Նիկոլայ II

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox prétendant à un trône.png
Նիկոլայ II
Կայսր-ցար
Nicholas II of Russia painted by Earnest Lipgart.jpg
Նիկոլայ Երկրորդը
Իշխանություն Հոկտեմբերի 20, 1894 &nbsp Մարտի 2, 1917
Թագադրում Հոկտեմբերի 20, 1894
Լրիվ անուն Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ II
Ռուսերեն Николай II Александрович
Զինվորական կոչում Q2703373?
Ծնվել է՝ Մայիսի 6, 1868
Ծննդավայր Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն Ցարսկոյե Սելո
Մահացել է՝ Հուլիսի 17, 1918
Վախճանի վայր Կաղապար:Դրոշավորում/ՍՍՀՄ Եկատերինբուրգ
Թաղվել է՝ Պողոս-Պետրոս եկեղեցի, Սանկտ Պետերբուրգ
Պողոս-Պետրոս տաճար
Քաղաքացիություն Flag of Russia.svg Ռուսաստանի կայսրություն
Flag of Russia.svg Ռուսական հանրապետություն
Ազգություն Ռուս
Հաջորդող տիտղոսը վերացել է
Ուղեկից Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնա
Տոհմ Ռոմանովներ
քաղաքական գործիչ
Հայր Ալեքսանդր III
Մայր Մարիա Ֆյոդորովնա
Երեխաներ Q113584?, Q158148?, Մարիա Նիկոլաևնա, Q151130? և Q154045?
Եղբայր(ներ) Q154444?, Q170293? և Q619068?
Քույր(եր) Q163176? և Q165113?
Կրոնական հավատքներ Ռուս ուղղափառ եկեղեցի
Պարգևներ Ոսկե գեղմի շքանշանի ասպետ, Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու ասպետական շքանշան, Սև արծվի շքանշան, Բանի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ, Թագավորական Վիկտորիական շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ և Q699459?
Ստորագրություն Nicholas II Signature.svg

Նիկոլայ II (ռուս.՝ Николай II, Николай Александрович Романов , 1868թ. մայիսի 18 (մայիսի 6) – 1918թ. հուլիսի 17), Ռուսաստանի վերջին կայսր (1894–1917 թթ.) Ռոմանովների արքայատոհմից։ Հաջորդել է հորը՝ Ալեքսանդր III կայսրին։

Նիկոլայ II-ը հայտնի իրավաբան, պրոֆեսոր Կոնստանտին Պոբեդոնոսցևի դաստիարակությամբ տանը գիմնազիայի դասընթացին համապատասխան կրթություն ստանալուց հետո 1885–90 թթ-ին հատուկ ծրագրով մասնագիտացել է իրավաբանության և տնտեսագիտության մեջ, անցել Գլխավոր շտաբի ակադեմիայի դասընթացը, դարձել է գնդապետ (1892 թ.), անգլիական բանակի ծովակալ (1908 թ.) և ֆելդմարշալ (1915 թ.)։

1889 թ-ից մասնակցել է Պետական խորհրդի աշխատանքներին, Ռուսաստանում ուղևորությունների ժամանակ ուղեկցել է հորը։ 1890 թ-ին ձեռնարկել է ծովային ճանապարհորդություն դեպի Հեռավոր Արևելք։ 1894 թ-ին դարձել է կայսր։ 1896 թ-ին տիկնոջ՝ կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի հետ ճանապարհորդել է Եվրոպայում. Ֆրանսիայում մասնակցել է «Ռուսական շաբաթին», Մեծ Բրիտանիայում՝ Բալմորալի բանակցություններին, որտեղ շոշափվել է նաև արևմտահայության խնդիրը։

1905 թ-ի հունվարի 9-ին բռնկված հեղափոխական ցույցը զենքով ճնշելուց հետո, որը հայտնի է Արյունոտ կիրակի անվամբ, հոկտեմբերի 17-ին ստիպված ընդունել է մանիֆեստ «քաղաքական ազատությունների» մասին, որով թույլատրել է ստեղծել քաղաքական կուսակցություններ և Պետդուման ճանաչել է օրենսդիր մարմին։ Սկսվել է Ստոլիպինյան հողային բարեփոխումը (1906 թ.)։ 1907 թ-ին Ռուսաստանը դարձել է Անտանտի անդամ, որի կազմում էլ մասնակցել է Առաջին աշխարհամարտին (1914–18 թթ.)։ Նիկոլայ II-ի կառավարման տարիները Ռուսաստանի համար նշանավորվել են տնտեսության վերելքով ու սոցիալ-քաղաքական հակասությունների սրմամբ։ 1914 թ-ի հուլիսի 19-ին (նոր տոմարով՝ օգոստոսի 1-ին) Գերմանիան պատերազմ է հայտարարել Ռուսաստանին։ Հոկտեմբերի 20-ին (նոյեմբերի 2-ին) Ռուսաստանն իր հերթին պատերազմ է հայտարարել օսմանյան Թուրքիային։ 1915 թ-ից կայսրն ստանձնել է գերագույն գլխավոր հրամանատարությունը, սակայն չի կարողացել պատշաճ կերպով կատարել իր պարտականությունները։ Ռազմաճակատում կրած պարտությունների հետևանքով տեղի է ունեցել Փետրվարյան հեղափոխությունը (1917 թ.)։ Աշխարհամարտն ավարտվել է Ռուսաստանի պարտությամբ և Ռոմանովների՝ ավելի քան 300-ամյա արքայատան անկումով. միապետությունը փրկելու հույսով Նիկոլայ II-ը հրաժարվել է գահից՝ հօգուտ եղբոր՝ Միխայիլի, որը, սակայն, չի ընդունել այն։

