերժվել էր և ստուդիան պնդել էր, որ նա ավարտի այն 6 ֆիլմերը, որոնք պատք էր մնացել[94]։

Երեխան(1921), Չապլինի խաղընկերը Ջեքի Քուգանն էր։ Ֆիլմը կատակերգության և դրամայի խառնուրդ էր։ Նաև Չապլինի առաջին ֆիլմն էր, որի տևողությունը գերազանցում էր մեկ ժամը։

«Միասնական դերասաններ»֊ի ստեղծումից առաջ, Չապլինն առաջին անգամ ամուսնացել էր։ 16֊ամյա դերասանուհի Միլդրեդ Հարրիսը բացահայտել էր, որ ինքը հղի էր նրա երեխայով և, 1918 թվականի սեպտեմբերին, նա ամուսնացել էր դերասանուհու հետ Լոս Անջելեսում՝ հանգիստ միջավայրում` թյուրաբանություններից խուսափելու համար[95]։ Շուտով պարզվում է, որ հղիությունը կեղծ է եղել[96]։ Չապլինը տխուր էր այդ միությամբ, և, զգալով, որ ամուսնությունն արգելք էր իր ստեղծագործ մտքի համար, դժվարանում էր «Արևակողմ» ֆիլմի պատրաստման հարցում[34]։ Հարրիսն այդ ժամանակ արդեն իրապես հղի էր, և, 1919 թվականի հուլիսի 7֊ին, որդի է ունենում։ Նորման Սպենսեր Չապլինը տձև էր ծնվել և մահանում է ծնունդից 3 օր անց[97]։ Ամուսնությունն ավարտվում է 1920 թվականի ապրիլին։ Հետագայում Չապլինն իր ինքնակենսագրականում բացատրում է, որ իրենք «անհաշտորեն էին զուգակցված»[34]։

Համաձայն մի շարք վարկածների՝ իր սեփական մանկության դառը փորձն ու երեխայի կորուստը անդրադառնում են Չապլինի ֆիլմերի վրա, որը Թափառաշրջիկին դարձնում է փոքրիկ տղայի մասին հոգ տանող կերպար[98][34]։ Այս նոր արկածի համար Չապլինը ցանկանում է անել ավելին, քան կատակերգությունը, և, Լուվիշի հավաստմամբ, «իր նշանը դնել փոխված աշխարհի վրա»[99]։ «Երեխան» ֆիլմի նկարահանման աշխատանքները, օգտագործելով 4֊ամյա Ջեքի Քուգանին որպես Չապլինի խաղընկեր, սկսում են 1919 թվականի օգոստոսին[100]։ Այն երկար նախագխծի էր վերածվում, ուստի, First National֊ին գոհացնելու համար, նա դադարեցնում է ստեղծագործական աշխատանքը և արագորեն նկարահանում է «Մի օրվա հաճույք»֊ը[101]։ Երեխան The Kid ֆիլմի ստեղծումը տևում է մինչ 1920 թվականի մայիս (9 ամիս) և, 68 րոպե տևողությամբ, այն Չապլինի ամենաերկար ֆիլմն էր[102]։ Վեր հանելով հարցեր, ինչպիսիք էին աղքատությունը և ծնող֊երեխա բաժանումը, «Երեխան» ֆիլմն առաջիներից էր, որ իր մեջ ներառում էր միաժամանակ կատակերգություն և դրամա[103]։ Այն թողարկվում է 1921 թվականի հունվարին՝ ակնթարթորեն հաջողություն արձանագրելով և, 1924 թվականին արդեն էկրանավորվել էր 50֊ից ավելի երկրներում։

Չապլինը 5 ամիս է տրամադրում իր հաջորդ՝ «Անգործ դասակարգ» ֆիլմին[93]։ 1921 թվականին՝ ֆիլմի սեպտեմբերյան թողարկումից հետո, նա, առաջին անգամ 1 տասնամյակի ընթացքում, նախընտրում է վերադառնալ Անգլիա[104]։ Այնուհետև նա աշխատում է First National֊ի իր պայմանագրի վրա՝ թողարկելով «Աշխատավարձի օր»֊ը 1922 թվականի փետրվարին։ Նրա վերջին կարճամետրաժ ֆիլմը՝ «Պանդուխտը», դադարեցվում է ստուդիայի հետ արտադրողական անհամաձայնությունների պատճառով, և թողարկվում է մեկ տարի անց[105]։

Փարիզուհին և Ոսկու տենդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

First National֊ի հետ կնքած պայմանագրի ժամկետի լրացումից հետո Չապլինն ազատ էր թողարկելու իր առաջին ֆիլմը որպես անկախ պրոդյուսեր։ 1922 թվականի նոյեմբերին, նա սկսում է նկարահանել «Փարիզուհին» ֆիլմը. ռոմանտիկ դրամա` տարաբախտ սիրահարների մասին[106]։ Չապլինը մտադիր էր ճանաչում ձեռք բերելու միջոց դառնալ Էդնա Փարվիանսի համար, և պարզապես մի կարճ ու հապճեպ մասնակցություն է ունենում կադրում[107]։ Նա ցանկանում էր, որ ֆիլմն իրականության զգացում ունենա, և, որպես ռեժիսոր, իր դերասններին պատվիրում է, որ սահմանափակորեն ներկայանան։ «Իրական կյանքում», բացատրում էր նա «տղամարդիկ ու կանայք ավելի շատ փորձում են թաքցնել իրենց զգացմունքները, քան ձգտել արդահայտել դրանք»[108]։ «Փարիզուհին» ֆիլմը թողարկվում է 1923 թվականի սեպտեմբերին և ողջունվում է իր նորարար, սրամիտ մոտեցման համար[109]։ Հանրությունն, այնուամենայնիվ, այդքան էլ հետաքրքրված չի լինում չապլինյան ֆիլմով՝ առանց Չապլինի և այն անհաջողություն է ունենում հանդիսատեսի շրջանում։[110] Ֆիլմարտադրողը ցավում է այս ձախողման համար։ Նա երկար ժամանակ էր ցանկացել դրամատիկ ֆիլմ թողարկել ու չափազանց հպարտ էր արդյունքով և շուտով դադարեցնում է «Փարիզուհին» ֆիլմի ցուցադրությունը[111]։

