Մարիա Թեքցի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մարիա Թեքցի
Queenmaryformalportrait edit3.jpg
 
Քաղաքացիություն՝ Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն, Flag of Germany.svg Գերմանիա և Flag of the United Kingdom.svg Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մասնագիտություն՝ պետական գործիչ
Ծննդյան օր մայիսի 26, 1867(1867-05-26)[1][2][3][4]
Ծննդավայր Քենսինգթոնյան պալատ, Կենսինգտոն և Չելսի, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Վախճանի օր մարտի 24, 1953(1953-03-24)[1][2][3][4] (85 տարեկանում)
Վախճանի վայր Մալբորո հաուս, Վեստմինստեր, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն
Թաղված Սուրբ Գեորգի մատուռ
Դինաստիա Վինձորների դինաստիա, Սաքսեն Կոբուրգ Գոթերի դինաստիա և Duke of Teck
Հայր Francis, Duke of Teck
Մայր Princess Mary Adelaide of Cambridge
Ամուսին Գեորգ V
Զավակներ Էդուարդ VIII, Ջորջ VI, Mary, Princess Royal and Countess of Harewood, Prince Henry, Duke of Gloucester, Prince George, Duke of Kent և Prince John of the United Kingdom
 
Պարգևներ

Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ, Dame Grand Cross of the Order of the British Empire, Dame Grand Cross of the Royal Victorian Order, Order of Louise, Order of the Crown of India, Բարեգորձության շքանշան, Ռումինիայի Աստշի շքանշան, The Royal Victorian Chain, Ալբերտի մեդալ, Կապիչի շքանշան, Royal Order of Victoria and Albert, The Royal Family Order of King George VI of the United Kingdom, Royal Family Order of Queen Elizabeth II, Սուրբ Հովհաննես Երուսաղեմցու շքանշան, Order of Saints Olga and Sophia, Order of the Star of Ethiopia, Order of the Precious Crown և Order of the Queen of Sheba

Վիկտորիա Մարիա Ավգուստա Լուիզա Օլգա Պաուլինա Կլոդինա Ագնեսա Թեքցի (անգլ.՝ Maria von Teck, մայիսի 26, 1867(1867-05-26)[1][2][3][4], Քենսինգթոնյան պալատ, Կենսինգտոն և Չելսի, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - մարտի 24, 1953(1953-03-24)[1][2][3][4], Մալբորո հաուս, Վեստմինստեր, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի թագավոր, Հնդկաստանի կայսր Ջորջ V-ի կինը, Էդուարդ VIII-ի և Ջորջ VI-ի մայրը և Եղիսաբեթ II թագուհու տատիկը։

Ծնունդով եղել է Վյուրթեմբերգի թագավորական տան մորգանատիկ ճյուղից։ Ծնվել և մեծացել է Մեծ Բրիտանիայում` թագուհի Վիկտորիայի արքունիքում։ 1893 թվականին ամուսնացել է Ուելսի արքայազն Էդուարդի 2-րդ որդու` Յորքի դուքս արքայազն Ջորջի հետ, որը գահի ժառանգորդն էր դարձել ավագ եղբոր մահից հետո (որի հարսնացուն էր Մարիան)։ Մինչև 1910 թվականին ամուսնու` գահ բարձրանալը եղել է Ուելսի արքայադուստր և Կորնուոլի դքսուհի։ Դառնալով թագուհի, աջակցել է ամուսնուն Առաջին համաշխարհային պատերազմում և պատերազմից հետո տիրող քաղաքական անկայունության շրջանում։ 1936 թվականին այրիացել է և դարձել է իր որդու` թագավոր Էդուարդ VIII-ի մայր-թագուհի, սակայն որդին նույն թվականին հրաժարվել է գահից, ի մեծ ցավս թագուհի Մարիայի, հանուն ամերիկուհի Ուոլլիս Սիմփսոնի հետ ամուսնության։ Դրանից հետո Մարիան աջակցել է իր երկրորդ որդուն` Ջորջ VI թագավորին ընդհուպ մինչև նրա մահը` 1952 թվականին: Մահացել է իր թոռնուհու` Եղիսաբեթ II-ի գահ բարձրանալու հաջորդ տարում։

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորածին արքայադուստր Վիկտորիա Մարիան ծնողների հետ