Ժամանակավոր կառավարության հրամանով Նիկոլայ II-ը և նրա ընտանիքը ձերբակալվել են, իսկ 1918 թ-ի հուլիսի 17-ին բոլշևիկները նրանց գնդակահարել են։

Նիկոլայ II-ի օրոք ռուսական արտաքին քաղաքականության մեջ որոշակի տեղ է ունեցել Հայկական հարցը։ Կայսրը, սակայն, անտարբեր էր Օսմանյան կայսրությունում 1894–96 թթ-ի հայերի կոտորածների նկատմամբ։ Նա Արևմտյան Հայաստանի գրավումը Ռուսաստանի համար համարել է անշահավետ, «շատ թանկ ձեռնարկում»։ 1908 թ-ին Սանկտ Պետերբուրգում ընդունել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Մատթեոս Բ Կոստանդնուպոլսեցուն (1858–65 թթ.) և հասարակական գործիչ Մինաս Չերազին. նրանք խնդրում էին Ռուսաստանի օգնությամբ վերարծարծել Հայկական հարցը։ Սակայն կայսրը խուսափել է որոշակի խոստումից՝ սահմանափակվելով Թուրքիայի քրիստոնյաների հանդեպ Ռուսաստանի համակրանքի մասին ընդհանուր դատողություններով։

1914 թ-ի նոյեմբերին Թիֆլիս ժամանած Նիկոլայ II-ը Գևորգ Ե կաթողիկոսի հետ քննարկել է պատերազմից հետո Արևմտյան Հայաստանի 6 նահանգների և Կիլիկիայի տարածքներում ստեղծվելիք ինքնավար Հայաստանի ծրագիրը։ Սակայն պատերազմի ժամանակ Նիկոլայ II-ը հրաժարվել է Արևմտյան Հայաստանին ինքնավարություն տալու իր խոստումից, իսկ 1915 թ-ի օգոստոսին ցրել է հայկական կամավորական գնդերը և դրանց հենքի վրա ստեղծել միացյալ գումարտակ։ 1916 թ-ի Սայքս-Պիկոյի գաղտնի պայմանագրով Արևմտյան Հայաստանը ճանաչվել է ռուսական ազդեցության գոտի, իսկ ավելի ուշ՝ պատերազմի իրավունքով գրավված տարածք։ Նիկոլայ II-ի ներքին քաղաքականությունը ծանր հետևանքներ է ունեցել հայ իրականության համար. 1903 թ-ին ընդունվել է Եկեղեցական գույքի բռնագրավման օրենքը, փակվել են հայկական դպրոցները։ Սակայն համաժողովրդական բուռն պայքարի և Ռուսաստանում սկսված հեղափոխության (1905–07 թթ.) ազդեցությամբ 1905 թ-ի օգոստոսի 1-ին Նիկոլայ II-ն ստիպված ստորագրել է Հայ եկեղեցու գույքի վերադարձման և հայկական դպրոցների վերաբացման մասին որոշումը։ Նիկոլայ II-ն արժանացել է Սբ Անդրեյ Նախավկայի (1868 թ.), Սբ Ալեքսանդր Նևսկու (1868 թ.), Սբ Վլադիմիրի IV աստիճանի (1890 թ.), Սբ Գեորգիի IV աստիճանի (1915 թ.) և այլ շքանշանների։ 2000 թ-ին Ռուսական ուղղափառ եկեղեցին Նիկոլայ II-ին և նրա ընտանիքին դասել է սրբերի կարգը և դեկտեմբերի 19-ը սահմանել նրանց հիշատակի օր։

Առաջին աշխարհամարտի (1914-18 թթ.) ավարտից և ավստրո-հունգարական զորքերից Սերբիայի ազատագրումից հետո Բելգրադում տեղադրվել է Նիկոլայ II-ի հուշարձանը։

Նկարահանվել են կայսրին և նրա ընտանիքին նվիրված ֆիլմեր («Նիկոլայ և Ալեքսանդրա», 1971 թ., «Հոգեվարք», 1981 թ., «Արքայասպանը», 1991 թ., «Ռոմանովներ. Թագակիր ընտանիքը», 2000 թ., և այլն)։

Նախնիները և ծնունդը[խմբագրել]

Նիկոլայ II-ը մանուկ հասակում

Ծնվել է 1868 թվականի մայիսի վեցին Ցարսկոյե Սելոյում։ Նիկոլայ Երկրորդը ռուս կայսր Ալեքանդր Երրորդի և դանիացի արքայադուստր Դագմարի (հետագայում Մարիա Ֆյոդորովնա) որդին էր՝ վեց երեխաներից առաջինը։ Նա շատ սերտ կապերի մեջ էր գտնվում իր ծնողների հետ, շատ ծանր է տարել իր հոր մահը և ամբողջ կյանքի ընթացքում գտնվել է նամակագրական կապերի մեջ իր մոր հետ, ում վստահել է իր բոլոր գաղտնիքները։

