Նիկոլայ I

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox prétendant à un trône.png
Նիկոլայ I
Կայսր
Franz Krüger - Portrait of Emperor Nicholas I - WGA12289.jpg
Իշխանություն Մարտի 24, 1801Դեկտեմբերի 1, 1825
Թագադրում Սեպտեմբերի 15 1801
Լրիվ անուն Նիկոլայ Պավլովիչ Ռոմանով
Ռուսերեն Александр I Павлович
Զինվորական կոչում Q2624059? և Inspector General
Ծնվել է՝ 1796 հունիսի 6
Ծննդավայր Ցարսկոե Սելո, Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն
Մահացել է՝ 2 մարտի 1855(1855-03-02) (տարիքը 58) բնական մահով
Վախճանի վայր Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն
Թաղվել է՝ Պողոս-Պետրոս միջնաբերդ, Սանկտ Պետերբուրգ
Պողոս-Պետրոս տաճար
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն
Ազգություն Ռուս
Հաջորդող Նիկոլայ I
Ուղեկից Ալեքսանդրա
Տոհմ Ռոմանովներ
կառավարիչ
Հայր Պավել I
Մայր Սոֆիա Վյուտենբուրգցի
Երեխաներ Ալեքսանդր II, Մարիա Նիկոլաևնա, Ոլգա Նիկոլաևնա[1][2][3][4], Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնա, Կոնստանտին Նիկոլաևիչ[5][6][7], Նիկոլայ Նիկոլաևիչ, Միխայիլ Նիկոլաևիչ, Ելիզավետա Նիկոլաևնա և Joséphine Koberwein
Կրոնական հավատքներ Ռուս ուղղափառ եկեղեցի
Պարգևներ Ոսկե գեղմի շքանշանի ասպետ, Բեռլինի պատվավոր քաղաքացի, Սպիտակ Արծվի շքանշան, Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու շքանշան, Սուրբ Վլադիմիրի 1-ին աստիճանի շքանշան, Անդրեաս առաքյալի շքանշան, Սուրբ Գեորգիի 4-րդ դասի շքանշան, Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշան, Knight Grand Cross of the Military Order of William, Սուրբ Աննայի շքանշան, Order of the Saint John of Jerusalem, Թուրքական պատերազմի մեդալ, Knight Grand Cross of the Order of Saint Stephen of Hungary, Order of Albert the Bear, Order of Saint Hubert, House Order of Fidelity, Order of the Zähringer Lion, Military Karl-Friedrich Merit Order, Վարդի շքանշան, Հարավային Խաչի շքանշան, Կապիչի շքանշան, Թագի շքանշան, Military Merit Order, Order of St. George, The Royal Guelphic Order, Ludwigsorden, House Order of the Golden Lion, Փրկիչի շքանշան, Փղի շքանշան, Order of the Oak Crown, Նիդերլանդական արյուծի շքանշան, Order of Saint Januarius, Sacred Military Constantinian Convent, Order of Saint Ferdinand and of Merit, House and Merit Order of Peter Frederick Louis, Q1601126?, Order of the Tower and Sword, Սև արծվի շքանշան, Կարմիր արծվի շքանշան, Սպիտակ բազեյի շքանշան, Saxe-Ernestine House Order, Order of the Rue Crown, Order of the Most Holy Annunciation, Սերովբեների արքայական շքանշան, Order of the Sword, Բևեռային աստղի շքանշան, Order of the Holy Spirit, Սուրբ Վլադիմիրի 3-րդ աստիճանի շքանշան և Սուրբ Վլադիմիրի 1-ին աստիճանի շքանշան

Նիկոլայ I Պավլովիչ (ռուս.՝ Николай I Павлович, հունիսի 25 (հուլիսի 6), 1796[8] կամ հուլիսի 6, 1796(1796-07-06), Gatchina Palace, Գատչինա, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 18 (մարտի 2), 1855[8] կամ մարտի 2, 1855(1855-03-02), Ձմեռային պալատ, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[8]), Ռուսական կայսրության կայսր, Ֆինլանդիայի մեծ իշխան, Լեհաստանի թագավոր։ Ռոմանովների հարստության ներկայացուցիչ։ Պավել I-ի և Մարիա Ֆյոդորովնայի երրորդ զավակը, Ալեքսանդր I ցարի հարազատ եղբայրը, Ալեքսանդր II-ի հայրը։

19-րդ դարը կայսրության պատմության մեջ նշանավորվում է նրանով, որ Ռուսաստանում գահ են բարձրանում գերմանացի կայսրեր։ Դեռ 1762 թվականին գահ բարձրացած Պետրոս III-ը արդեն հոր կողմից գերմանացի էր, իսկ նրա կինը՝ Եկատերինա II Մեծը, բնիկ գերմանացի էր։ Վերջինիս մահից հետո գահ է բարձրանում Պավել I-ը (1796–1801)։ Հաջորդ կես դարը իշխում են իր որդիները՝ Ալեքսանդր I-ը (1801–1825) և Նիկոլայ I-ը (1825–1855

