Եղիսաբեթ II

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox prétendant à un trône.png
Եղիսաբեթ II
Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007 edit.jpg
Ծնվել է՝ ապրիլի 21, 1926({{padleft:1926|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})[1] (90 տարեկան)
Ծննդավայր Մայֆեր
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Տոհմ Վինձորների դինաստիա
քաղաքական գործիչ
Հայր Ջորջ VI
Մայր Եղիսաբեթ Բոուզ-Լայոն
Երեխաներ Չարլզ, Ուելսի արքայազն, Աննա, Էնդրյու, Յորքի դուքս և Ուելսի կոմս Էդվարդ
Կրոնական հավատքներ անգլիկանություն
Պարգևներ Order of the Garter

Եղիսաբեթ II,[2] (ապրիլի 21, 1926[1], Մայֆեր) (անգլերեն՝ HM Queen Elizabeth II, Elizabeth Alexandra Mary Windsor), 1952 թվականից մինչ այսօր Մեծ Բրիտանիայի իշխող թագուհի և պետության գլուխ։ Նաև հանդիսանում է Բրիտանական ազգերի համադաշնության 15 երկրների թագուհի, Անգլիական եկեղեցու գլուխ, բրիտանական զինված ուժերի գերագույն հրամանատար, գնդապետ։ 1953 թ. մայիսի 29-ից առ 1961 թ. մայիսի 31Հարավային Աֆրիկայի թագուհին էր։ Նա սերում է Վինձորների դինաստիայից։ Գահ է բարձրացել 1952 թ. փետրվարի 6-ին, թագադրվել է 1953 թ. հունիսի 2-ին հոր՝ Գեորգ IV թագավորի մահից հետո։ Ամենաերկար գահակալող միապետն է Մեծ Բրիտանիայի պատմության մեջ[3][4]։ 2015 թվականի հունվարի 24-ից հանդիսանում է աշխարհում ամենաերկար գործող միապետը՝ Սաուդյան Արաբիայի թագավոր Աբդուլլահ Իբն Աբդուլ Ազիզ Ալ Սաուդի մահից հետո։ Նրա գահակալման ընթացքում է ավարտվել ապագաղութացումը, որը նշանավորվեց բրիտանական կայսրության վերջնական փլուզմամբ և վերջինիս փոխակերպումը Միացյալ Թագավորության։ Այս ընթացքը իր մեջ ներառում է նաև բազմաթիվ այլ իրադարձություններ, ինչպիսիք են երկարատև էթնո-քաղաքական հակամարտությունը Հյուսիսային Իռլանդիայի հետ, Ֆոլկլենդյան պատերազմը, պատերազմները Իրաքում և Աֆղանստանում։ Իր գահակալման ողջ ընթացքում թագուհին մեկ անգամ չէ որ ենթարկվել է քննադատության, և ոչ միայն միապետության վերացման կողմնակիցների կողմից, այլև հասարակության և բրիտանական զանգվածային լրատվամիջոցների կողմից: Սակայն Եղիսաբեթ II-ը կարողացավ բարձր պահպանել բրիտանական միապետության հեղինակությունը և իր ժողովրդականությունը:

Մանկություն և պատանեկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եղիսաբեթ II-ը արքայազն Ալբերտի` Յորքյան հերցոգ (հետագայում թագավոր Գեորգ VI-ի, 1895-1952 թթ. ) և լեդի Եղիսաբեթ Բոուզ-Լիոնի (1900-2002) ավագ դուստրն է: Հայրական պապը` թագավոր Գեորգ V-ը (1865—1936 թվականներ) և տատը թագուհի Մարիան է` Տեքյան արքայադուստր (1867—1953 թվականներ): Մայրական պապը` Քլոուդ Ջորջ Բոուզ-Լիոն, կոմս Սթրաթմուրը (1867—1953 թվականներ) և տատը Սեսիլիա Նինա Բոուզ-Լիոնն է (1862—1938 թվականներ):

Արքայադուստր Եղիսաբեթը երեք տարեկան հասակում

Արքայադուստր Եղիսաբեթ Ալեքսանդրա Մարիան ծնվել է Լոնդոնի Մեյֆեր թաղամասում, կոմս Սթրաթմուրի Բարթոն սթրիթի առանձնատանը: Այժմ առանձնատունը այլևս գոյություն չունի, իսկ տեղում դրված է հուշատախտակ[5].: Իր անունը ստացել է ի պատիվ մոր Եղիսաբեթի, տատի` Մարիայի և մեծ տատի` Ալեքսանդրայի: Մկրտվել է մայիսի 25-ին Բուքինգհեմյան պալատի մատուռում, որը պատերազմի տարիներին ավերվել է:

