Ախալքալաք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Ախալքալաք (այլ կիրառումներ)
Քաղաք
Ախալքալաք
ახალქალაქი
Դրոշ Զինանշան
Flag of Akhalkalaki Municipality.svg COA of Akhalkalaki.svg

Akhalkalaki.jpg
Քաղաքի կենտրոնական Մեսրոպ Մաշտոցի հրապարակը
Կոորդինատներ: 41°24′20″ հս․ լ. 43°29′10″ ավ. ե. / 41.40556° հս․. լ. 43.48611° ավ. ե. / 41.40556; 43.48611
Երկիր Վրաստան Վրաստան
Երկրամաս Սամցխե-Ջավախք
Մունիցիպալիտետ Ախալքալաքի մունիցիպալիտետ
ԲԾՄ 1707±1 մետր
Բնակչություն 60 975 մարդ (2002)
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականուն ախալքալաքցի
Ժամային գոտի UTC+4
Ավտոմոբիլային կոդ 261
Պաշտոնական կայք akhalkalaki.ge
##Ախալքալաք (Վրաստան)
Red pog.png
##Ախալքալաք (Սամցխե-Ջավախք)
Red pog.png

Ախալքալաք[1] (վրաց.՝ ახალქალაქი [ախալքալաքի], հայ․՝ Նոր Քաղաք), քաղաք Վրաստանում, Սամցխե-Ջավախք նահանգի կազմի մեջ մտնող համանուն շրջանի շրջկենտրոն, Ջավախք երկրամասի (պատմական Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի Վերին Ջավախք գավառի տարածք) կենտրոն։

Ըստ 2009 թ. պաշտոնական տվյալների քաղաքի բնակչության 9,4 հազար մարդ է[2], որից 90%-ը կազմում են հայերը։ Աշխարհագրական տեսանկյունից տեղակայված է Ախալքալաքի սարավանդում, Փարվանա գետի ավազանում։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվանումը բառացի թարգմանվում է որպես Նոր քաղաք (վրաց.՝ ახალი ― նոր, վրաց.՝ ქალაქი ― քաղաք)։

Քաղաքի պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախալքալաքի Սուրբ Խաչ եկեղեցին և Կարապետ արքեպիսկոպոս Բագրատունու արձանը

Ախալքալաքը հիշատակվում է 12-րդ դարի վերջերից ի թիվս Հյուսիսային Հայաստանի այլ գավառների՝ վրաց Թամար թագուհու կողմից հայ Զաքարյաններին՝ որպես ժառանգական կալվածք փոխանցելու կապակցությամբ։ 1637 թ. քաղաքը գրավում են օսմանյան թուրքերը, իսկ 1829 թ. այն անցնում է Ռուսական կայսրության տիրապետության տակ։ 1830-ական թթ. Ախալքալաք քաղաք և գավառ են տեղափոխվում Էրզրումից գաղթած հազարավոր հայեր, որոնք հիմնադրում են 50 գյուղ[3]։

19-րդ դարի ընթացքում Ախալքալաքը դառնում է արհեստավորական կենտրոն, իսկ գավառի գյուղերը սկսում են կարևոր դեր խաղալ Անդրկովկասում հացահատիկի ու մսամթերքի արտադրության բնագավառում։ 1830-ական թթ. սկզբներին Ախալքալաքում բացվում է Մեսրոպյան ծխական արական դպրոցը։ 1918 թ. մայիսին Անդրկովկաս կատարած թուրքական արշավանքի պատճառով քաղաքի և գավառի բնակչության ճնշող մեծամասնությունն արտագաղթում է Բակուրիանի անտառներ ու Ծալկայի շրջան։ Գաղթած 80 հազար հայերից 35-40 հազարը զոհվում է[4]։

Հայաստանի և Վրաստանի խորհրդայնացումից հետո, 1921 թ. նոյեմբերի 6-ին երկու խորհրդային հանրապետությունների միջև պայմանագիր է կնքվում, որի համաձայն Ախալքալաքն ու գավառը անցնում են Վրաստանին։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006). «Վրացական տեղանունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում». Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու. Երևան: 9-րդ հրաշալիք. էջ 46. ISBN 99941-56-03-9. http://issuu.com/5420/docs/texekatu?e=3902245/2725897. 
  2. Statistical Yearbook Of Georgia, 2009
  3. Հայկական հարց հանրագիտարան, Երևան, 1996, էջ 25:
  4. http://www.miacum.am/forum/politics/djavahk/2927

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «ախալքալաք» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։