Թափառաշրջիկն իր կոշիկը ուտելիս՝ «Ոսկու տենդ»֊ի հայտնի տեսարանում (1925)։

Չապլինը կոմեդիա է վերադառնում իր հաջորդ նախագծի համար։ Բարձր ստանդարտ դնելով՝ նա ասում է ինքն իրեն, «Այս հաջորդ ֆիլմը պետք է պատմական լինի»[112]։ 1898 թվականին կատարված Կլոնդայքի ոսկե տենդի մի նկարից, ինչպես նաև 1846֊47 թվականներին կատարված Donner Party-ի պատմությունից ոգեշնչված՝ նա թողարկում է այն ֆիլմը, որը Ջեֆֆրի Մաքնաբը կոչում էր «պատմական կոմեդիա՝ դաժան թեմայով»[113]։ «Ոսկու տենդ»֊ում Թափառաշրջիկը միայնակ խուզարկու է, ով կռվում է թշվառության դեմ և փնտրում է սեր։ Չապլինը սկսում է նկարահանումները 1924 թվականի փետրվարին՝ վերցնելով Ջորջիա Հեյլին որպես գլխավոր դերակատար[114]։ Նրա քրտնաջան աշխատանքը, մոտավորապես 1000000 դոլլար արժողությամբ, նկարահանվում էր Truckee Mountains-ում, ուներ 600 հավելյալ դերասաններ, [115], արտառոց նկարահանման հրապարակներ և, ինչպես նաև համակցված կինոնկարահանում։[116] Վերջին տեսարանը նկարահանվում է 1925 թվականի մայիսին՝ ազդարարելով 15֊ամսյա նկարահանումների ավարտը[117]։

Չապլինը զգում էր, որ «Ոսկու տենդ»֊ը լավագույն ֆիլմն էր, որն ինքը երբևէ թողարկել էր[118]։ Այն սկսում է ցուցադրվել 1925 թվականի օգոստոսին և դառնում համր ֆիլմի ժամանակաշրջանի ամենաշահութաբեր ֆիլմերից մեկը՝ 5000000-անոց ամերիկյան հանդիսատեսով[34]։ Կատակերգությունն ընդգրկում էր Չապլինի ամենահայտնի շարքերից, ինչպիսիք էին, օրինակ, Թափառաշրջիկի՝ իր կոշիկն ուտելը և «Գլանների պար»֊ը[34]։ Մաքնաբն այն կոչել է «միանշանակորեն անհրաժեշտ չապլինյան ֆիլմը»[119]։ Չապլինը սասհմանել է պրեմիերայի ժամանակ, «Սա այն ֆիլմն է, որով ես ցանկանում եմ հիշվել»[120]։

1923–1938: Համր ֆիլմեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լիտա Գրեյ և Կրկեսը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լիտա Գրեյը, ում սաստիկ ապահարզանը Չապլինի համար սկանդալի պատճառ է հանդիսանում։

«Ոսկու տենդ»֊ի պատրաստաման ընթացքում, Չապլինն ասմուսնանում է երկրորդ անգամ։ Արտացոլելով իր առաջին միության պայմանները, Լիտա Գրեյը երիտասարդ դերասանուհի էր, սկզբնապես նախատեսված ֆիլմում նկարահանվելու համար, որի հղիության անակնկալ հայտարարությունը ստիպում է Չապլինին, որպեսզի վերջինս ամուսնանա նրա հետ։ Դերասանուհին 16 տարեկան էր, իսկ Չապլինը՝ 35, իսկ դա նշանակում էր, որ Չապլինը կարող էր մեղադրվել անօրինական բռնաբարության մեջ՝ ըստ Կալիֆորնիա նահանգի օրենսդրության[121]։ Այսպիսով, 1924 թվականի նոյեմբերի 25֊ին՝ Մեքսիկայում, նա զգուշորեն ամսուսնություն է կազմակերպում[34]։ Նրանց առաջին որդին՝ Չարլզ Սպենսեր Չապլին Կրտսերը, ծնվում է 1925 թվականի մայիսի 5֊ին,իսկ ահա 1926 թվականի մարտի 30֊ին ծնվում է նրանց երկրորդ որդին՝ Սիդնեյ Ըրլ Չապլինը[122]։

Դա մի դժբախտ ամուսնություն էր, և Չապլինը ստուդիայում ժամանակ էր սպանում՝ կնոջից խուսափելու համար[123]։ 1926 թվականի նոյեմբերին, Գրեյը վերցնում է երեխաներին և լքում տունը։[124] Ցավագին մի ամուսնալուծություն է հաջորդում այս դեպքին, և, այս ամենի արդյունքում, Գրեյի հայտը, որում նա Չապլինին մեղադրում էր անհավատարմության, բռնության ու «անառակ սեռական ցանկություններ» ունենալու մեջ, հրապարակվում է մամուլում[34][Ն 11]։ Հաղորդվում է, որ պատմության՝ լուրերի գլխավոր թեմա դառնալը և Չապլինի ֆիլմերի հեռացումը պահանջող խմբերի ձևավորումը պատճառ են հանդիսացել, որպեսզի դերասանի մոտ նյարդային անկում առաջանա[34]։ Շտապելով ավարտել գործն առանց սկանդալի՝ Չապլինի փաստաբանները համաձայնում են առձեռն գործարքի՝ 600000 դոլլարի չափով։ Սա, այդ պահի դրությամբ, Ամերիկայի դատարանի ամենամեծ գործարքն էր the [126]։ Նրա երկրպագուների բանակն այքան մեծ էր, որ կարողացավ հաղթահարել այս միջադեպը և այն շուտով մոռացվեց՝ իր մեծ ազդեցությունը թողնելով Չապլինի վրա[34]։