Արքայադուստր Վիկտորիա Մարիան ծնվել է 1867 թվականի մայիսի 26-ին, Լոնդոնի Քենսինգթոնյան պալատում։ Նորածնի ծնողներն էին Թեքի դուքս Ֆրենսիսը և բրիտանական արքայադուստր Մարիա Ադելաիդան։ Նրա հայրը, պատկանում էր Վյուրթեմբերգներ թագավորական տան մորգանակատիկ ճյուղին եւ դուքս Ալեքսանդր Վյուրթեմբերգի և հունգարացի կոմսուհի Կլաուդին Ռիդի ֆոն Քիս Ռիդեի (Countess Claudine Rhédey von Kis-Rhéde) որդին էր։ Մայրը բրիտանական թագավորական ընտանիքի անդամ էր` Քեմբրիջի դուքս Ադոլֆ Ֆրեդերիկի և գերմանական արքայադուստր Ավգուստա Հեսսեն Կասսելացու դուստրը։ Հորական կողմով Մարիա Ադելաիդան Ջորջ III թագավորի թոռնուհին էր և Վիկտորիա թագուհու հորեղբոր աղջիկը[5]։ Նա մկրտվել է Լոնդոնի Քենսինգթոնյան պալատի Թագավորական կապելլայում, 1867 թվականի հուլիսի 27-ին Քենթերբերի արքեպիսկոպոս Չարլզ Լոնգլիի ձեռամբ։ 


Մարիայի կնքամայր և կնքահայրերն են եղել իր երկրորդական տատիկը` թագուհի Վիկտորիան, Ուելսի արքայազն և ապագա թագավոր Էդուարդը, որը Մարիա Ավգուստայի ապագա սկեսրայրն էր դառնալու, և Քեմբրիջի դքսուհի արքայադուստր Ավգուստան` հորական տատը։ Ընտանիքում արքայադստերն անվանել են Մեյ (անգլ.՝ May)[6]։

Մարիայի ու նրա եղբայրների դաստիարակությունը բավական խիստ է եղել[7]։ Նա եղել է ընտանիքի ավագ երեխան և միակ դուստրը, որից հետո ծնվել են երեք տղաներ[8]։ Արքայադուստրը հոգ է տարել կրտսեր եղբայրների նկատմամբ, իսկ բոլորը միասին նրանք իրենց ժամանակն անցկացրել են իր զարմիկների, Ուելսի արքայազնի եւ արքայադստեր երեխաների հետ[9]։ Մարիան կրթություն է ստացել տանը, մոր և դայակ-դաստիարակների հսկողության տակ, ինչպես և նրա եղբայրները, որոնց ավելի ուշ ուղարկել են գիշերօթիկ դպրոց[10]։ Թեքի դքսուհին շատ ժամանակ է անցկացրել երեխաների հետ, ինչն անսովոր էր այն ժամանակվա ազնվականների համար[7]։ Աղջիկը մանկությունից մորն ուղեկցել է տարբեր բարեգործական հիմնարկներ ու աղքատների տներ այցելելիս[11]։

Թեքի դքսի և դքսուհու երեխաները համարվում էին բրիտանական թագավորական ընտանիքի անդամներ։ Թեքի դուքսը չուներ անձնական եկամուտ, քանի որ նրա հայրը մորգանատիկ ամուսնություն էր կնքել` զրկվելով Վյուրթեմբերգի արքայական գահը ժառանգելու իրավունքից։ Զույգի բոլոր երեխաները կրել են «Նորին Մեծություն Թեք արքայազն / արքայադուստր» տիտղոսը[12]։ Ընտանիքը հիմնականում ապրում էր Մարիա Ադելաիդայի միջոցներով։ Որպես բրիտանական թագավորական ընտանիքի անդամ, նա ստանում էր տարեկան 5000 ֆունտ ստեռլինգ, ինչպես նաև լրացուցիչ 4000 ֆունտ ստեռլինգ գումար իր մորից[13]։ Չնայած դրան, ընտանիքը մշտապես ֆինանսական կարիքի մեջ եւ պարտքերի մեջ է եղել։ 1883 թվականին ամուսինները երեխաների հետ միասին ապրել են արտասահմանում[14]։ Ընտանիքը ճամփորդել է Եվրոպայում, կանգ առնելով հարազատների մոտ։ Մի քանի ամիս ընտանիքը ապրել է Ֆլորենցիայում, որտեղ երեխաները հաճախել են ցուցահանդեսներ, թանգարաններ, եկեղեցիներ և պատկերասրահներ[15]։

1885 թվականին ամուսինները վերադարձել են Մեծ Բրիտանիա և բնակություն են հաստատել Ռիչմոնդ պարկի Սպիտակ տնակ (White Lodge) կալվածքում։ Մարիան մանկուց մտերիմ է եղել մոր հետ և հանդիսացել է նրա ոչ պաշտոնական քարտուղարը, օգնել է ընդունելությունների կազմակերպման գործում։ Մարիայի մորաքույր դքսուհի Մեկլեմբուրգ Ստրելիցը նրա մտերիմ ընկերուհին է եղել, որի հետ արքայադուստրը, իսկ ավելի ուշ թագուհին, ամեն շաբաթ նամակագրական կապի մեջ է եղել, ընդհուպ մինչև դքսուհու մահանալը` 1916 թվականին[16]։