1930 թվականին ծնվել է միակ քույրը` արքայադուստր Մարգարեթը:

Եղիսաբեթը լավ տնային կրթություն է ստացել, հիմնականում հումանիտար ուղղվածությամբ, ուսումնասիրել է բրիտանական սահմանադրության պատմություն, իրավագիտություն, կրոնի պատմություն, արվեստի պատմություն, ինչպես նաև ֆրանսերեն: Երիտասարդ հասակից հետաքրքրվել է ձիերով և զբաղվել է ձիավարությամբ[6].

Արքայադուստր Եղիսաբեթը յոթ տարեկան հասակում:

Ծնունդից հետո Եղիսաբեթը դարձավ Յորքյան արքայադուստր և երրորդը գահի ժառանգորդների ցանկում` հորեղբայր էդուարդից` Ուելսյան արքայազն (ապագա թագավոր Էդուարդ VIII) և հորից հետո: Ի սկզբանե Եղիսաբեթը չէր հանդիսանում գահի իրական հավակնորդ, քանի որ արքայազն Էդուարդը շատ երիտասարդ էր և պետք է ամուսնանար և երեխաներ ունենար: Սակայն 1936 թվականին, հոր` Գեորգ V-ի մահից հետո արքայազն Էդուարդը ստիպված էր հրաժարվել գահից: Թագավոր դարձավ արքայազն Ալբերտը (Գեորգ VI), իսկ տասնամյա Եղիսաբեթը դարձավ թագաժառանգ և ծնողների հետ Քենսինգտթոնից տեղափոխվեց Բուքինգհեմյան պալատ:

Երբ սկսվեց երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, Եղիսաբեթը 13 տարեկան էր: Առաջին անգամ, 1940 թվականի հոկտեմբերի 13-ն, նա հանդես եկավ ռադիոյով` իր խոսքը հղելով պատերազմից տուժած երեխաներին[7]: 1945 թվականի փետրվարին Եղիսաբեթը միացավ կանանց ինքնապաշտպանական շարքերին և վերապատրաստվեց որպես շտապօգնության մեքենայի վարորդ-մեխանիկ, ստանալով լեյտենանտի կոչում[8]: Նրա պատերազմական գործունեությունը տևեց հինգ ամիս:

1947 թվականին, Եղիսաբեթը ծնողների հետ Աֆրիկա ուղևորության ժամանակ[9], իր 21-ամյակի կապակցությամբ, ռադիոյով ելույթ ունենալիս, հանդիսավոր խոստանում է իր կյանքը նվիրել բրիտանական կայսրությանը ծառայելուն[6]:

Նույն տարում 21-ամյա Եղիսաբեթը ամուսնանում է 26-ամյա Ֆիլիպ Մաունթբեթենի հետ, որը բրիտանական նավատորմի սպա էր, հունական և դանիական թագավորական ընտանիքների անդամ, Վիկտորիյա թագուհու ծոռը: Նրանք ծանոթացել են 1943 թվականին, իսկ սիրահարվել` 1939 թվականին, Եղիսաբեթի Դորտմունդի ծովային քոլեջ այցելության ժամանակ, որտեղ սովորում էր Ֆիլիպը[9]: Արքայադստեր հետ ամուսնության նախօրեին Ֆիլիպը ստացավ Էդինբուրգյան հերցոգ տիտղոսը:

Մեկ տարի անց, 1948 թվականին, ծնվեց նրանց առաջնեկը` արքայազն Չարլզը[9], իսկ 1950 թվականի օգոստոսի 15-ին` դուստրը` արքայադուստր Աննան[9]:

Մեծ Բրիտանիայի թագուհի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թագադրում և գահակալման սկիզբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եղիսաբեթ II-ը և Ֆիլիպը թագադրումից հետո