Մինչ բաժանության գործի ավարտը, Չապլինը սկսել էր նոր՝ «Կրկեսը» ֆիլմի վրա աշխատել[127]։ Նա պատմություն էր կառուցել կրկեսային ժապավենով քայլելու և միևնույն ժամանակ կապիկներով շրջապատված լինելու գաղափարի շուրջ, իսկ ահա Թափառաշրջիկին դարձրել էր կրկեսի պատահական աստղը[128]։ Նկարահանման աշխատանքները 10 ամսով դադարեցվել էին՝ մինչ նա բաժանության սկանդալի[129] հարցերով էր զբաղվում և այն, ընդհանուր առմամբ, փորձանքներով լի աշխատանքային ընթացք էր[130]։ Վերջապես ավարտուն լինելով 1927 թվականի հոկտեմբերին՝ «Կրկեսը» ֆիլմը թողարկվում է 1928 թվականի հունվարին՝ ունենալով դրական ընդունելություն[131]։ Օսկարի առաջին մրցանակաբաշխության ժամանակ, Չապլինն արժանանում է հատուկ մրցանակի «փոփոխականության և դերասանական, սցենարային, ռեժիսորական և պրոդյուսերային աշխատանքի համար «Կրկեսը» ֆիլմում»[132]։ Չնայած իր հաջողությանը, նա ժամանակավորապես ասոցացնում է ֆիլմը դրա թողարկման սթրեսի հետ և Չապլինը դուրս է թողնում «Կրկեսը» ֆիլմն իր ինքնակենսագրականից[34]։

Մեծ Քաղաքի Լույսերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչ Կրկեսի լույս տեսնելը, Հոլիվուդն, արդեն, ականատես էր եղել հնչուն կինոյի ներկայացմանը: Չապլինը ցինիզմով էր վերաբերվում այս նոր ձևին և այն տեխնիկական թերություններին, որոնք այս ձևը ներկայացնում էր, հավատալով, որ «խոսողները» զուրկ էին ֆիլմային արտիստիզմից [133]: Նա երկմտում էր նաև փոխելու այն ֆորմուլան, որն իրեն հաջողություն էր բերել [134] և վախենում էր, որ, Թափառաշրջիկին ձայն տալով, կսահմանափակեր նրա միջազգային ընկալումը [135]։ Այսպիսով, նա մերժեց հոլիվուդյան նոր խելագարությունը և սկսեց աշխատել համր ֆիլմի վրա: Չապլինն անհանգիստ էր այս որոշման վերաբերյալ և այդպես անհանգիստ էլ մնաց ֆիլմի նկարահանումների ընթացքում [135]:

Մեծ Քաղաքի Լույսերը (1931), համարվում է Չապլինի լավագույն աշխատանքներից մեկը

1928 թվականի վերջին, երբ սկսվեցին նկարահանումները, Չապլինն արդեն համարյա 1 տարի աշխատել էր սցենարի վրա [136]: Մեծ Քաղաքի Լույսերը հետևում էր Թափառաշրջիկի սիրուն՝ կույր ծաղկավաճառ աղջկա նկատմամբ (այս դերում Վիրջինիա Չերիլն էր) և նրա՝ աչքի վիրահատության համար գումար հավաքելու ջանքերին: Նկարահանման պրոցեսը բավականին բարդ էր, և տևում է 21 ամիս [137]: Չապլինը հետագայում խոստովանում է, որ ինքը «իրեն նևրոզի էր հասցրել՝ իդելականության ձգտումներով» [138]: Առավելությունը, որը Չապլինը գտավ ձայնային տեխնոլոգիաների մեջ, ֆիլմի համար իր գրած երաժշտական համարները ձայնագրելու հնարավորությունն էր [138][139]:

Չապլինն ավարտում է Մեծ Քաղաքի Լույսերի մոնտաժման աշխատանքները 1930 թվականի դեկտեմբերին , երբ համր ֆիլմերն, արդեն, ժամանկագրական սխալ էին դարձել [140]: Անսպասելի լսարանաի համար կազմակերպված նախադիտումը հաջողություն չի ունենում [141], սակայն մամուլի համար կազմակերպված դիտումը դրական հոդվածներ է ապահովում: Մի լրագրող գրում է. «Աշխարհում ոչ ոք, Չարլի Չապլինից բացի, չէր կարող անել դա: Նա միակ մարդն է, ով գիտի ինչպես հաճոյանալ հանդիսատեսին՝ բավական որակով նվազեցնելով խոսող ֆիլմերի հռչակը»[142]: Լույս ընծայվելով 1931 թվականին՝ Մեծ Քաղաքի Լույսերը, 3 միլիոն դոլլարից ավելի եկամուտ բերելով [143], ապացուցեց, որ այն ժողովրդականություն վայելելու և ֆինանսական առումներով հաջողված էր: Բրիտանական ֆիլմերի միաբանությունը հիշատակում է այն որպես Չապլինի լավագույն ձեռքբերում, իսկ քննադատ Ջեյմս Էջին վերջին տեսարանը կոչում է «ֆիլմաշխարհի լավագույն դերակատարումը և բարձրագույն պահը» [144][145]: Քաղաքի Լույսերը Չապլինի համար դառնում է իր ստեղծած ֆիլմերից ամենասիրելին, և իր չի զիջում իր դիրքերը նրա ողջ կյանքի ընթացքում[146][պարզաբանել]։