Նշանդրեք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարիան 1891 թվականի դեկտեմբերին նշանվել է Ուելսի արքայազնի ավագ որդու` Կլարենսի և Էվոյդեյլի դուքս Ալբերտ Վիկտորի հետ։ Մարիային որպես ապագա թագավորի կին ընտրել էր Վիկտորիա թագուհին, որը շատ էր հավանում երիտասարդ արքայադստերը։ Նա գրել է. «ընտանիքը սիրով էր տոգորվել Մարիայի նկատմամբ, նա ուժեղ բնավորություն և պարտքի զգացում ունի»։ Սակայն 1892 թվականի հունվարի 14-ին գրիպից անսպասելիորեն մահանում է Ալբերտ Վիկտորը[17]։

Արքայազնի մահից հետո նրա կրտսեր եղբայրը` Յորքի դուքս Ջորջը դարձել էր թագի ժառանգման առաջին ճյուղը։ Համատեղ սգի ընթացքում նա մտերմացել էր Մարիայի հետ, իսկ Վիկտորիա թագուհին շարունակում էր արքայադստերը դիտարկել որպես ապագա միապետի համար հարմար թեկնածու[18]։ Ջորջն առաջարկություն է արել արքայադուստր Մարիային 1893 թվականի մայիսին և ստանալով նրա համաձայնությունը ամուսնացել է: Նրանց ամուսնությունը երջանիկ է եղել, նրանք միասին ունեցել են վեց երեխա: Ջորջն ամեն օր նամակներ է գրել իր կնոջը ողջ կյանքի ընթացքում, և, ի տարբերություն հոր, երբեք սիրուհիներ չի ունեցել[19]։

Յորքի դքսուհի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արքայադուստր Վիկտորիա Մարիան հարսանիքից առաջ

Մարիան ամուսնացել է Յորքի դուքս արքայազն Ջորջի հետ 1893 թվականի հուլիսի 6-ին Լոնդոնի Սենթ Ջեյմս պալատի Թագավորական կապելլայում։ Հարսանիքին, որպես պատվավոր հյուր, ներկա են եղել Ռուսաստանի ցեսարևիչ Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչը, որը մեկ տարի անց դարձավ նրանց առաջնեկի` Էդուարդի կնքահայրը[20]։ Նոր դքսուհին ամուսնու հետ միասին բնակություն է հաստատել Յորքի քոթեջում (York Cottage)` Սանդրինգհեմյան պալատից ոչ հեռու գտնվող Նորֆոլք կոմսության մի համեստ տնակում, ամուսիններն իրենց սենյակներն են ունեցել նաև Սենթ Ջեյմսի պալատում: Նրանք ունեցել են վեց երեխա` Էդուարդ, Ալբերտ, Մարիա, Հենրի, Ջորջ եւ Ջոն[21]։ Մարիան սիրում էր իր երեխաներին, բայց նրանց դաստիարակությամբ զբաղվել են դայակները և դայակ-դաստիարակները, ինչպես ընդունված է եղել այն ժամանակվա բարձր հասարակության ընտանիքներում։ Նրանցից առավել հայտնին Շառլոտա Բիլլն է եղել, որը հետագայում առավել սերտորեն կապվել է կրտսեր արքայազն Ջոնի հետ, որը էպիլեպսիայով հիվանդ էր[22]։ Չնայած արքունիքում նրան բավականին սառը մայր էին համարում, Յորքի դքսուհին երեխաներին անձամբ է ուսուցանել պատմություն եւ երաժշտություն[23]։ Որպես թագավորական ընտանիքի անդամներ, ամուսինները հասարակական կյանքում մեծ մասնակցություն են ունեցել։ 1897 թվականին դքսուհին դարձել է Լոնդոնի ձեռագործական գիլդիայի (The London Needlework Guild)[24] հովանավոր։

1901 թվականի հունվարի 22-ին Վիկտորիա թագուհու մահանալուց հետո գահ է բարձրացել Մարիայի սկեսրայրը` դառնալով Էդուարդ VII թագավոր։ Միաժամանակ Ջորջն ու Մարիան ստացան Ձերդ Թագավորական մեծություն Կոննաուտի և Յորքի դուքս և դքսուհի տիտղոսները։ Թագավորը երիտասարդ զույգին ուղարկեց Բրիտանական կայսրության տարածքներով շրջագայության։ Նրանք այցելել են Ջիբրալթար, Մալթա, Եգիպտոս, Ցեյլոն, Սինգապուր, Ավստրալիա, Նոր Զելանդիա, Մավրիկիոս, Հարավային Աֆրիկա եւ Կանադա։ Գտնվելով Շրջագայության մեջ գտնվելու ողջ ընթացքում Մարիան անընդհատ նամակներ էր գրում տուն, անհանգստանալով երեխաների համար, որոնք մնացել էին թագավորի ու թագուհու խնամքի ներքո[25]։