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեկաբրիստների ապստամբություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1825 թվականի դեկտեմբերին հանկարծամահ է լինում Ալեքսանդր կայսրը, և նրան փոխարինում է 30-ամյա եղբայրը՝ Նիկոլայը։ Ռուս զինվորականության մի մասը ապստամբում է և չի ճանաչում նրա իշխանությունը։ Պատմության մեջ այս ընդվզումը հայտնի է «Դեկաբրիստների ապստամբություն» անունով։ Աայն ավարտվում է ապստամբների պարտությամբ, որոնք աքսորի են ենթարկվում։ Նիկոլայ I-ը ժառանգում է ոչ միայն Ռուսաստանի կայսերական, այլև Լեհաստանի թագավորական ու Ֆինլանդիայի իշխանական թագը։

Ռուս-պարսկական պատերազմ (1826-1828)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ռուս-պարսկական պատերազմ (1826-1828)

Աբբաս-Միրզայի արշավանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1826 թվականին, օգտվելով Ռուսաստանում ստեղծված իրավիճակից, պարսից գահաժառանգ Աբբաս-Միրզան հարձակվում է կայսրության հողերի վրա՝ ձգտելով վերանվաճել կորցրած տարածքները։ Պարսիկներին դիմադրություն է ցույց տալիս Շուշիի բերդը։

Արևելյան Հայաստանի նվաճում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսական բանակը արագ ուշքի է գալիս և անցնոմ հարձակման։ Հաջորդ տարում նրանք գրավում են Երևանը, ապա՝ Նախիջևանը։ Ռուսներին մեծ օգնություն են ցույց տալիս հայ կամավորական ջոկատները և տեղի հայ բնակչությունը։ Ռուսները գրավում են Արևելյան Հայաստանի մյուս քաղաքները՝ Խոյը, Ուրմիան, Մակուն և մոտենում Թավրիզի մատույցներին։ Պարսիկները հաշտություն են խնդրում։

Թուրքմենչայի պայմանագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1828 թվականին կնքվում է Թուրքմենչայի հաշտությունը, որով պարսկական կողմը ճանաչում է Ռուսաստանի իրավունքները ամբողջ Անդրկովկասի, այդ թվում՝ Արևելյան Հայաստանի հյուսիսային գավառների վրա։ Հարավային հատվածում Մակուի, Ուրմիայի, Խոյի խանությունները հետ են վրադարձվոււմ Իրանին։ Երկու պետությունների միջև հաստատվում են բարիդրացիական դիվանագիտական հարաբերություններ։

Ռուս-թուրքական պատերազմ (1828-1829)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ռուս-թուրքական պատերազմ (1828-1829)


Թուրքական հարձակում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1828 թվականին սկսվում է ռուս-թուրքական հհրթական պատերազմը։ Այն մղվում էր 2 ճակատներով՝ բալկանյան և կովկասյան։

Ռուսական զորքերի հաղթանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բալկանյան թերակղզում ռուսական զորքերն ազաատագրում են Ռումինիայի և Բուլղարիայի տարածքը, գրավում Ադրիանապոլիսը և մոտենում մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսին։ Կովկասյան ճակատում ռուսները գրավում են Սև ծովի արևելյան ափերը՝ Աբխազիան, Իմերեթիան և Քութայիսը, ինչպես նաև՝ Ախալցխան և Ախալքալաքը։ Ազատագրվում, բայց պատերազմի ավարտից հետո Թուրքիային է վերադարձվում Արևմտյան Հայաստանի զգալի մասը՝ Կարսը, Էրզրումը, Մուշը և Բայազետը։

Ադրիանապոլսի պայմանագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1829 թվականին կնքված Ադրիանապոլսի պայմնագրով Ռուսաստանը հաստատում է իր տիրապետությունը վերոնշյալ տարածքներում։

Ղրիմի պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ղրիմի պատերազմ


Նիկոլայ կայսեր կինը՝ Ալեքսանդրան, իրենց երեխաների՝ ապագա կայսր Ալեքսանդր II-ի և Մեծ իշխանուհի Մարիայի հետ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Николай I // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз—Ефрон, 1897. — Т. XXI. — С. 119–124.
  2. Николай I // Новый энциклопедический словарь — 1911.
  3. Ум. Ольга Николаевна, дочь Николая I // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз—Ефрон, 1897. — Т. XXIа. — С. 911.
  4. Ольга Николаевна // Ньюфаундленд — Отто — 1916. — Т. 29. — С. 462.
  5. Константин Николаевич // Русский биографический словарьСПб.: 1903. — Т. 9. — С. 120–155.
  6. Константин Николаевич // Военная энциклопедияСПб.: Иван Дмитриевич Сытин, 1913. — Т. 13. — С. 134–138.
  7. Мякотин В. А. Константин Николаевич // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз—Ефрон, 1895. — Т. XVI. — С. 74.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118588079 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.