Ճանապարհորդությունները, Փոլեթ Գոդարը և նոր ժամանակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Քաղաքի Լույսերն ունեցել էր հաջողություն, սակայն Չապլինը վստահ չէր արդյոք կարող էր մեկ այլ ֆիլմ նկարահանել առանց երկխոսությունների։ Նա շարունակում էր ապրել այն համոզմամբ, որ ձայնը չէր աշխատի իր ֆիլմերում, բայց նաև «տարված էր հնաոճ լինելու նյարդայինացնող վախով»[147] ։ Անորոշության այս աստիճանում՝ 1931 թվականի սկզբերին, կատակերգուն որոշում է արձակուրդ վերցնել և այնպես է ստացվում, որ 16 ամիս շարունակ ճամփորդում է [148][note 1]։ Նա ամիսներ է անցկացնում ճանապարհորդելով արևմտյան Եվրոպայով, որն ընդգրկում էր նաև երկարատև կանգառներ Ֆրանսիայում և Շվեյցարիայում, նաև անսպասելիորեն որոշում է այցելել Ճապոնիան[150]։ Իր՝ Ճապոնիա ժամանումից մեկ օր անց փոխնախարար Ինուկաի Ցույոշին սպանվում է ազգայնամոլ ծայրահեղականների կողմից կազմակերպված մայիսի 15-ի պատահարում։ Խմբի նախնական ծրագիրը, փոխնախագահի կողմից կազմակերպված ընդունելության ժամանակ Չապլինին սպանելով, Միացյալ նահանգների հետ պատերազմ սկսելն էր, սակայն ծրագիրը ձախողվում է միջոցառման ամսաթվի մասին մասսայական հայտարարության հետաձգման պատճառով[151]։

Նոր Ժամանակներ (1936), Ժեղում Լաղշիի կողմից նկարագրվում է որպես «անհատականության ավտոմատացման սարսափելի զննում» [152]։

Իր ինքնակենսագրականում Չապլինը նշում է, որ, Լոս Անջելես վերադառնալով, «Ես շփոթված էի և ծրագիր չունեի, անհանգիստ էի և ծայրահեղ մենակության զգացում ունեի»։ Պահ է գալիս, որ նա մտածում է աշխատանքից հեռանալու և Չինաստան տեղափոխվելու մասին[153] ։ Չապլինի մենակությունն ամոքվում է 1932 թվականի հուլիսին, երբ նա հանդիպում է 21-ամյա դերասանուհի Փոլեթ Գոդարին, և զույգը սկսում է հանդիպել[154]։ Չապլինն, ամեն դեպքում, պատրաստ չէր նոր ֆիլմի աշխատանքներ սկսել, և կենտրոնանում է իր ճամփորդությունների մասին շարք գրելու վրա (տպագրվում է Կնոջ Տնային Ուղեկցորդ ամսագրում)[155]։ Ուղևորությունը խթան էր եղել Չապլինի համար՝ ներառելով հանդիպումներ մի քանի երևելի մտածողների հետ, և նա սկսել էր առավելապես հետաքրքրվել միջազգային հարաբերություններով[156]։ Նրան անհանգստացնում էր աշխատանքի իրավիճակն Ամերիկայում և նա վախենում էր, որ աշխատավայրերի կապիտալիզմն ու մեքենայնացումը կաճեցնեն գործազրկության մակարդակը։ Այս մտահոգություններն էին, որ ստիպում են Չապլինին սկսել իր նոր ֆիլմի ստեղծագործական աշխատանքները[157]։

Նոր Ժամանակները Չապլինի կողմից հայտարարվում է որպես «սատիրա՝ մեր աշխատանքային կյանքի որոշ հատվածների վրա»[158]։ Ներկայացնելով, թե ինչպես էին Թափառաշրջիկն ու Գոդդարդը դիմակայում Մեծ ճգնաժամին, նկարահանման աշխատանքները տևում են տաս ու կես ամիս[159]։ Չապլինը նպատակ ուներ օգտագործել երկխոսություններ, սակայն փորձերի ընթացքում մտափոխվում է։ Իր նախորդի նման, Նոր Ժամանակներն ուներ երաժշտական հատվածներ, սակայն համարյա զերծ էր խոսքից[160] ։ Ֆիլմում Թափառաշրջիկի միակ ձայնային հատվածը Չապլինի՝ հիբրուական երգի կատարումն էր[161]։ Երաժշտությունը ձայնագրելուց հետո՝ 1936 թվականի փետրվարին, Չապլինը թողարկում է Նոր ժամանակները[162]։ 15 տարիների ընթացքում այն առաջին ֆիլմն էր, որ ներառում էր քաղաքական ակնարկներ և սոցիալական ռեալիզմ[163]․ ազդակ, որը գրավում է նկատելի լրատվական ուշադրություն անկախ Չապլինի՝ հարցը կոծկելու փորձերից[164] ։ Ֆիլմը տոմսարկղում վաստակում է ավելի քիչ, քան իր նախորդները և ստանում է խառը քննադատություններ, քանի որ որոշ հեռուտադիտողների դուր չէր եկել ֆիլմի քաղաքականացումը[165]։ Այսօր Նոր ժամանակները Բրիտանական ֆիլմերի միաբանության կողմից դիտվում է որպես Չապլինի «լավագույն ֆիլմերից» մեկը[144], մինչդեռ Դեյվիդ Ռոբինսոնն ասում է, որ այն ցուցադրում է ֆիլմի հեղինակին «լավագույն գագաթնակետում որպես վիզուալ կատակերգության ստեղծող»[166]։

Նոր ժամանակների թողարկմանը հաջորդում է Չապլինի և Գոդարի ճանապարհորդությունը դեպի հեռավոր արևելք[167]։ Զույգը հրաժարվել էր իր հարաբերության մանրամասները մեկնաբանելուց և հայտնի չէր արդյոք նրանք ամուսնացած էին, թե՞՝ ոչ[168]։ Որոշ ժամանակ անց Չապլինը բացահայտում է, որ իրենք ամուսնացել են հենց այս ուղևորության ընթացքում՝ Կանտոնում[169]։ 1938 թվականին զույգը խնդիրներ ուներ, քանի որ երկուսն էլ քրտնաջանորեն կենտրոնացել էին աշխատանքի վրա, չնայած որ հաջորդ՝ Մեծ Բռնապետը ֆիլմում Գոդարը կրկին գլխավոր դերում էր։ Նա ի վերջո բաժանվում է Չապլինից 1942 թվականին Մեքսիկայում` պատճառաբանելով մեկ տարուց ավելի տևած անմրցունակությունը և բաժանումը[170]։

1939–1952: Հակասությունները և Մարող Ժողովրդականությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Բռնապետը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չապլինը Մեծ Բռնապետում Ադոլֆ Հիտլերին սատիրայի ենթարկելիս(1940)