Ուելսի արքայադուստր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1901 թվականի նոյեմբերի 9-ին Լոնդոն ժամանելուց ինն օր անց եւ թագավորի վաթսունամյակի օրը, Մարիային եւ նրա ամուսնուն տրվել է «Ուելսի արքայազն» տիտղոսը։ Ընտանիքը տեղափոխվել է Մալբորո հաուսի Սենթ Ջեյմս պալատ։ 1904 թվականին ամուսինները ուղեւորության են մեկնել Ավստրո-Հունգարիա և Վյուրթեմբերգ։ 1905 թվականին Մարիան ունենում է իր վերջին երեխային` արքայազն Ջոնին։ Ծննդաբերությունը ծանր ընթացք էր ունեցել և երեխան հետագայում տառապում էր էպիլեպսիայով, որից էլ մահացել է 13 տարեկանում[26]։

1905 թվականի հոկտեմբերին Մարիան և Ջորջը կրկին ուղարկվել են շրջագայության, այն անգամ Հնդկաստան[27]։ Վերադարձել են Եգիպտոսով և Հունաստանով։ Հայրենիք ժամանումից հետո նրանք մեկնել են Իսպանիա` թագավոր Ալֆոնսո XIII-ի հարսանիքին, ով ամուսնացել է Ջորջի զարմուհու` արքայադուստր Վիկտորիա Բաթենբերգի հետ։ 1906 թվականի մայիսին թագաժառանգ զույգը մեկնել է Նորվեգիա` Հակոն VII թագավորի և Մոդ Բրիտանացի թագուհու թագադրմանը։ Թագավորը Ջորջի զարմիկն էր, իսկ Մոդը` հարազատ քույրը[28]։

Մեծ Բրիտանիայի թագուհի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարիա, Մեծ Բրիտանիայի թագուհի, թագադրման հագուստով. Ուիլիամ Լևելլին 1911-1912, թվականների միջև, Թագավորական հավաքածու

1910 թվականի մայիսի 6-ին թագավոր Էդուարդ VII-ի մահից հետո Ջորջը և Մարիան դարձել են Մեծ Բրիտանիայի, Իռլանդիայի և այլ տարածքների թագավոր ու թագուհի, Հնդկաստանի կայսրը և կայսրուհի։ Երբ Ջորջը կնոջը հարցրել է, թե թագավորական ինչ անուն է նա ընտրել` Վիկտորիա թե Մարիա, նա պատասխանել է, որ երկրորդը, որպեսզի իրեն չշփոթեն թագուհի Վիկտորիայի հետ[29]։ Թագադրման արարողությունը տեղի է ունեցել Վեստմինստերյան աբբայությունում 1911 թվականի հունիսի 22-ին։ Ավելի ուշ, այդ տարի նոր թագավորը և թագուհին մեկնել են Հնդկաստան, որտեղ ներկա են գտնվել Դելիի դարբարին[30]։ Որից հետո ամուսինները այցելել են մի քանի հնդկական քաղաքներ, 1912 թվականի փետրվարին վերադարձել են Լոնդոն[31]։ Կառավարման սկզբնական շրջանում Մարիան խնդիրներ էր ունենում մայ-թագուհի Ալեքսանդրայի հետ, որը չէր ցանկանում համակերպվել թագավորության երկրորդ տիկին լինելու դերի հետ։ Օրինակ, նա պահանջել էր իր առաջնայնությունը թագավոր Էդուարդ VII-ի հուղարկավորության արարողակարգում, թագուհի Ալեքսանդրան հրաժարվել էր հարսին փոխանցել ընտանեկան զարդերի մի մասը, որոնք հասնում էին իշխող թագուհուն[32]։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ թագուհու հանձնարարականներով արքունիքն անցել էր խիստ տնտեսման։ Սնունդը բաժանում էին որոշակի ժամանակ, թագուհին անձամբ այցելում էր հիվանդանոցներ և լազարեթներ դստեր` արքայադուստր Մարիայի հետ միասին, շփվում էր վիրավոր զինվորների հետ[33]։ Գերմանիայի դեմ երեք տարի պատերազմելուց հետո հակա-գերմանական տրամադրությունները Մեծ Բրիտանիայում հասել էին իրենց գագաթնակետին։ Թագավոր Ջորջ V-ը մերժել էր ռուսական կայսերական ընտանիքին քաղաքական ապաստան հատկացնել, գուցե, մասամբ այն պատճառով, որ կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնան գերմանական ծագում ուներ[34]։