Նիկոլայի հոր՝ Ալեքանդր III-ի ծնողները ռուս կայսր Ալեքսանդր II-ը և գերմանացի արքայադուստր Մարիա Ալեքսանդրովնան էին, իսկ մոր՝ Մարիա Ֆյոդորովնայի ծնողները Դանիայի թագավոր Կրիստիան IX-ը և թագուհի Լուիզան էին։

Նիկոլայը արյունակցական կապերի մեջ էր տարբեր արքայական ընտանիքների հետ։ Նա Անգլիայի թագավոր Ջորջ V-ի զարմիկն էր, քանի որ Ջորջ V-ի և Նիկոլայի մայրերը (Թագուհի Ալեքսանդրան և Մարիայի Ֆյոդորովնան) հարազատ քույրեր էին։ Նիկոլայի զարմիկներից էին նաև Նորվեգիայի Հաակոն VII թագավորը և Մոդ Թագուհին, ինչպես նաև Հունաստանի թագավոր Կոնստանտին I-ը։

Պատանեկության տարիների նա հաճախ այցելում էր Դանիա իր ընտանիքի հետ միասին, որտեղ հավաքվում էին Դանիայի, Ռուսաստանի Կայսրության, Անգլիայի և Հունաստանի արքայական ընտանիքները՝ Դանիայի թագուհուն և թագավորին այցելելու նպատակով։

Անվանումը[խմբագրել]

21-ամյա Նիկոլայը


Նիկոլայ անունը շատ տարածված էր Ռուսական արքայական ընտանիքում։ Կայսրին այդ անունով են կոչել իր վաղեմի մահացած հորեղբոր՝ Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչի պատվին, որի հետ և պետք է ամուսնանար Մարիա Ֆյոդորովնան, սակայն Նիկոլայի հիվանդությունից և մահվանից հետո Մարիան ամուսնացավ նրա կրտսեր եղբոր հետ՝ հետագա կայսր Ալեքանդր III-ի։ Նիկոլայ II-ի կինը՝ Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնան, նրան դիմում էր փաղաքշական "Նիկի" անվանումով։


Մանկությունը և ուսումը[խմբագրել]

Նիկոլայը Ճապոնիայում (1891)

Մանուկ ժամանակ Նիկոլայի և իր եղբայրների ուսուցիչը անգլիացի Չարլզ Հիթն էր։ 1877 թվականից նրա ուսուցիչը դարձավ Գ. Գ. Դանիլովիչը։ Ապագա կայսրը ստացել է տնային ուսում, որի մեջ ներառված էին բոլոր առարկաները։ Ուսումը տևում էր 13 տարի և բաժաված էր երկու հատվածի՝ առաջին ութ տարիների ընթացքում ռուսական գրականություն, քաղաքականության պատմություն, ֆրանսերեն, գերմաներեն և անգլերեն լեզուներ, իսկ մյուս հինգ տարիները՝ զինվորական գիտելիքներ, իրավաբանություն և տնտեսագիտություն։ Նիկոլայի մոտ դասախոսություններ են կարդացել բազմաթիվ գիտնականներ և դասախոսներ, սակայն ապագա կայսրին նոր դասի վերաբերյալ հարցեր տալու իրավունք նրանցից ոչ ոք չուներ։ Բացի նշված առարկաներից Նիկոլայը ուսումնասիրել է նաև կրոնի և եկեղեցու պատմություն և աստվածագիտություն։

1884 թվականին իր չափահաս դառնալու կապակցությամբ (որպես ապագա ժառանգորդ) կազմակերպվեց մեծ արարողություն, որի ժամանակ Նիկոլայ II-ը հնչեցրեց իր առաջին հրամանը. փոխանցել 15 հազար ռուբլի Մոսկվայում ապրող կարիքավորներին օգնելու նպատակով։ Հետագա տարիներին Նիկոլայը ծառայել է տարբեր զինվորական բաժիններում։ Անցել է նախապատրաստական կուրսեր զինվիրական գիտելիքների ավելի լավ տիրապետելու նպատակով։ 23 տարեկան հասակում ապագա կայսրը արդեն ստացել էր իրեն հարկավոր բոլոր գիտելիքները։ Ուսման մեջ մտնում էին նաև այցելություններ Ռուսաստանի տարբեր մարզեր և քաղաքներ ինչպես նաև օտար երկրներ, որտեղ Նիկոլայը շրջագայել է իր հոր՝ Ալեքսանդր III-ի հետ։ Ինը ամիսների ընթացքում նա այցելեց Ավստրո-Հունգարիա, Հունաստան, Եգիպտոս, Հնդկաստան, Չինաստան, Ճապոնիա և Ռուսատանի տարբեր քաղաքներ։ Չապոնիայում երիտասարդ Նիկոլայի վրա կատարվել է մահափորձ, որի հետևանքում նա վիրավորվել է, իսկ դրա հետևանքով արունոտված շորերը այսօր պահվում են Էրմիտաժում։ Ըստ տարբեր վկայությունների, Նիկոլայը չի ցանկացել կայսր դառնալ, սակայն ստիպված է եղել ստորագրել պայմանգիրը Ալեքանդր III-ի պարտադրանքով։


Ցարեվիչ[խմբագրել]

Ցարեվիչ Նիկոլայը (1892 թ.)