1940-ական թվականներին Չապլինը բախվում է հակասությունների շարքի և՛ աշխատանքում, և՛ անձնական կյանքում, ինչը փոխում է նրա ապագան և խստորեն ազդում իր ժողովրդականության վրա Միացյալ նահանգներում։ Սրանցից առաջինն օրեցօր աճող համարձակությունն էր՝ իր քաղաքական կողմնորոշումները դրսևորելու հարցում։ Խորապես անհանգստացած 1930-ական թվականների բանակային հայրենասիրության մեծ ալիքով միջազգային քաղաքականությունում՝ Չապլինը գտնում է, որ այս հարցերը չեն կարող անմասն մնալ իր աշխատանքից[171]։ Իր և Ադոլֆ Հիտլերի միջև տարվող զուգահեռները լայն տարածում էին գտել․ զույգը ծնվել էր չորս օրվա տարբերությամբ, երկուսն էլ ծայրահեղ աղքատությունից հասել էին համաշխարհային ուշադրության, և Հիտլերը կրում էր նույն խոզանակե բեղը, ինչ Չապլինը։ Այս ֆիզիկական նմանությունն էր, որ առաջ է բերում Չապլինի հաջորդ՝ Մեծ Բռնապետը ֆիլմի գաղափարը, որն ուղղակիորեն սատիրայի էր ենթարկում Հիտլերին և հարձակում էր գործում ֆաշիզմի վրա[172]։

Չապլինը երկու օր է անցկացնում սցենարային աշխատանքների վրա, և նկարահանումները սկսվում են 1939 թվականի սեպտեմբերին՝ Բրիտանիայի՝ Գերմանիային պատերազմ հայտարարելուց վեց օր անց[173]։ Նա համակերպվել էր հնչեղ երկխոսություններ օգտագործելուն՝ մասամբ ելնելով այն հանգամանքից, որ այլ տարբերակ չուներ, ինչպես նաև այն պատճառով, որ այն համարում էր ավելի լավ մեթոդ՝ քաղաքական պատգամ հաղորդելու համար.[174] Հիտլերի մասին կատակերգություն նկարահանելը հակասական էր դիտվում, սակայն Չապլինի ֆինանսական անկախությունը նրան թույլ էր տալիս ռիսկի դիմել[175]։ «Ես նպատակ ունեի առաջ ընթանալ», հետագայում գրում է նա, «քանի որ Հիտլերի վրա պետք է ծիծաղեն»[176][նշում 1] ։ Չապլինը փոխարինում է Թափառաշրջիկին (մինչդեռ հանդերձանքը չփոխելով) «հրեա վարսահարդար»-ով՝ որպես ակնարկ նացիստական կուսակցության այն համոզմանը, որ ինքը հրեա էր[նշում 2][179]։ Նա միաժամանակ խաղում էր նաև բռնապետ «Ադենոիդ Հինկել»-ի դերը, որը Հիտլերի նմանակումն էր[180]։

Մեծ Բռնապետի աշխատանքները տևում են 1 տարի, և այն լույս է տեսնում 1940 թվականի հոկտեմբերին[181]։ Ֆիլմը մեծ տարածում է ունենում և Նյու Յորք Թայմսի քննադատի կողմից արժանանում «տարվա ամենասպասված ֆիլմի» կոչմանը ՝ դառնալով ժամանակաշրջանի ամենամեծ եկամուտ ունեցող ֆիլմերից մեկը[182]։ Ավարտն, այնուամենայնիվ, այնքան էլ մեծ ժողովրդականություն չի վայելում և հակասությունների պատճառ է հանդիսանում[183]։ Չապլինը ֆիլմն ամփոփում է 5-րոպեանոց ուղերձով, որում թողնում է վարսահարդարի իր կերպարը, ուղիղ նայում տեսախցիկին և խոսում պատերազմի ու ֆաշիզմի դեմ[184][պարզաբանել]։ Չարլզ Մալանդը դիտարկում է այս բացահայտ քարոզը որպես արգելք Չապլինի ժողովրդականության դեմ և գրում է, «Այսուհետև, կինոյի ոչ մի երկրպագու ի վիճակի չի լինի տարբերել աստղային կերպարը քաղաքականությունից»։ [185][նշում 3] Մեծ Բռնապետն արժանանում է Օսկարի հինգ նոմինացման, որոնց մեջ մտնում էին Լավագույն կինոնկար, Լավագույն ինքնատիպ սցենար և լավագույն դերասան նոմինացիաները[187]։

  1. 1914 - Թիլլիի ընդհատված սիրավեպը (Tillie’s Punctured Romance, այլ անուններ՝ For the Love of Tillie / Marie’s Millions / Tillie’s Big Romance / Tillie’s Nightmare; համարվում է պատմության մեջ առաջին լիամետրաժ կինոկատակերգությունը)
  2. 1921 - Փոքրիկը (The Kid; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակը, դերասան, մոնտաժոր)
  3. 1923 - Փարիզուհին (A Woman of Paris; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակը, դերասան, մոնտաժոր)
  4. 1925 - Ոսկու տենդ (The Gold Rush; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակը, դերասան, մոնտաժոր)
  5. 1926 - Ծովի կինը (A Woman of the Sea; պրոդյուսեր)
  6. 1928 - Կրկես (The Circus; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակը, դերասան, մոնտաժոր)
  7. 1928 - Արվեստի մարդիկ (Show People; դերասան)
  8. 1931 - Մեծ քաղաքի լույսերը (City Lights; այլ անվանումը՝ City Lights։ A Comedy Romance in Pantomime; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակը, դերասան, մոնտաժոր, կոմպոզիտոր)
  9. 1936 - Նոր Ժամանակներ (Modern Times; այլ անվանումը՝ The Masses; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, դերասան, կոմպոզիտոր)
  10. 1940 - Մեծ բռնապետը (The Great Dictator; այլ անվանում՝ The Dictator; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, դերասան, կոմպոզիտոր)
  11. 1947 - Մըսյե Վերդու (Monsieur Verdoux; այլ անվանում՝ A Comedy of Murders / The Ladykiller; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, դերասան, կոմպոզիտոր)
  12. 1952 - Բեմի լույսերը (Limelight; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, դերասան, կոմպոզիտոր)
  13. 1957 - Արքա Նյու-Յորքում (A King in New York; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, դերասան, կոմպոզիտոր)
  14. 1967 - Կոմսուհին Հոնկոնգից (A Countess From Hong Kong; պրոդյուսեր, ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, դերասան, կոմպոզիտոր)