Նիկոլայ II-ի գահից հրաժարվելու նորությունը ակտիվացրել էր Մեծ Բրիտանիայի հանրապետականների գործունեությունը, ովքեր ցանկանում էին, որ թագավորը հրաժարվի գահից իր գերմանական ծագումը հաշվի առնելով[35]։ 1917 թվականին Ջորջ V թագավորը հրաժարվեց իր բոլոր գերմանական տիտղոսներից, կոչումներից և պարգևներից, որոնք ստացել էր ինքը և իր ընտանիքը։ Այդ օրինակին հետևել են նրա բարեկամներից շատերը, այդ թվում ՝ Մարիայի եղբայրները, որոնք ընդունել են Քեմբրիջ ազգանունը։ Թագավորական Սաքսեն Կոբուրգ Գոթա ազգանունը, որի բրիտանական գահի հիմնադիրը Ջորջի հայրն էր եղել, վերանվանվեց Վինձորի դինաստիա` ըստ թագավորական ամրոցի անվան։

Պատերազմի ավարտից երկու ամիս անց մահացել է արքայազն Ջոնը`  թագավորական զույգի կրտսեր որդին, ով ճգնավորի նման ապրում էր Վուդ Ֆերմում (Wood Farm)` Սանդրինգհեմի տարածում գտնվող մի փոքր տնակում։ Թագուհու վիշտն արտացոլվել է նրա օրագրերում, որոնք հրապարակվել են նրա մահից հետո։ Նա գրել է. «Մեր խեղճ Ջոնին հանկարծամահ եղավ... մեր ընտանիքը վշտաբեկ է, բայց մարդիկ այնքան բարի և ուշադիր էին իմ և թագավորի նկատմամբ, և դա օգնեց մեզ»[36]։ Թագուհի Մարիան կառավարման ողջ ընթացքում ամեն կերպ աջակցել է իր ամուսնուն, նրա համար խորհուրդներ է գրել հրապարակային ելույթների մասին, թագավորը միշտ ականջալուր է եղել իր կնոջ կարծիքին, որի կարծիքը նրա համար եղել է գերակայող[37]։

1920-ական թվականների վերջին թագավորը հաճախ հիվանդանում էր, թոքերի հետ կապված խնդիրներ էին առաջացել։ Դա սաստկացել էր առանց ընդմիջման ծխելով։ Հիվանդությունների ժամանակ թագուհին միշտ եղել է Ջորջի կողքին։ Մի օր, 1928 թվականին, բժիշկներից մեկը հարցրել է թագավորի, թե ով է փրկել նրա կյանքը, եւ նա անմիջապես պատասխանել է. «Թագուհին!»[38]։ 1935 թվականին միապետերը նշել են իրենց կառավարման արծաթե տարեդարձը` ամբողջ կայսրության տարածքում տոնակատարություններով։ 

Այրիություն և ժառանգություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարիա թագուհին դստեր Մարիայի հետ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ

1936 թվականի հունվարի 20-ին մահանում է թագավոր Ջորջ V-ը։ Ընտանիքի ավագ որդին դառնում է թագավոր Էդուարդ VIII, իսկ Մարիան ստացել էր մայր-թագուհի պաշտոնական տիտղոսը (Queen mother), թեպետև նա չի կիրառել այն` մնալով «Ձերդ Գերազանցություն թագուհի Մարիա»։ Թագավոր Էդուարդը երկրում մի քանի ամիս սահմանադրական ճգնաժամ էր առաջացրել` երկու անգամ ամուսնալուծված ամերիկուհի Ուոլլիս Սիմփսոնի հետ ամուսնանալու ցանկություն հայտնելով։ Անգլիկան եկեղեցին նրան արգելել էր այդ ամուսնությունը։ Վարչապետ Սթենլի Բոլդուինի և դոմինիոնների կառավարությունների ղեկավարների խորհրդատվությունը ստանալով` թագավորը որոշել էր գահից հրաժարվել։ Թագուհի Մարիան աջակցում էր որդուն, չնայած նրան, որ նա չէր կարողանում հասկանալ թե ինչու է իր որդին անտեսել թագավորական պարտականություններն հանուն իր անձնական զգացմունքների[39]։ Նախկինում Էդուարդը հորն ու մորը ծանոթացրել էր միսս Սիմփսոնի հետ[40], բայց գահից նրա հրաժարվելուց հետո մայրն այլևս չէր ցանկացել հանդիպել նրան և նրանք այլևս երբեք չեն հանդիպել[41]։

Թագուհի Մարիան ամեն կերպ աջակցություն է ցուցաբերել իր երկրորդ որդուն ՝ Ջորջին, որը տառապում էր կակազումով, և եղբոր գահը թողնելուց հետո զբաղեցրել էր բրիտանական գահը։ Մարիան ներկա է գտնվել որդու թագադրման արարողությանը, եւ եղել է Մեծ Բրիտանիայի առաջին այրիացած թագուհին, որն այցելել է այդ միջոցառմանը[42]։ Մայրը կապը պահպանել է ավագ որդու հետ, որը գահը թողնելուց հետո իր եղբայր թագավորից իր և իր կնոջ համար ստացել էր Վինձորի դուքս տիտղոսը, բայց երբեք հավանություն չի տվել նրա ամուսնությանը[43][44]։ Թագուհի Մարիան մասնակցել է իր թոռների` Եղիսաբեթի եւ Մարգարեթի դաստիարակությանը։ Նա նրանց իր հետ տանում էր լոնդոնյան ցուցահանդեսների և էքսկուրսիաների[45]։