1881 մարտի մեկին իր պապի՝ Ալեքանդր II-ի սպանությունից հետո Նիկոլայի հայրը՝ Ալեքսանդր III-ը դարձավ կայսր, իսկ Նիկոլայը՝ ցարեվիչ (ապագա կայսր): Անվտանգության համար կայսր Ամեքանդր III-ը իր ընտանիքի հետ տեղափոխվեց Գաչինա պալատ, որը գտնվում էր Սանկտ-Պետերբուրգից դուրս։ Նախկին կայսրի ողբերգական մահվանից հետո (նրա վրա կատարվել էին 7 մահափորձեր) նոր կայսրը բառիս բուն իմաստով իր ընտանիքի հետ փակվել էր պալատոմ և համարյա այնտեղից դուրս չէր գալիս։ Ընտանիքը պալատը լքում էր միայն եկեղեցական ծիսակատարություններին մասնակցելու կամ այլ կարևոր առիթների համար։ Կատարվածների պատճառով Ալեքանդր III-ը սկսեց վարել ծայրահեղ ազգայնամոլ քաղաքականություն։

1890 թվականին Նիկոլայը իր կրտսեր եղբոր՝ Մեծ Իշխան Գերոգիի և նրանց զարմիկ` Հունաստանի արքայազն Գեորգիի հետ մեկնեցին շուրջերկրյա շրջագայության։ Չնայած այն փաստին, որ Մեծ Իշխան Գեորգին հիվանդացավ և չկարողացած մասնակցել շրջագայության կեսին, Նիկոլայը այցելեց Ասիայի տարբեր երկրներ, այդ թվում նաև Բանգկոկ և Սինգապուր, որտեղ նրան ընտունեցին մեծ շուքով։ Շրջագայության մեջ մտնում էր նաև այցելություն դեպի Անգլիա` Նիկոլայի զարմիկ` ապագա Ջորջ V-ի ամուսնությանը ներկա գտնվելու նպատակով։ Նիկոլայը և Ջորջ V-ը դեմքով շատ իրար նման էին, և այդ փաստը շատերին էր զարմացնում։ Նրանց նույնիսկ շփոթում էին։


Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնայի հետ ծանոթությունը[խմբագրել]

Նիկոլայ II-ի և Ալեքանդրա Ֆյոդորովնայի (Ալիքս) նշանադրության պաշտոնական լուսանկարը


1884 թվականին Նիկոլայի հորեղբայրը՝ Սերգեյ Ալեքանդրովիչը ամուսնացավ գերմանացի արքայադուստր Էլիզաբեթի հետ (Հես-Դարմշդաթ), ով Անգլիայի Վիկտորիա Թագուհու թոռնուհին էր։ Ամուսնությունը կայացավ Սանկտ-Պետերբուրգում, որտեղ էլ և առաջին անգամ իրար հանդիպեցին 16-ամյա Նիկոլայը և Էլիզաբեթի ամենափոքր քույրը՝ 12-ամյա Ալիքսը (ապագա Ալեքանդրա Ֆյոդորովնա): Նիկոլայը միանգամից հետաքրքրություն է ցուցաբերել Ալիքսի նկատմամբ։ Նրանք ևս մեկ անգամ հանդիպեցին հինգ տարի անց` 1889 թվականին։ Ալիքսը, ով իր հերթին նույնպես սիրահարված էր, Նիկոլային կտրականորեն մերժել էր նրա ամուսնության առաջարկությունը, քանի որ նա մոլլի բողոքական էր։ Իրար գրած նամակներում նա նշում է, որ իրենց միջև ամուսնությունը անհնար է հավատքի պատճառով։ Բացի Ալիքսի մերժումից, Նիկոլայը Ալիքսի հետ ամուսնանալու խնդրանքով կտրականապես մերժվել էր իր հոր և մոր կողմից, որովհետև նրանք երկուսն էլ գերմանացիների դեմ հակակրանք ունեին։

1894 թվականին Նիկոլայը այցելեց Գերմանիա` ներկա գտվելու Ելիզաբեթի և Ալիքսի եղբոր՝ Հեսսի Երնստ-Լյուդվիգի ամուսնությանը, որտեղ Նիկոլայը և Ալիքսը ևս մեկ անգամ հանդիպեցին։ Ալիքսը երկրորդ անգամ մերժեց Նիկոլային հավատքի պատճառով։ Նիկոլայը նրան օրինակ բերեց Ալիքսի քրոջ՝ Ելիզաբեթի հավատափոխությունը։ Ալիքսը վերջնականապես որոշեց ընդունել Ռուս Ուղղափառ եկեղեցին։ 1894 թվականի ապրիլի 8-ին զույգը նշանվեց։ Նիկոլայի ծնողները կտրականապես դեմ էին նրանց որդու որոշմանը և հրաժարվեցին նրանց օրհնել։ Ալիքսը, ով շատ ամաչկոտ և կաշկանդված բնավորություն ուներ, վատ տպավորություն էր թողել իր Ռուսաստան կատարած այցի ժամանակ։ Ալեքսանդր III-ի հիվանդությունը ստիպեց նրան վերջ ի վերջո օրհնել զույգին և նրանց տալ ամուսնանալու իրավունք։