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. MI5֊ի՝ 1952 թվականի հետախուզությունը ի վիճակի չի լինում գտնել ցանկացած տեղեկություն Չապլինի ծնունդի մասին[13]․ Չապլինի ինքնակենսագրող Դեյդիդ Ռոբինսոնը նշում է, որ ծնողների ձախողումը ծննդյան գրանցման հարցում զարմանալի չէ․ «Արդեն իսկ բավականին հեշտ էր, հատկապես մյուզիք հոլլի կատարողների համար, պարբերաբար տեղափոխվել (եթե իրենք հաջողակ էին) մի քաղաքից մյուսը, որպեսզի անուշադրության մատնեին և ժամանակի ընթացքում մոռանային այս տեսակի պաշտոնական գործերը։ Այդ ժամանակ պատիժները խիստ չէին և արդյունավետորեն չէին պարտադրվում[12]»։ 2011 թվականին հայտնվեց մի նամակ, որն ուղարկվել էր Չապլինին 1970֊ական թվականններին և հավաստում էր, որ նա ծնվել էր Ստաֆֆորդշիր քաղաքի Սմեթուիք թաղամասի Բլեք Փեթչ Փարքի Ջիփսի քարավանում։ Չապլինի որդին՝ Մայքլ Չապլինը (դերասան), առաջարկում է, որ այդ տեղեկությունը պետք է որ նշանակալից եղած լիներ իր հոր համար, և դժվար թե հայրն այն պահած լիներ[14]։ Չապլինը հավատում էր, որ իր ծննդյան օրն ապրիլի 16֊ն էր, սակայն 1889 թվականի մայիսի 11֊ին լույս տեսած Մագնեթի համարում հայտարարվել է, որ նա ծնվել է ապրիլի 15֊ին[15]։
  2. Սիդնեյը ծնվել էր, երբ Հանա Չապլինը եղել էր 19 տարեկան։ Նրա բիոլոգիական հոր ինքնությունը հայտնի չէ, սակայն Հանան վստահորեն հավաստիացնում էր, որ իր երեխայի հայրը պարոն Հոուքսն էր[17]։
  3. Հանան հիվանդացավ 1896 թվականի մայիսին և ընդունվեց հիվանդանոց։ Սաութուորքի խորհուրդը սահմանել էր, որ պարտադիր էր երեխաներին ուղարկել աշխատանքային տուն «իրենց հոր բացակայության և մոր չքավորության ու հիվանդության պատճառով[25]։
  4. Չապլինի հավաստմամբ, Հանան բացականչություններով վտարվել էր բեմից և ղեկավարը նրան էր ընտրել որպես մորը փոխարինող, քանի որ նա կանգնած էր եղել անկյունում։ Նա հիշում էր ինքնավստահորեն հանդիսատեսին զբաղեցնելը և ծիծաղ ու ծափահարություններ ստանալը[34]։
  5. «Eight Lancashire Lads» խումբը 1908 թվականին դեռ շրջագայում էր։ Չապլինի՝ խումբը լքելու ժամանակահատվածը հաստատված չէ, սակայն, ըստ հետազոտությունների տվյալների, Ա․Ջ․ Մարրիոթը մատնանշում է 1900 թվականի դեկտեմբերը[38]։
  6. Վիլյամ Ժիլեթը գրել էր «Շերլոկ Հոլմս» թատերախաղը Արթուր Կոնան Դոյլի հետ և հանդես էր եկել ներկայացումում 1899 թվականի Նյու Յորքի բացումից սկսած։ Նա Լոնդոն էր եկել 1905 թվականին, որպեսզի հայտնվի «Կլարիս» կոչվող նոր թատերախաղում։ Ներկայացման ընդունելությունն անհաջող էր, ուստի Ժիլեթը որոշեց «հետներկայացման զավեշտ» ավելացնել՝ այն անվանելով «Շերլոկ Հոլմսի ցավոտ կացությունը»։ Այս կարճ թատերախաղն այն ներկայացումն էր, որում հանդես գալու համար էր Չապլինը սկզբնապես Լոնդոն ժամանել։ Երեք գիշեր անց Ժիլետը որոշել էր փակել այն և փոխարինել «Շերլոկ Հոլմս»֊ով։ Չապլինն այնքան էր տպավորել Ժիլետին իր դերակատարմամբ «Ցավոտ կացություն»֊ում, որ նա, որպես Բիլլի, պահվում է ողջ ներկայացման համար[46]:
  7. Չապլինը «Հրեա կատակերգու» լինելու փորձ էր կատարել, սակայն ներկայացումն անհաջող էր ընդունվել և նա այն ներկայացրել էր միայն մեկ անգամ[53]։
  8. Ռոբինսոնը նշում է, որ «սա ճիշտ չէր․ կերպարին 1 տարվանից ավելի երկար ժամանակ էր անհրաժեշտ կարողություններն ամբողջապես զարգացնելու համար, և նույնիսկ այդ դեպքում այն շարունակելու էր կատարելագործվել իր կարիերայի ողջ ընթացքում, և հենց դրանում էր կայանում դրա առանձնահատուկ ուժը[65]։
  9. Էսսենեյը լքելուց հետո, Չապլինը օրինական ճակատամարտի մեջ է մտնում կազմակերպության հետ, որը տևում է մինչև 1922 թվականը։Այն սկսվել էր, երբ Էսսենեյն ընդարձակել էր նրա վերջին՝ «Կարմեն» ֆիլմը՝ այն կարճամետրաժից դարձնելով լիամետրաժ (ավելացնելով հավելյալ կադրեր և նոր տեսարաններ Լեո Ուայթի մասնակցությամբ) առանց Չապլինի համաձայնության։ Չապլինը հայց էր ներկայացրել տարածումը կանխելու համար, սակայն գործը դատարանում կարճվել էր։ Պատասխան հայցում Էսսենեյը Չապլինին մեղադրել էր պայմանագիրը խախտելու մեջ՝ պատճառաբանելով, որ նա չէր թողարկել նախապես որոշված քանակով ֆիլմեր: Ընկերությունն իր հայցում Չապլինից փոխհատուցում էր պահանջել 500000 դոլլարի չափով։ Փոխարենը, ընկերությունն այլ ֆիլմ էր թողարկել՝ «[Եռակի փորձանք]]» անվանումով՝օգտագործելով չցուցադրված չապլինյան տեսարաններ, ինչպես նաև նոր կադրեր Ուայթի մասնկացությամբ[74]։
  10. Բրիտանական դեսպանատունը հայտարարում է․ «[Չապլինը], մեծ գումար աշխատելով և պատերազմական վարկերին բաժանորդագրվելով այնքան օգուտ է տալիս Բրիտանիային, որքան խրամատում կռվելով կտար» [86]։