Երբ 1952 թվականի փետրվարի 6-ին մահանում է Գևորգ VI թագավորը, Եղիսաբեթ II-ը հռչակվում է Մեծ Բրիտանիայի թագուհի: Այդ ժամանակ նա ամուսնու հետ հանգստանում էր Քենիայում[10]: Եղիսաբեթ II-ի թագադրման արարողությունը տեղի է ունեցել 1953 թվականի հունիսի 2-ին Վեսթմինսթերյան աբբայությունում[11]: Այն բրիտանական միապետության առաջին թագադրումն էր, որը ցուցադրվել է հեռուստատեսությամբ և այդ երևույթը նպաստել է հեռուստատեսության ժողովրդայնության բարձրացմանը[12]: 1953-1954 թվականներին թագուհին կատարել է վեցամսյա շրջայց կայսրության միությունում, բրիտանական գաղութներում և աշխարհի այլ երկրներում: Եղիսաբեթ II-ը Ավստրալիա և Նոր Զելանդիա այցելած առաջին միապետն է[11]:

Թագադրումից հետո

1950-ական թվականների երկրորդ կես, 1990-ական թվականների սկիզբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1957 թվականին, վարչապետ սըր Էնթոնի Իդենի հրաժարականից հետո, Պահպանողական կուսակցության առաջնորդի ընտրության հստակ կանոնների բացակայության արդյունքում, Եղիսաբեթ II-ի վրա դրվեց կառավարվության ղեկավարի թեկնածուի նշանակումը պահպանողականներից: Կուսակցության հեղինակավոր անդամների և նախկին վարչապետ Չերչիլի հետ խորհրդակցելուց հետո, կառավարության ղեկավար նշանակվեց 63-ամյա Հարոլդ Մաքմիլանը[13]:

Նույն թվականին, առաջին անգամ, Եղիսաբեթը այց կատարեց Միացյալ Նահանգներ[13] և Կանադա, որպես կանադայի թագուհի[14]:

Նույն թվականին, առաջին անգամ, ելույթ ունեցավ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում[15], ներկա գտնվեց Կանադայի խորհրդարանի նստաշրջանի բացմանը (պատմության մեջ առաջին անգամ բրիտանական միապետի մասնակցութայմբ):

Նա առաջին միապետն էր, որ 1957 թվականի դեկտեմբերի 25-ին հեռուստացույցով շնորհավորեց իր հպատակներին Ծննդյան տոների կապակցությամբ[16]:

1961 թվականին այցելություն կատարեց Կիպրոս, Վատիկան, Հնդկաստան, Նեպալ, Իրան և Գանա[17]: 1960 թվականին ծնվեց թագուհու երկրորդ որդին`արքայազն Էնդրյուն, իսկ 1964 թվականին` երրորդը` արքայազն Էդուարդը[9]:

1963 թվականին վարչապետ Մաքմիլանի հրաժարականից հետո, նրա խորհրդով, Եղիսաբեթ II-ը վարչապետ նշանակեց Ալեքսանդր Դուգլաս-Հյումին[18]:

1969 թվականին BBC-ին նկարահանել է վավերագրական ֆիլմ Վինձորների մասին` «Թագավորական ընտանիքը»[19]:

1974 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ քաղաքական ճգնաժամ էր հասունացած, որի արդյունքում կուսակցություններից ոչ մեկը չի ստանում ձայների մեծամասնությունը: Չնայած ձայների առավելագույն բաժինը ստացել էր Պահպանողական կուսակցությունը, վարչապետ նշանակվեց Լեյբորիստական կուսակցությության առաջնորդ Հարոլդ Վիլսոնը[20]: Հաջորդ տարի Ավստրալիայում քաղաքական ճգնաժամի արդյունքում Եղիսաբեթ II-ը հրաժարվեց բեկանել գեներալ-նահանգապետ Ջոն Քերի հրամանը վարչապետ Գաֆ Ուիթլեմի հրաժարականի վերաբերյալ:

1976 թվականին Մոնրեալում (որպես Կանադայի թագուհի) Եղիսաբեթ II-ը հանդիսավորությամբ բացեց XXI-րդ ամառային օլիմպիական խաղերը:

1977 թվականին մեծ շուքով նշվեց Եղիսաբեթ II-ի գահակալման 25-ամյակը, նրա պատվին բազմաթիվ հանդիսավոր արարողություններ անցկացվեցին ողջ Միացյալ Թագավորությունում[21]:

1970-1980-ական թվականներին թագավորական ընտանիքը ենթարկվեց մի շարք հարձակումների: Մասնավորապես 1979 թվականին «Իռլանդիայի հանրապետական բանակ»-ի ահաբեկիչների կողմից սպանվեց արքայազն Ֆիլիպի քեռի` ազդեցիկ պետական գործիչ լորդ Լուի Մաունթբաթենը[22]: Իսկ 1981 թվականին, թագուհու «պաշտոնական ծննդյան օրվա» կապակցությամբ կազմակերպված զինվորական շքերթի ժամանակ, անհաջող մահափորձ է կատարվել Եղիսաբեթ II-ի նկատմամբ:

1981 թվականին կայացավ թագուհու ավագ որդու` արքայազն Չարլզի և Դիաննա Սփենսերի[23] հարսանիքը, որը հետագայում լուրջ խնդիրների առիթ հանդիսացավ թագավորական ընտանիքի համար:

1982 թվականին Կանադայի սահմանադրության փոփոխությամբ Մեծ Բրիտանիան կորցրեց իր դերը կանադական գործերում, սակայն թագուհին պաշտոնապես մնաց որպես Կանադական պետության գլուխ[24]: Նույն թվականին տեղի ունեցավ, վերջին 450 տարվա մեջ առաջին անգամ, Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս II-ի այցը Մեծ Բրիտանիա, որին անձամբ դիմավորեց անգլիական եկեղեցու գլուխ Եղիսաբեթ II-ը[11]:

1991 թվականին Եղիսաբեթը դարձավ բրիտանական առաջին միապետը, որը հանդես եկավ ԱՄՆկոնգրեսի համատեղ նիստում[25]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Елизавета II // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) — Т. 9 : Евклид — Ибсен. Ստուգված է սեպտեմբերի 27-ին 2015:
  2. Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի պաշտոնական կայք - Վերցված է նոյեմբերի 1, 2010
  3. «Елизавета II стала самым долгоправящим монархом в Британии»։ Русская служба Би-би-си։ 9 сентября 2015։ Վերցված է 10-09-2015 
  4. Кэмерон поздравил Елизавету II с рекордом правления
  5. Брэдфорд С. Елизавета II. Биография Её величества королевы. — Вагриус-Захаров-Москва, 1998.
  6. 6,0 6,1 Her Majesty The Queen: Education(անգլ.)
  7. Children’s Hour | Princess Elizabeth BBC, (13 октября 1940)(անգլ.)
  8. Тетя британской аристократии Правда.Ру, (21 апреля 2006)
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Her Majesty The Queen: Marriage and family(անգլ.)
  10. «Елизавета II»։ Хроно.Ру։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-01-ին 
  11. 11,0 11,1 11,2 Что успела Елизавета II в XX веке
  12. «Неизвестная королева»: Завтрак Елизаветы II с Гагариным и почему Ельцин хотел её раздеть Комсомольская правда в Украине, (01 июня 2012)
  13. 13,0 13,1 Ben Cahoon։ «United Kingdom» (անգլերեն)։ World Statesmen.org։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-09-20-ին։ Վերցված է 2012-04-30 
  14. Her Majesty The Queen: Commonwealth visits since 1952(անգլ.)
  15. Queen Elizabeth II makes first U.N. speech since 1957 CNN, (07 июля 2010)(անգլ.)
  16. Полякова А. А. Роль монархии во внутренней и внешней политике Великобритании в конце XX — начале XXI века. Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. — М., 2015. — С. 87. Режим доступа: http://mgimo.ru/science/diss/rol-monarkhii.php
  17. Her Majesty The Queen: Outward State visits since 1952(անգլ.)
  18. Her Majesty The Queen: Public life 1962—1971(անգլ.)
  19. Полякова А. А. Роль монархии во внутренней и внешней политике Великобритании в конце XX — начале XXI века. Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. — М., 2015. — С. 160. Режим доступа: http://mgimo.ru/science/diss/rol-monarkhii.php
  20. «Великобритания в 70-е годы XX века»։ Хроно.Ру։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-01-ին 
  21. Her Majesty The Queen: The Queen’s Silver Jubilee, 1977(անգլ.)
  22. «BRITAIN: A Nation Mourns Its Loss»։ TIME։ 10 September 1979 
  23. Принцесса Уэльская Диана. Биография РИА Новости, (31 августа 2012)
  24. «Canada Act 1982»։ The National Archives։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-01-ին  (անգլ.)
  25. «Queen Elizabeth II Address to Congress»։ C-SPAN։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-01-ին 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]