Չնայած այն փաստին որ Նիկոլայը պետք է դառնար կայսր, նրա հայրը լիովեն չէր պատրաստել իր որդուն այդ դժվար պարտականությանը։ Ալեքսանդր III-ի վաղեմի մահը խախտեց բոլոր նախատեսված պլանները և Նիկոլայը իր պաշտոնին անցավ ժամանակից շուտ։

Ամուսնությունը[խմբագրել]

Цесаревич Николай Александрович и принцесса Алиса Гессенская после помолвки.jpg


1894 թվականի աշնանը կայսր Ալեքսանդր III-ի առողջական վիճակը ծայրահեղ վատ էր, և մոտակա մահը կանխազգալով նա Նիկոլային և Ալիքսին հրավիրեց Ղրիմում գտնվող Լիվադիայի պալատ։ Նա պարտադրեց, որպեսզի Ալիքսը կրի հատուկ համազգեստ։ Հանդիպումը տեղի ունեցավ հոկտեմբերի 22-ին և դրանից 10 օր հետո Ալեքսանրդ III-ը մահացավ 49 տարեկան հասակում։ Մահվան օրվա երեկոյան Նիկոլայը խոսակցություն ունեցավ իր հոր քահանայի հետ, ով ընդունեց Ալիքսին և պաշտոնապես նրան հավատափոխ արեց, որպես ռուսական ուղղափառ եկեղեցու հետևորդ և վերցրեց Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնա անվանումը։ Նա ավելի մեծ հավանություն էր տվել Եկատերինա անվանը, սակայն Նիկոլայը պնդել էր Ալեքսանդրա անվանումը վերցնել։

Ալեքսնադր III-ի մահվանից հետո նրա մարմինը հանեցին Լիվադիայի ամրոցից և տեղափոխեցին Մոսկվա։ Մի քանի օր հետո այնտեղ մնալուց հետո մարնիը վերջնականապես տեղափոխվեց Սանկտ-Պետերբուրգ, որտեղ էլ նոյեմբերի 13-ին տեղի ունեցան թաղման ծիսակատարությունները։ Նիկոլայի և Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնայի ամուսնությունը պլանավորված էր 1895 թվակնին գարնանը, սակայն Նիկոլայը պնդեց, որտեսզի այն տեղի ունենա 1894 թվականի աշնանը։ Ամուսնության օր նշանակվեց նոյեմբերի 26-ը ՝ Նիկոլայի մոր՝ Մարիա Ֆյոդորովնայի ծննդյան օրը։ Ամուսնական ծիսակատարությունների պատրաստվելը որոշ չափով կոտրեց նախկին կայսրի մահվան վիշտը։ Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնան կրում էր Ռոմանովների հարսնացուների հատուկ զգեստը, իսկ Նիկոլայը՝ հուսարի համազգեստ։ Նորապսակները սկզբնական շրջանում ապրում էին Մարիա Ֆյոդորովնայի հետ, այնուհետև՝ 1895 թվականի գարնանը նրանք տեղափոխվեցին Ցարսկոյե Սելո։


Թագադրությունը[խմբագրել]

Նիկոլայ II-ի թագադրության արարողությունը


1896 թվականի մայիսի 26-ին տեղի ունեցավ Նիկոլայ II-ի թագադրութունը, որպես Ռուսաստանի Կայսրության կայսր։ Թագադրության հաջորդ օրը տեղի ունեցավ ճոխ ծիսակատարությունը, որին հրավիրված էին տարբեր երկրների ներկայացիչներ։ Ծիսակատարության նպատակով պալատից դուրս հավաքվել էր մարդկանց մեծ բազմություն։ Դա ի նկատի ունենալով պատրաստվել էին հատուկ պարկեր՝ ուտելիքով, խմիչքով և քաղցրավենիքով լցված՝ մարդկանց բաժանալու նպատակով։ Սակայն ներկա գտնվողների թիվը մի քանի տասնյակով գերազանցում էր ուտելիքով լի պարկերի թվին և որպեսզի բոլորը ունենան իրենց հասանելիք պարկը, քաղաքացիները սկսեցին իրար քաշքշել` առաջ սլանալով դեպի ուտելիք բաժանողներին։ Տեղի ունեցած խառնաշփոթի պատճառով 100.000 ներկա գտնվողներից 1389 մարդ մահացավ, իսկ 1300-ը վիրավովեցին։ Ողբերգական իրադարցության համար Նիկոլայը և իր կինը՝ Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնան միասին աղոթեցին Աստծուն, սակայն դրա մասին ոչ մեկին չհայտնեցին և բոլորը կարծեցին, թե նոր կայսրին ամենևին էլ չի հետաքրքրում տեղի ունեցածը։ Նիկոլայը նաև փոխանցեց որոշակի գումար մահացածների ընտանիքներին օգնելու համար, սակայն ևս մեկ անգամ դրա մասին շատ քչերը իմացան և ժողովուրդը նրա կառավարման սկզբից նրան անտարբերությամբ և բացասական վերաբերվեց։ Նիկոլայը նույնիսկ ցանկություն հայնեց մնալ իր սենյակում և շարունակել աղոթել մահացածների հոգիների հանգստության համար, սակայն նրան խորհուրդ տվեցին ներկայանալ թագադրության առթիվ կազմակերպված ֆրանսիական պարահանդեսին ՝ Ֆրանսիայի հետ հարաբերությունները չփչացնելու նպատակով: Նիկոլայը ներկայացած պարահանդեսին և ժողովուրդը դա համարեց անտարբերություն կատարվածների նկատմամբ:


Ամուսնական տարիները[խմբագրել]

Նիկոլայ II-ը իր ողջ կյանքի ընթացքում շատ մոտ էր իր կնոջը՝ Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնային և նրանց սերը մնաց փոխադարձ մինչև նրանց ողբերգական մահը: Թագադրումից հետո Նիկոլայը իր կնոջ հետ մեկնեց ճամապարհորդության դեպի Եվրոպա: Նրանք հանդիպեցին Ավստրո-Հունգարիայի կայսրին և կայսրուհուն, Գերմանիայի կայզերին, Դանիայի թագավորին և թագուհուն (որոնք նաև Նիկոլայի պապն ու տատն էին), այնուհետև նրանք մեկնեցին Շոտլանդիա տեսակցելու Անգլիայի Վիկտորիա Թագուհուն (որը Ալիքսի տատն էր): Մինչ Ալիքսը հաճելի ժամանակ էր անցկացնում թագուհու հետ, Նիկոլայը որսորդություն էր անում Ուելսի թագաժառանգի հետ՝ իր կամքին հակառակ (դրա մասին նա նամակով տեղեկացնում էր իր մորը): Եվրոպական շրջագայությունը ավարտվեց այցով Պարիզ և կայրուհու հայրենի Դարմշտադ:


Ամուսնական զույգի հիմնական ապրելավայրը Պետերբուրգի Ցարսկոյե Սելոն էր: Նիկոլայը վարում էր համեմատաբար համեստ ապրելակերպ:


Շատերը Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնային մեղադրում էին Նիկոլային ճիշտ քաղաքական ուղղուց շեղելու համար, քանի որ նա Նիկոլայի վրա շատ մեծ ազդեցություն ուներ: Ալեքսանդրան նաև գնվում էր շատ լարված հարաբերությունների հետ իր սկեսուրի՝ Մարիա Ֆյոդորովնայի հետ:


Ցարսկոյե Սելոյի պալատներում տարիներ շարունակ պահպանվել էին Նիկոլայի և Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնայի պատի վրայի քերծած մակագրությունները, որոնք նրանք արել էին իրենց թանկարժեք քարերով՝ ի նշան իրենց սիրո:


Նիկոլայ II-ի և Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնայի երեխաները[խմբագրել]

Նիկոլայ II-ը իր կնոջ և երեխաների հետ


Նիկոլայ II-ը և Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնան ունեին հինգ երեխա՝ Օլգան (1895 թ նոյեմբերի 3), Տատիանան (1897 թ մայիսի 29), Մարիան (1899 թ հունիսի 14), Անաստասիան (1901 թ հունիսի 5) և Ալեքսեյը (1904 թ հուլիսի 30) (թվականները նշված են ըստ ռուսական հին տոմատի): Նիկոլայը սերտ կապեր ուներ իր երեխաների հետ: Նրա և իր կնոջ համար ժամանակը ավելի ուրախ էր անցնում, երբ նրանք շրջապատված էին իրենց երեխաներով: Նրանք խուսափում էին անծանոթներից և նախնտրում էին շփվել իրենց շատ մոտ ընկերների հետ:

Երկար սպասված ժառանգորդը ՝ Ցարեվիչ Ալեքսեյը ծնվեց 1904 թվականին: Ամբողջ կայսրությունը ցնծության մեջ էր: Սակայն քիչ ժամանակ անց պարզվեց որ երեխան հիվանդ է հեմոֆիլիայով և նրա կյանքը յուրաքանչյուր վայրկյան վտանգի տակ է: Այդ փաստը ընտանիքը փորձեց ինչքան հնարավոր է երկար գաղտնի պահել: Չորս քույրերը՝ Օլգան, Տատիանան, Մարիան և Անաստասիան շատ մոտ էին իրար և իրենց ծնողներին: Նրանք մեծ քնքշությամբ էին վերաբերվում իրենց հիվանդ եղբորը և շատ ժամանակ նաև խնամում էին իրենց թույլ առողջություն ունեցող մորը:

Նիկոլայի հետ իր չորս աղջիկները շատ մոտ էին: Հիմնականում Օլգան շատ էր սիրում երկար զբոսնել իր հոր հետ:


Ալեքսեյի հիվանդությունը և Գրիգորի Ռասպուտինը[խմբագրել]