Թագուհի Մարիան Եղիսաբեթ և Մարգարեթ թոռնուհիների հետ

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ջորջ VI թագավորի ցանկությամբ մորը տարհանել են Լոնդոնից, թեեւ վերջինս մայրաքաղաքը լքել չէր ցանկանում։ Թագուհին տեղափոխվել է Գլոստերշիր կոմսության Բադմինթոն հաուս նստավայր, որտեղ ապրել է ազգականուհու ` Բոֆորի դքսուհի Մարի Սոմերսեթի (Mary Somerset, Duchess of Beaufort[42]) հետ միասին։ Նրա անձնական իրերը դուրս են բերվել Լոնդոնից յոթանասուն միավոր ուղեբեռով։ Թագուհուն տրամադրել են հիսուն ծառաներ և սպասավորներ, որոնք զբաղեցնում էին ամրոցի սենյակների մեծ մասը։ Պատերազմի ժամանակ թագուհին պալատից մեկնում էր զորքի մոտ, այցելում էր քաղաքներ և գործարաններ, կազմակերպում էր զինվորականների համար պարենամթերք հավաքելու գործը։ 1942 թվականին ավիավթարի հետևանքով զոհվեց նրա երրորդ որդին` Քենթի դուքս Ջորջը, կնոջը թողնելով երեք երեխաների հետ։ Պատերազմի ավարտից հետո 1945 թվականի հունիսին Մարիան վերադարձավ Մարլբորո հաուս[42]։

Մարիա Թեքցին ամբողջ կյանքում հավաքել է արվեստի առարկաներ ու թանկարժեք իրեր, որոնք կապված են եղել այլ թագավորական ընտանիքների հետ[46]։ Նրա ջանքերի շնորհիվ բրիտանական միապետի հավաքածուում այսօր գտնվում են ռուսական կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնային` Նիկոլայ II-ի մոր, երբեմնի պատկանած ոսկյա զարդերից[47]։ Թագուհին գնել է մեծ քանակությամբ զմրուխտ, որոնք պատկանել են իր հարսին` լեդի Կիլմորին (Prince Francis of Teck[48]), իր եղբայր Ֆրանցիսկ Թեքի կնոջը։ Թագուհու ղեկավարությամբ կազմվել է թագավորական ընտանիքին պատկանող արվեստի բոլոր առարկաների գույքագրում, հայտնաբերվել են մինչ այդ անհայտ գլուխգործոցներ, որոնք պատկանել են միապետին[49][50]։

1952 թվականին քաղցկեղից մահացավ Ջորջ VI թագավորը։ Գահ բարձրացավ Մարիայի ավագ թոռնուհի արքայադուստր Եղիսաբեթը։ 1953 թվականի մայիսի 24-ին` հաջորդ տարի մահացավ Մարիան` թոքերի քաղցկեղից, թեեւ պաշտոնապես հայտարարվել էր, որ թագուհին մահացել է ստամոքսի խնդիրներից[51]։ Տասը շաբաթ անց տեղի ունեցավ իր թոռնուհի-թագուհու թագադրումը։ Մահից առաջ, ծեր թագուհին խնդրել էր, որպեսզի Եղիսաբեթի թագադրումը չտեղափոխվի իր մահվան կապակցությամբ։ Թագուհու մարմինը տեղադրվեց Վեսմիսթերյան աբբայությունում, հազարավոր բնակիչներ եկել էին հրաժեշտ տալու նրան։ Մարիային թաղեցին ամուսնու կողքին` Վինձոր ամրոցի Սուրբ Ջորջի մատուռում (St George's Chapel, Windsor Castle)[52]։

Ի հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սըր Հենրի Չանոնը (Henry Channon) թագուհի Մարիայի մասին գրել է, որ «նա վեր է քաղաքականությունից... հիանալի, հումորի զգացումով, աշխարհիկ, և, միևնույն ժամանակ, վեհանձն, բայց սառը ու կոշտ, բայց, այնուամենայնիվ, Մեծ Թագուհի»։ Թագուհու պատվին են կոչվել են.

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մի շարք հայտնի դերասանուհիներ խաղացել Մարիայի դերը ֆիլմերում. 

Երեխաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջորջ V-ի եւ թագուհի Մարիայի երեխաները. Ալբերտ, Ջորջ, Հենրի, Մարիա, Էդուարդ, Ջոն

Մեծ Բրիտանիայի եւ Իռլանդիայի թագավոր, Հնդկաստանի կայսր Ջորջ V-ի հետ համատեղ կյանքում Մարիա Թեքցին ունեցել է վեց երեխա` հինգ որդի և մեկ դուստր.

  1. Էդուարդ Ալբերտ Քրիստիան Ջորջ Անդրեյ Պատրիկ Դավիթ (23.06.1894-28.05.1972), հոր մահից հետո 1936 թվականին դարձել է թագավոր Էդուարդ VIII, հրաժարվել է գահից նույն տարում հանուն երկու անգամ բաժանված ամերիկուհի Վոլիս Սիմփսոնի հետ ամուսնության, որի հետ հետագայում ամուսնացել է և ստացել է Վինձորի դուքս տիտղոսը, ապրել է արտերկրում, երեխա չի ունեցել
  2. Ալբերտ Ֆրեդերիկ Արթուր Ջորջ (14.12.1895-6.02.1952), Յորքի դուքսը, որը եղբոր` թագավոր Ջորջ VI-ի` գահը թողնելուց հետո, ամուսնացել է տիկին Եղիսաբեթ Բոուզ Լայոնի հետ, որից ունեցել է երկու դուստր, այդ թվում ՝ ներկայիս թագուհի Եղիսաբեթը
  3. Վիկտորիա Ալեքսանդրա Ալիսա Մարիա (25.04.1897-28.03.1965), Մեծ Բրիտանիայի թագավորական արքայադուստր, Հարվուդի 6-րդ կոմս Հենրի Լասելսի (Henry Lascelles, 6th Earl of Harewood) կինը, ունեցել է երկու որդի
  4. Հենրի Ուիլյամ Ֆրեդերիկ Ալբերտ (31.03.1900-10.06.1974), Գլոստերի դուքս, ամուսնացել է տիկին Ալիսա Մոնտեքյու Դուգլաս Սքոտի հետ, ունեցել է երկու որդի
  5. Ջորջ Էդուարդ Ալեքսանդր Էդմունդ (20.12.1902-25.08.1942), Քենթի դուքս, ավիավթարից զոհվել է, ամուսնացած է եղել հունական արքայադուստր Մարինայի հետ, ունեցել է երկու որդի և մեկ դուստր
  6. Ջոն Չարլզ Ֆրենսիս (12.07.1905-18.01.1919), տառապել է էպիլեպսիայով, որից մահացել է մանուկ հասակում, ամուսնացած չի եղել, երեխաներ չի ունեցել։


Զինանշան, տիտղոսներ ու ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զինանշան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարիա Թեքի զինանշան

Մարիա Թեքի զինանշանը կազմված է Մեծ Բրիտանիայի զինանշանից ընտանեկան զինանշանների հետ միասին. 1-ին եւ 4-րդ քառորդներում Մարիայի պապի` Քեմբրիջի դուքս Ադոլֆ Ֆրեդերիկի զինանշանն է և 2-րդ եւ 3-րդ քառորդներում հոր` Թեքի դուքս Արքայազն Ֆրենսիսի զինանշանն է։ Վահանը պսակված է կայսերական թագով։ Զինանշանը պահում են Անգլիայի թագադրված առյուծը եւ միաեղջյուրը, Վյուրտեմբերգի թագավորության զինանշանի նմանությամբ։

Տիտղոսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1867 թվականի մայիսի 26-ից մինչև 1893 թվականի հուլիսի 6-ը - Նորին Մեծություն Թեքի արքայադուստր
  • 1893 թվականի հուլիսի 6-ից մինչև 1901 թվականի հունվարի 22-ը - Նորին Թագավորական Մեծություն Յորքի դքսուհի
  • 1901 թվականի հունվարի 22-ից մինչև 1901 թվականի նոյեմբերի 9-ը - Նորին Թագավորական Մեծություն Կորնոուլի և Յորքի դքսուհի
  • 1901 թվականի նոյեմբերի 9-ից մինչև 1910 թվականի մայիսի 6-ը - Նորին Թագավորական Մեծություն Ուելսի արքայադուստր
  • 1910 թվականի մայիսի 6-ից մինչև 1936 թվականի հունվարի 20-ը - Նորին Գերազանցություն Մեծ Բրիտանիայի եւ Իռլանդիայի թագուհի, Հնդկաստանի կայսրուհի
  • 1936 թվականի հունվարի 29-ից մինչև 1953 թվականի մարտի 24-ը Նորին Գերազանցություն Մարիա թագուհի

Ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 SNAC — 2010.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Discogs — 2000.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 The Peerage
  5. «Mary of Teck (Queen Mary)» (անգլերեն) 
  6. Pope-Hennessy, 1959, էջ 24
  7. 7,0 7,1 Pope-Hennessy, 1959, էջ 66
  8. Pope-Hennessy, 1959, էջ 45
  9. Pope-Hennessy, 1959, էջ 55
  10. Pope-Hennessy, 1959, էջեր 68, 76, 123
  11. Pope-Hennessy, 1959, էջ 68
  12. Pope-Hennessy, 1959, էջեր 36—37
  13. Pope-Hennessy, 1959, էջ 114
  14. Pope-Hennessy, 1959, էջ 112
  15. Pope-Hennessy, 1959, էջ 133
  16. Pope-Hennessy, 1959, էջեր 503—505
  17. Pope-Hennessy, 1959, էջ 201
  18. Edwards, 1984, էջ 61
  19. «Mary of Teck» (անգլերեն) 
  20. Боханов, 2008, էջեր 235—236
  21. Pope-Hennessy, 1959, էջ 291
  22. Wheeler-Bennett, 1958, էջեր 16—17
  23. Ziegler, 1990, էջ 538
  24. «Queen Mother's Clothing Guild official website» (անգլերեն)։ Официальный сайт Гильдии Рукоделия 
  25. Edwards, 1984, էջ 115
  26. Edwards, 1984, էջեր 142—143
  27. Edwards, 1984, էջ 146
  28. Pope-Hennessy, 1959, էջ 407
  29. Pope-Hennessy, 1959, էջ 421
  30. Այդպես են կոչվել մեծածավալ ժողովները, որոնք կայացել են Հնդկաստանում Դելիի Թագադրման պարկում (Coronation Park, Delhi) Միացյալ Թագավորության թագավորների եւ թագուհիների թագադրումներ նշելու կապակցությամբ
  31. Pope-Hennessy, 1959, էջեր 452—463
  32. Edwards, 1984, էջեր 182—193
  33. Edwards, 1984, էջեր 244—245
  34. Edwards, 1984, էջ 258
  35. Edwards, 1984, էջ 262
  36. Pope-Hennessy, 1959, էջ 511
  37. Pope-Hennessy, 1959, էջ 549
  38. Gore, 1941, էջ 243
  39. Airlie, 1962, էջ 200
  40. Windsor, 1951, էջ 255
  41. Windsor, 1951, էջ 334
  42. 42,0 42,1 42,2 Pope-Hennessy, 1959, էջ 584
  43. Pope-Hennessy, 1959, էջ 575
  44. Edwards, 1984, էջ 401
  45. Edwards, 1984, էջ 349
  46. Pope-Hennessy, 1959, էջ 412
  47. Боханов, 2008, էջ 241—242
  48. «Introduction Kilmorey Papers»։ Public Record Office of Northern Ireland 
  49. Pope-Hennessy, 1959, էջ 414
  50. Windsor, 1951, էջ 238
  51. «The Death of Queen Mary»։ The Times։ 25 March 1953։ էջ 8 
  52. «Royal Burials in the Chapel by location» 
  53. «История короля»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  54. «Эдвард и миссис Симпсон»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  55. «Женщина, которую он любил»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  56. «Вся королевская рать»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  57. «Берти и Элизабет»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  58. «Потерянный принц»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  59. «Уолисс и Эдуард»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  60. «Король говорит!»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  61. «МЫ. Верим в любовь»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  62. «Корона»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Airlie, Mabell. Thatched with Gold : (անգլ.) — London : Hutchinson, 1962. — P. 200. — 247 p
  • Бонахов А.Н. Сердечные тайны Дома Романовых : (ռուս.) — Москва : Вече, 2008. — P. 234—242. — 416 p. — ISBN 978-5-9533-2760-2
  • Edwards, Anne. Matriarch: Queen Mary and the House of Windsor : (անգլ.) — London : Hodder and Stoughton, 1984. — P. 61, 115, 142—143, 146, 182—183, 244—245, 258, 262, 311, 401, 349. — 462 p. — ISBN 0340244658
  • Gore, John. King George V: A Personal Memoir : (անգլ.) — London : John Murray, 1941. — P. 243. — 464 էջ
  • Pope-Hennessy, James. Queen Mary : (անգլ.) — London : George Allen and Unwin Ltd, 1959. — 685 p. — ISBN 1842120328
  • Rose, Kenneth. King George V : (անգլ.) — London : Weidenfeld and Nicolson, 1983. — P. 284. — 368 p. — ISBN 0297782452
  • Wheeler-Bennett, Sir John. King George VI : (անգլ.) — London : Macmillan, 1958. — P. 16—17. — 906 p. — ISBN 0333071123
  • Windsor, HRH The Duke of. A King's Story : (անգլ.) — London : Cassell and Co, 1951. — P. 24—25, 238, 255, 334. — 440 p. — ISBN 1853753033
  • Ziegler, Philip. King Edward VIII : (անգլ.) — London : Collins, 1990. — P. 538. — 654 p. — ISBN 0002157411

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]