  11. Հետագայում Լիտա Գրեյն իր հիշատակագրերում փաստում է, որ իր բողոքների մեծ մասը «հնարամտորեն և ապշահարության հասցնելու աստիճանի չափով ընդարձակված և խեղաթյուրված էին իր իրավաբանների կողմից[125]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118520113 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Weissman S. M. Chaplin: A Life (hardcover 4 ed.) — 1 — New York City: Arcade Publishing, 2008. — P. 118. — ISBN 978-1-55970-892-0
  3. 3,0 3,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 Internet Broadway Database — 2000.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Nationalencyklopedin — 1999.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Babelio
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Weissman S. M. Chaplin: A Life (hardcover 4 ed.) — 1 — New York City: Arcade Publishing, 2008. — P. 10. — ISBN 978-1-55970-892-0
  10. Weissman S. M. Chaplin: A Life (hardcover 4 ed.) — 1 — New York City: Arcade Publishing, 2008. — P. 90. — ISBN 978-1-55970-892-0
  11. [[#CITEREF|]]
  12. 12,0 12,1 Robinson, էջ` 10
  13. Whitehead Tom (17 February 2012)։ «MI5 Files: Was Chaplin Really a Frenchman and Called Thornstein?»։ The Telegraph։ Արխիվացված օրիգինալից 24 April 2012-ին։ Վերցված է 11 April 2012 
  14. «Charlie Chaplin Was 'Born into a Midland Gipsy Family'»։ Express and Star։ 18 February 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 22 February 2012-ին։ Վերցված է 17 February 2012 
  15. Robinson, էջ` xxiv
  16. Robinson, էջեր` 3–4, 19
  17. 17,0 17,1 Robinson, էջ` 3
  18. Robinson, էջեր` 5–7
  19. Weissman, (2009), էջ` 10
  20. Robinson, էջեր` 9–10, 12
  21. Robinson, էջ` 13
  22. Robinson, էջ` 15
  23. Robinson, էջ` xv
  24. Robinson, էջ` 16
  25. Robinson, էջ` 19
  26. Chaplin, էջ` 29
  27. Robinson, էջեր` 24–26
  28. Chaplin, էջ` 10
  29. Weissman, (2009), էջեր` 49–50
  30. Chaplin, էջեր` 15, 33
  31. 31,0 31,1 Robinson, էջ` 27
  32. Robinson, էջ` 36
  33. Robinson, էջ` 40
  34. 34,00 34,01 34,02 34,03 34,04 34,05 34,06 34,07 34,08 34,09 34,10 34,11 34,12 34,13 34,14 34,15 34,16 34,17 34,18 34,19 34,20 34,21 34,22 34,23 {{{1}}}
  35. Robinson, էջ` 41
  36. Chaplin, p. 41.
  37. Marriot, էջ` 4
  38. Marriot, էջ` 213
  39. Chaplin, էջ` 44
  40. Louvish, էջ` 19
  41. Robinson, էջ` 39
  42. Chaplin, էջ` 76
  43. Robinson, էջեր` 44–46
  44. Marriot, pp. 42–44; Robinson, pp. 46–47; Louvish, p. 26.
  45. Robinson, էջեր` 45, 49–51, 53, 58
  46. Robinson, էջեր` 59–60
  47. Chaplin, էջ` 89
  48. Chaplin, p. 89.
  49. Marriot, էջ` 217
  50. Robinson, էջ` 63
  51. Robinson, էջեր` 63–64
  52. Marriot, էջ` 71
  53. Robinson, p. 68; Marriot, pp. 81–84.
  54. Robinson, էջ` 76
  55. Robinson, էջեր` 76–77
  56. Marriot, էջեր` 103, 109
  57. Robinson, էջ` 88
  58. Robinson, էջեր` 91–92
  59. Robinson, էջ` 95
  60. Robinson, էջ` 102
  61. Chaplin, էջեր` 138–139
  62. Robinson, էջ` 107
  63. Chaplin, էջ` 141
  64. Robinson, էջ` 108
  65. Robinson, էջ` 114
  66. 66,0 66,1 Robinson, էջ` 113
  67. Robinson, էջ` 120
  68. Robinson, էջ` 123
  69. Maland, (1989), էջ` 5
  70. Kamin, էջ` xi
  71. Chaplin, էջ` 153
  72. Robinson, էջեր` 127–128
  73. Maland, (1989), էջ` 8
  74. Robinson, էջեր` 149–152
  75. Robinson, էջ` 156
  76. Robinson, էջ` 159
  77. Robinson, էջ` 164
  78. Robinson, էջեր` 169–173
  79. Robinson, էջ` 175
  80. Robinson, էջեր` 179–180
  81. Robinson, էջ` 191
  82. «"The Happiest Days of My Life": Mutual»։ Charlie Chaplin։ British Film Institute։ Արխիվացված օրիգինալից 22 November 2012-ին։ Վերցված է 28 April 2012 
  83. Chaplin, էջ` 188
  84. Brownlow Kevin, Gill David (1983)։ Unknown Chaplin։ Thames Silent 
  85. Robinson, էջ` 185
  86. Robinson, էջ` 186
  87. Robinson, էջ` 210
  88. 88,0 88,1 Robinson, էջ` 213
  89. Robinson, էջ` 221
  90. Schickel, էջ` 8
  91. Chaplin, էջ` 208
  92. Robinson, էջ` 229
  93. 93,0 93,1 Robinson, էջ` 269
  94. Chaplin, էջ` 223
  95. Robinson, էջ` 246
  96. Robinson, էջ` 248
  97. Robinson, էջ` 251