Ցարեվիչ Ալեքսեյը


Նիկոլայ II-ի տղան՝ ցարեվիչ Ալեքսեյը, տառապում էր հեմոֆիլիա ժառանգական արյան հիվանդությունով, որի դեպքում արյունը չի մակարդվում և նույնիսկ մի փոքր կտրվածքից կարող է օրգանիզմը արնաքամ լինել: Բացի այդ հիվանդները տառապում են նաև ներքին արյունահոսությամբ: Հիվանդությունը արտահայտվում է միայն արական սեռի մոտ: Կանայք կարող են կրել այդ հիվանդությունը և փոխանցել իրենց որդիներին: Ալեքսեյը հիվանդությունը ժառանգել էր իր մորից՝ Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնայից, որը իր հերթին այն ժառանգել էր Վիկտորիա Թագուհուց: Հիվանդությունը հիմնականում հանդիպում էր թագավորական ընտանիքներում, այդ իսկ պատճառով այն ձեռք էր բերել "թագավորական հիվանդություն" անվանումը: Պալատում Ալեքսեյի հիվանդության մասին գիտեին միայն ամենամոտ անձինք: Ալեքսեյը օրերով գամված էր մնում անկողնում, տառապում էր շատ սուր ցավերով՝ ներքին արյունահոսության պատճառով: Բժշկությունը այն ժամանակ չէր կարող բուժել այդ հիվանդությունը: Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնան իր որդուն փրկող բժիշկների փնտրտուքի մեջ էր, սակայն նրանք չէին օգնում և դա նրան դրդեց օգնություն խնդրել խորհրդապաշտներից, հոգեվորականներից և այլն: Շատ ժամանակ պալատ էին այցելում հատուկ շնորք ունեցող անձինք, սայակն նրանցից և ոչ մեկը չէր կարողանում բուժել Ալեքսեյին կամ որոշ չափով թեթևացնել նրա ցավը: Սակայն գտնվեց մի հոգեվորական՝ Գրիգորի Ռասպուտին անունով, ով կարողացավ զգալիորեն լավացնել Ալեքսեյի առողջական վիճակը: Նրա այցելություններից հետո Ալեքսեյը կազդուրվում էր: Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնան վստահ էր, որ վերջապես գտնվել էր մի մարդ, ով կարող էր փրկել իր որդու կյանքը: Վստահ լինելով Ռասպուտինի աստվածատուր շնորքի վրա նա նրան ազատ ելք ու մուտք թույլ տվեց պալատում: Ռասպուտինը գտնվում էր շատ մոտիկ հարաբերություններում նաև Նիկոլայի չորդ դստրերի հետ: Ժամանակի ընթացքում նա այնքան մտերմացավ ընտանիքի հետ, որ շատերը կասկածում էին նրա ազդեցության վրա նույնիսկ երկիրը կառավարելու գործում: Բացի թագավորական ընտանիքից մյուս բոլորը դեմ էին Ռասպուտինի ներկայությանը և սպառնում էին նրան սպանել: Ռասպուտինը իր հերթին ասել էր կայսրուհուն, որ եթե նրան որևէ բան պատահի, ապա թագավորական ընտանիքը կզոհվի տառապանքի ճանապարհով: Նիկոլայի մայրը՝ Մարիա Ֆյոդորովնան շատ անգամներ գրում էր իր որդուն ձեռբ ազատվել Ռասպուտինից սակայն նա վախենալով իր որդու առողջության համար և գտնվելով իր կնոջ ազդեցության տակ ոչ մի վնաս չէր տալիս նրան:

Զգալով, որ Ռասպուտինի ազդեցությունը գնալով մեծանում է ռուս իշխան Ֆելիքս Յուսուպովը կազմակերպեց և սպանեց Ռասպուտինին 1916 թվականին: Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնան սարսափի մեջ էր վախենալով, որ Ռասպուտինի ասածները կարող են իրականանալ:


Երկրի Կառավարումը[խմբագրել]

Երիտասարդ Նիկոլայ II-ը 1896 թվականին


Նիկոլայ II-ը կառավարման առաջին տարիներին շարունակում էր իր հոր՝ Ալեքսանդր III-ի սկսած գործերը: Նա մեծ գումար շնորհեց Նիժնի-Նովոգորոդում կայանալիք Մեծ-Ռուսական Ցուցահանդեսին: 1897 թվականին նա Ֆինանսների նախարար Սերգեյ Վիտտի հետ միասին վերջացրեց 12 տարի առաջ սկսած ֆինանսական ռեֆորմը՝ հաստատելով ոսկեդրամի գինը: 1902 թվականի սկզբին Տրանս-Սիբիրյան երկաթգիծը արդեն համարյա պատրաստ էր, որը թուլտ տվեց Ռուսատանին առևտրական կապերի հարցում: 1897 թվականի մարտին ռուսական զորքերը մասնակցեցին Կիպրոսում կայացող խաղաղության երթին` հունական-թուրքական պատերազմից հետո: 1897 թվականին Ռուսական Կայրություն այցելեցին Ավստրո-Հունգարիայի կայսր Ֆրանց-Յոզեֆը, Գերմանիայի կայսր Վիլհելմ II-ը և Ֆրանսիայի նախագահ Ֆելիքս Ֆորը: Կասյր Ֆրանց-Յոսեֆի հետ կնկվեց 10 տարվա հաշտության պայմանագիր:


Ռուս-Ֆրանսիական կապերը[խմբագրել]

Ինչպես իր հայրը Նիկոլայը շարունակում էր ամրացնել Ռուս-Ֆրանսիական կապերը: Երբ 1896 թվականի եվրոպական շրջագայության ժամանակ նա գտնվում էր Անգլիայում և այցելում էր Անգլիայի Վիկտորիա Թագուհուն, Անգլիայի և Օսմանյան Կայսրության հարաբերությունները կտրուկ վատացան հայերի արդեն սկսվող ջարդերի հետ կապված: Նիկոլայը համաձանվեց միանալ Անգլիային և կատարել որոշ փոփոխություններ Օսմանյան Կայսրության վերափոխման գործում, սակայն մերժեց Անգլիայի կողմից ներկայացվող պլանը, ըստ որի Օսմանյան Կայսրության սուլթան Աբդուլ-Համիդին պետք է արձակեին: Պլանի մեջ մտնում էր նաև Եգիպտոսի ժամանակավոր անցումը Անգլիայի իշխանության տակ:

Նույն տարի նա նաև այցելեց Ֆրանսիա և Անգլիայում կատարված որոշումների մասին իր համաձայնությունը տվեց Կոնստանդնուպոլսի ռուս և ֆրանսիացի դեսպաններին (մի բան, որ մինչ իր կառավարումը բոլորը կատեգորիկ մերժում էին): Կատարված պայմանգրերի հետ կապված շատ քաղաքական գործիչներ իրենց դժկամությունը արտահայտեցին, սակայն որոշ ժամանակ անց համաձայնեցին:

Ռուս-ֆրանսիական պայմանագրի ժամանակ կատարվեց Հաագայի հաշտության խորհրդաժողովը: Խորհրդաժողովը կազմակերպել էր հենց ինքը՝ Նիկոլայ II-ը ցանկանալով վերացնել զինված ուժերի հարձակումը և դրա փոխարեն մշակել ուրիշ, ավելի խաղաղ պլան: Ժողովին մասնակցող երկրների ներքին վատ հարաբերությունների պատճառով ընդհանուր հայտարար այդպես էլ չեղավ, սակայն Նիկոլայը և ռուս դիպլոմատ Ֆրիդրիխ Մարտենսը նոմինացվեցին Խաղաղության Նոբելյան Մրցանակի:

Տնտեսական քաղաքականությունը[խմբագրել]

Նիկոլայ II-ի հրամանով նախկին "իմպերիալ" ոսկեդրամների վրա սկսեցին նշել 15 ռուբլի՝ 10 ռուբլու փոխարեն: Կատարված փոփոխությունը տարաձայնություններ չառաջացրեց:

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Ռուսաստանում բնակվում էին մոտ 125 միլլիոն մարդ, որոնցից 84 միլլիոնի մայրենի լեզուն ռուսերենն էր: Գրագետ համարվում էր բնակչության 21 տոկոսը և 10-19 տարեկանների 34 տոկոսը:

Նիկոլայը նաև սահմանեց աշխատանքի ժամերին վերաբերվող որոշ օրենքներ՝ սովորական օրերին աշխատանքը պետք է տևեր 11,5 ժամ իսկ շաբաթ օրերին՝ 10 ժամ: Այն գործարաններում որտեղ 100 հոգուց ավել մարդ էր աշխատում հասնում էր անվճար բժշկական օգնություն: Եթե աշխատանքի ժամանակ աշխատողը ծանր վիրավորվում էր, ապա նրան տրվում էր թոշակ, ինչպես նաև հատուկ օգնություն իր ընտանիքի անդամներին: 1912 թվականի հունիսի 23-ին հաստատվեց հատուկ օրենք, ըստ որի հիվանդությունների դեպքում աշխատողները կարող էին ունենալ ապահովվագրություն:

Նիկոլայը վերացրեց օրենքը ըստ որի երկրի արևմուտքում ապրող հողատարածք ունեցողները պետք է հարկեր վճարեին: 1900 թվականի հունիսի 12-ին սահմանվեց որպես պատիժ Սիբիր ուղարկելու օրենքը (որը փոխարինում էր նախկին մահապատիժը):


Եկեղեցական քաղաքականությունը[խմբագրել]

1903 թվականին Նիկոլայ II-ը որոշեց 18-րդ դարում ապրած Սարովի Սերաֆիմին դասել սրբերի շարքը: 1902 թվականին ասվել էր, որ եթե թագավորական զույգը Սերաֆիմին դասի սրբերի շարքը, ապա նրանք որդի կունենան: Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնան ցանկանում էր ինչքան հնարավոր է շուտ անել այդ արարողությունը, սակայն Նիկոլայը որոշեց Սերաֆիմի հարցը լուծել մեկ տարվա ընթացքում: Եկեղեցին որոշեց Սարովի Սերաֆիմին սուրբ դարձնել 1903 թվականի հունվարին: Նույն թվականի ամռանը թագավորական զույգը մեկնեց Սարով՝ կատարելու հատուկ ծիսակատարություն և աղոթելու:


Սպանությունը[խմբագրել]

Նիկոլայ Երկրորդը սպանվել է Եկատերինբուրգում 1918 թ. հուլիսի 17-ին՝ իր կնոջ Ալեքսանդրիայի, չորս դստրերի Օլգայի, Տատյանայի, Մարիայի, Անաստասիայի և նրա 13-ամյա որդու Ալեքսեյի հետ միասին։


Արտաքին հղումներ[խմբագրել]