  98. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ BFI first national անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  99. Louvish, էջ` 146
  100. Robinson, էջ` 253
  101. Chaplin, էջեր` 255–253
  102. Robinson, էջ` 261
  103. Chaplin, էջեր` 233–234
  104. Robinson, էջ` 282
  105. Robinson, էջեր` 295–300
  106. Robinson, էջ` 310
  107. Robinson, էջեր` 311–312
  108. Robinson, էջեր` 319–321
  109. Robinson, էջեր` 318–321
  110. Louvish, էջ` 193
  111. Robinson, էջեր` 302, 322
  112. Louvish, էջ` 195
  113. Kemp, p. 64; Chaplin, p. 299.
  114. Robinson, էջ` 337
  115. Robinson, էջ` 358
  116. Robinson, էջեր` 340–345
  117. Robinson, էջ` 354
  118. Robinson, էջ` 357
  119. Kemp, էջ` 64
  120. Vance, (2003), էջ` 154
  121. Robinson, էջ` 346
  122. Robinson, էջեր` 355, 368
  123. Robinson, էջեր` 350, 368
  124. Robinson, էջ` 371
  125. Maland, (1989), էջ` 96
  126. Robinson, էջ` 378
  127. Robinson, էջ` 360
  128. Robinson, էջ` 361
  129. Robinson, էջեր` 371, 381
  130. Louvish, էջ` 215
  131. Robinson, էջեր` 382
  132. Pfeiffer Lee։ «The Circus - Film by Chaplin [1928]»։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից 5 September 2015-ին։ Վերցված է 9 August 2015 
  133. Robinson, p. 389; Chaplin, p. 321.
  134. Robinson, p. 465; Chaplin, p. 322; Maland (2007), p. 29.
  135. 135,0 135,1 Robinson, p. 389; Maland (2007), p. 29.
  136. Robinson, p. 398; Maland (2007), pp. 33–34, 41.
  137. Robinson, էջ` 409
  138. 138,0 138,1 Chaplin, էջ` 324
  139. «Chaplin as a composer»։ CharlieChaplin.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 5 July 2011-ին 
  140. Robinson, էջ` 410
  141. Chaplin, էջ` 325
  142. Robinson, էջ` 413
  143. Maland (2007), pp. 108–110; Chaplin, p. 328; Robinson, p. 415.
  144. 144,0 144,1 «United Artists and the Great Features»։ Charlie Chaplin։ British Film Institute։ Արխիվացված օրիգինալից 6 April 2012-ին։ Վերցված է 21 June 2012 
  145. Maland, (2007), էջեր` 10–11
  146. Vance, p. 208.
  147. Chaplin, էջ` 360
  148. Louvish, p. 243; Robinson, p. 420.
  149. Robinson, էջեր` 664–666
  150. Robinson, էջեր` 429–441
  151. Silverberg, 2006, էջեր` 1-2
  152. Larcher, էջ` 64
  153. Chaplin, էջեր` 372, 375
  154. Robinson, p. 453; Maland (1989), p. 147.
  155. Robinson, էջ` 451
  156. Louvish, էջ` 256
  157. Larcher, p. 63; Robinson, pp. 457–458.
  158. Louvish, էջ` 257
  159. Robinson, էջ` 465
  160. Robinson, էջ` 466
  161. Robinson, էջ` 468
  162. Robinson, էջեր` 469–472, 474
  163. Maland, (1989), էջ` 150
  164. Maland, (1989), էջեր` 144–147
  165. Maland (1989), p. 157; Robinson, p. 473.
  166. Schneider, էջ` 125
  167. Robinson, էջ` 479
  168. Robinson, էջ` 469
  169. Robinson, էջ` 483
  170. Robinson, էջեր` 509–510
  171. Chaplin, էջ` 386
  172. Schickel, p. 28; Maland (1989), pp. 165, 170; Louvish, p. 271; Robinson, p. 490; Larcher, p. 67; Kemp, p. 158.
  173. Robinson, էջ` 496
  174. Maland, (1989), էջ` 165
  175. Maland, (1989), էջ` 164
  176. Chaplin, էջ` 387
  177. Chaplin, էջ` 388
  178. Robinson, էջեր` 154–155
  179. Tunzelmann Alex von (2012-11-22)։ «Chaplin: a little tramp through Charlie's love affairs»։ the Guardian։ Վերցված է 2018-02-19 
  180. Maland, (1989), էջեր` 172–173
  181. Robinson, էջեր` 505, 507
  182. Maland, (1989), էջեր` 169, 178–179
  183. Maland (1989), p. 176; Schickel, pp. 30–31.
  184. Maland, p. 181; Louvish, p. 282; Robinson, p. 504.
  185. Maland, (1989), էջեր` 178–179
  186. 186,0 186,1 Gehring, էջ` 133
  187. Pfeiffer Lee։ «The Great Dictator»։ Encyclopædia Britannica։ Արխիվացված օրիգինալից 6 July 2015-ին։ Վերցված է 16 March 2013 

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Չարլի Չապլին հոդվածին


Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tags exist for a group named "note", but no corresponding <references group="note"/> tag was found, or a closing </ref> is missing
Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tags exist for a group named "նշում", but no corresponding <references group="նշում"/> tag was found, or a closing </ref> is missing