Ջորջ VI

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox prétendant à un trône.png
Ջորջ VI
King George VI of England, formal photo portrait, circa 1940-1946.jpg
Զինվորական կոչում ֆելդմարշալ
Ծնվել է՝ դեկտեմբերի 14, 1895(1895-12-14)[1][2]
Ծննդավայր York Cottage, Նորֆոլկ, Արևելյան Անգլիա, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մահացել է՝ փետրվարի 6, 1952(1952-02-06)[1][2] (56 տարեկանում) բնական մահով
Վախճանի վայր Սանդրինգհեմյան պալատ, Սանդրինգհեմ, Կինգս Լին ընդ Վեսթ Նորֆոլկ, Նորֆոլկ, Արևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն
Սուրբ Գեորգի մատուռ[3]
Քաղաքացիություն Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Տոհմ Վինձորների դինաստիա
միապետ
Շրջսնավարտ Թրինիթի քոլեջ
Հայր Գեորգ V
Մայր Մարիա Թեքցի
Երեխաներ Եղիսաբեթ II և արքայադուստր Մարգարետ
Կրոնական հավատքներ անգլիկանություն և բողոքականություն
Պարգևներ Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ, Ազատության միաբանության կավալեր, Թագավորական Վիկտորիական շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ, Chief Commander of the Legion of Merit, Սպիտակ արծվի շքանշանի Մեծ խաչ, Սուրբ Միքայելի և Սուրբ Գևորգի Մեծ Խաչ շքանշանի ասպետ, Քրիզանթեմի բարձրագույն շքանշանի մեծ ժապավեն, Պատվո լեգիոնի շքանշանակիր, Սուրբ Վլադիմիրի 4-րդ աստիճանի շքանշան, Մարտական խաչ, The Royal Victorian Chain, Knight Grand Cross of the Military Order of William և Ալբերտի մեդալ

Ջորջ VI (անգլ.՝ George VI, մկրտության անուն Ալբերտ Ֆրեդերիկ Արթուր Ջորջ, դեկտեմբերի 14, 1895(1895-12-14)[1][2], York Cottage, Նորֆոլկ, Արևելյան Անգլիա, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - փետրվարի 6, 1952(1952-02-06)[1][2], Սանդրինգհեմյան պալատ, Սանդրինգհեմ, Կինգս Լին ընդ Վեսթ Նորֆոլկ, Նորֆոլկ, Արևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի, Կանադայի, Ավստրալիայի և Հարավաֆրիկյան Հանրապետության արքա 1936 թվականի դեկտեմբերի 11-ից սկսած: Վինձորների դինաստիայի ներկայացուցիչներից:

Գահ է բարձրացել եղբոր՝ Էդուարդ VIII ինքնակամ հրաժարագրից հետո: Պատմության մեջ մտել է ամենից առաջ իբրև Մեծ Բրիտանիայի և Բրիտանական կայսրության մեջ մտնող երկրների կառավարիչ ընդդեմ Նացիստական Գերմանիայի՝ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ:

Ջորջի գահակալության ժամանակ Բրիտանական կայսրությունը փլուզվում է, որի փոխարեն կազմավորվում է Ազգերի համագործակցությունը: Նա եղել է Հնդկաստանի վերջին կայսրը (1936 թվականի դեկտեմբերի 12-ից մինչև 1947 թվականի օգոստոսի 15-ը) և Իռլանդիայի վերջին թագավորը (մինչև 1949 թվականի ապրիլի 18-ը): 1949 թվականի ապրիլի 29-ից կրել է Ազգերի համագործակցություն կազմակերպության գլխավոր տիտղոսը (անգլ.՝ Head of the Commonwealth):

Նախքան գահակալում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջորջ VI արքայի և կնոջ Մարիա Թեքցիի երկրորդ երեխան: Ալբերտին ունեցել է չորս եղբայր. ապագա արքա Էդուարդ VIII-ը (1894-1972), դուքս Հենրի Գլոստերսկին (1900-1974), դուքս Գեորգ Կենտսկին (1902-1942), արքայազն Ջոնը (1905-1919), ով աուտիզմով հիվանդ էր և տանջվում էր էպիլեպսիայով և քույրը՝ Մարիան (1897-1965), ով ամուսնացած էր Հարվուդի կոմսի հետ:

Ալբերտը բնավորությամբ համեստ ու ամաչկոտ մարդ էր, տառապում էր կակազոցով: Սակայն համառորեն զբաղվելով ավստրիական ղեկավարության ներքո աշխատող ինքնույս լոգոպեդ Լայոնել Լոգի հետ, արդյունքում համարյա ազատվել է այդ հիվանդությունից:

Ուսումը ստացել է Օսբորնում և Դորտմունդի արքայական ռազմածովային ուսումնարանում: 1915 թվականին ստացել է միչմանի, իսկ հետո կրտսեր լեյտենանտի կոչումներ: Մասնակցել է Յուտլանդական ճակատամարտին, որպես աշտարակի հրանոթային անձնակազմի հրամանատար «Կոլինգվուդ» գծանավում։ Նավատորմիղում հետագա ծառայությանը խանգարում են հիվանդությունները. սկզբից կույր աղիքի բորբոքումը, ստամոքսի խոցը: 1918 թվականի մարտին տեղափոխվել է Մեծ Բրիտանիայի ռազմաօդային ուժերի ծովային ավիացիա, ծառայել որպես օդաչու արևմտյան ճակատում, հասել է մինչև հրամանատարի կոչման: Գաղտնիության նպատակով գործել է Ջոնսոն ազգանվամբ: Պատերազմից հետո, 1919 թվականի ընթացքում Քեմբրիջի համալսարանի Տրինիտի-քոլեջում ուսումնասիրել է պատմություն և տնտեսագիտություն:

1920 թվականի հունիսին դարձել է Յորքի դուքսը: 1923 թվականի ապրիլի 26-ին ամուսնացել է Կլոդ Ջորջ Բոուզ Լայոնի աղջկա՝ օրիորդ Ելիզավետ Բոուզ-Լայոնի հետ: Նրա հետ ծանոթացել է դեռևս 1905 թվականին (5 տարեկան Ելիզավետան 10 ամյա Ալբերտին հյուրասիրել է շաքարապատ բալը տորթով): Ընտանիքում ծնվել է երկու երեխա. 1926 թվականի ապրիլի 21-ին՝ արքայադուստր Էլիզաբետ-Ալեքսանդրան (ապագա թագուհի Եղիսաբեթ II-ը), 1930 թվականի օգոստոսի 21-ին՝ արքայադուստր Մարգարետ Ռոուզը: 1924-ից 1925 թվականներին դուքսն ու դքսուհին այցելել են Ուգանդա և Սուդան, իսկ 1927-ին՝ Ավստրալիա (Կանբերրայում Ալբերտը բացում է ավստալական խորհրդարանի շենքը) և Նոր Զելանդիա:

Կառավարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջորջ VI: Դիմանկարը Ջերարդ Քելիի

1936 թվականի դեկտեմբերի 11-ին եղբոր՝ Էդուարդ VIII-ի հրաժարագրից հետո Յորքի դուքսը դարձավ թագավոր Ջորջ VI-ը. թագադրվել է 1937 թվականի մայիսի 12-ին, ավագ եղբոր համար նշանակված թագադրության օրը: Ի տարբերություն հոր՝ Ջորջ VՋորջ VIԴելիում չի բարձրացել գահ, որպես Հնդկաստանի կայսր: Ջորջ VI-ի թագադրվելուց օրեր անց Իռլանդիայի խորհրդարանն ընդունեց մի օրենք, ըստ որի բրիտանական արքայի իշխանությունը գրեթե վերացավ Իռլանդիայի տարածքում: 1939 թվականի մայիս-հունիս ամիսներին արքան և թագուհին ճանապարհորդել են Կանադա, ապա այցելել ԱՄՆ:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրեին թագավորը մտադիր է եղել անձամբ դիմել Հիտլերին «հանգստացնող» ուղերձով, սակայն անընդհատ ստացել է վարչապետ Չեմբեռլենի մերժումը, վերջինս հավատում էր, որ իր դիվանագիտությունը բավական կլինի: 1940 թվականի մայիսին թագավորը սկսում է անվստահությամբ վերաբերվել Չերչիլի նոր ձևավորվող կառավարությանը: Սակայն, հետագայում նրանց հարաբերությունները դառնում են շատ ջերմ. արքան և վարչապետը ամեն երկուշաբթի լանչին հանդիպում էին՝ հանգիստ մթնոլորտում կարևոր հարցեր քննարկելու համար: Հետագայում միապետն ասում է, որ ավելի լավ վարչապետ քան Չերչիլը ոչ ոք չէր կարող լինել:

Մեծ Բրիտանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջորջ VI արքան պաշտոնական համազգեստով

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին արքայական զույգը շրջել է ողջ երկրով՝ այցելել զորամասեր, ռազմական ձեռնարկություններ, նավահանգիստներ և հիվանդանոցներ: 1939 թվականի դեկտեմբերին արքան այցելել է Ֆրանսիայի բրիտանական բանակի տեղակայման վայր, իսկ 1943 թվականի հուլիսին «Ավրո Յորք» ինքնաթիռով հետևել Հարավաֆրիկյան դաշնակից զորքերին: Նույն տարում թագավորը եղել է Ալժիրում, Տրիպոլիում և Մալթայում: 1944 թվականին Ջորջն այցելել է Նորմանդիա: Հուլիսին եղել է Իտալիայի հարավում, իսկ հոկտեմբերին՝ Բելգիայում և Հոլանդիայում:

1940 թվականին միապետի նստավայրը բազմիցս ռմբակոծվում է օդից. սեպտեմբերի 12-ին Բուքինգեմյան պալատից 20 մետր հեռավորությամբ պայթած գերմանական ռումբն հետագայում ազդում է թագավորի առողջության վրա. նա հաճախ անհանգստացած նայում է երկնքին և այլևս չի կարողանում գիրք կարդալ:

Մեծ Բրիտանիայի շրջափակման ժամանակ արքայական ընտանիքը տարահանվում է՝ տեղափոխվելով Կանադա: Սակայն թագավորը չէր պատրաստվում լքել հայրենիքը, նա մտադիր էր մնալ երկրում և մասնակցել դիմադրությանը: Այդ նպատակով, 1940-1941 թվականներին արքան, տարբեր տեսակի զենքերով, կանոնավոր կերպով մասնակցել է հրաձգության:

Չնայած այն բանին, որ Մեծ Բրիտանիան ԽՍՀՄ-ի դաշնակիցն էր, արքան զգուշորեն կապեր է հաստատում նաև Հիտլերյան կոալիցիայի հետ:

Վերջին տարիներ և մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1945 թվականին Կլեմենտ Էտլիի վարչապետ նշանակվելուց հետո, արքան զգալի ազդեցություն է գործել կառավարության ղեկավարի վրա, մասնավորապես, պնդել է, որ արտաքին գործերի նշանակված նախարարը լինի հակասեմոկրատական հայացքների տեր՝ Էրնեստ Բեվինը: Ջորջը դեմ էր նաև Մեծ Բրիտանիայի արդյունաբերական ազգայնացմանը:

1947 թվականի փետրվարի 1-ին Ջորջ VI-ը, թագուհին և արքայադստրերը Անգլիայից պետական այցով մեկնում են Հարավային Աֆրիկա: Ջորջի կառավարման վերջին տարիներին Աթլեյի լեյբորիստական կառավարությունը նշանավորվում է Մեծ Բրիտանիայի կայսրության արագացված փլուզմամբ և վերափոխվում Ազգերի Համագործակցության:

1948 թվականին լիակատար անկախություն ձեռք բերեց Հնդկաստանը, 1949-ին՝ Իռլանդիան: Հնդկաստանին անկախություն շնորհելը մեծ դժգոհություն առաջացրեց Ջորջի մոտ: Անխոհեմաբար, նա 1947 թվականի նոյեմբերին համաձայվեց իր դստեր Ելիզավետա II-ի ամուսնության հետ, հաշվի առնելով իշխան Ֆիլիպի ոչ այնքան փայլուն կուսակցությունը:

1951 թվականին իշխանության է վերադառնում Չերչիլը, միշտ վայելելով թագավորի աջակցությունն ու բարեհաճությունը:

1948 թվականին թագավորական զույգը պլանավորում է ճանապարհորդություն դեպի Նոր Զելանդիա և Ավստրալիա, որը հետաձգվում է թագավորի առողջության վատթարացման պատճառով: Նրան ախտորոշում են թոքերի քաղցկեղ (պատերազմական տարիների սթրեսը ազդեցություն ունեցավ միապետի առողջության վրա, բացի դրանից ծխելու պատճառով 1951 թվականի սեպտեմբերին հեռացվեց մեկ թոքը): 1952 թվականի հունվարի 29-ին Ջորջը, չնայած բժիշկների խորհուրդների, գալիս է օդանավակայան դստերը՝ Ելիզավետային Քենիայի հանգստավար ճանապարհելու և նրա նախկին դայակին ասում է. «Հանուն ինձ, խնամե՛ք Լիլիբետին»:

Մեկ շաբաթ անց, Սանդրինգհեմում՝ փետրվարի 6-ին Ջորջ VI-ը մահանում է սրտնասնույց անոթների թրոմբոզից: Եղիզաբեթը վերադառնում է Քենիայից՝ արդեն որպես թագուհի:

Ռազմական կոչումներ և տիտղոսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրիտանական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալբերտի մեդալ (1951)

Այլ հանրապետություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Սբ. Վլադիմիրի 4-րդ կարգի շքանշան սրերով (Ռուսական կայսրություն, 1917):
  2. Մեծ Խաչ Իտալիայի զինվորական շքանշան (Իտալիա, 1917):
  3. Մեծ Խաչ Պատվո լեգեոնի շքանշան (Ֆրանսիա, 1917):
  4. Մեծ Խաչ Սպիտակ արծվի շքանշան (Յուգոսլավիա, 1918):
  5. Մեծ Խաչ Լեոպոլդ I-ի շքանշան (Բելգիա, 1918):
  6. Imperial Order of the Agdas առաջին կարգի (Իրան, 1919):
  7. Կառոլ I-ի շքանշան (Ռումինիա, 1922):
  8. Մեծ Խաչ Եթովպիայի աստղ (շքանշան) (Եթովպիա, 1924):
  9. Մուհամեդ Ալիի շքանշան (Եգիպտոս, 1927):
  10. Արևի շքանշան (Աֆղանստան) (Աֆղանստան, 1928):
  11. Մեժդուրեչի շքանշան 1-ին աստիճանի (Իրաք, 1933):
  12. Մեծ Խաչ Փրկարարի շքանշան (Հունաստան, 1936):
  13. Մեծ Խաչ Փյունիկի զինանշան (Հունաստան, 1936):
  14. Սերաֆիմովի շքանշան, (Շվեցիա, 1937):
  15. Մեծ Խաչ Սուրբ Կառլի շքանշան (Մոնակո, 1937):
  16. Շղթա Քրիզանտեմի բարձրագույն շքանշան (Ճապոնիա, 1937):
  17. Չաքրի թագավորական տան շքանշան (Թաիլանդ, 1938):
  18. «Սբ. առաքյալներ Կիրիլի և Մեֆոդիոսի» շքանշան (Բուլղարիա, 1938):
  19. Մեծ Խաչ Սուրբ Դևորֆի և Կոնստանդինի թագավորական դինաստիայի շքանշան (Հունաստան, 1938):
  20. Մեծ Խաչ Քրիստոսի շքանշան (Պորտուգալիա, 1939):
  21. Մեծ Խաչ Սանտիագոյի շքանշան (Պորտուգալիա, 1939):
  22. Մեծ Խաչ Կարագեորգի շքանշան (Յուգոսլավիա, 1939):
  23. «Պատվո լեգիոն» շքանշան գլխավոր հրամանատար (ԱՄՆ, 1945):
  24. Մեծ Խաչ Վիլհեմի ռազմական շքանշան (Նիդերլանդներ, 1946):
  25. Օյասվի Ռայնյայի շքանշան (Նեպալ, 1946):
  26. Շղթա Հուսեին իբն Ալիի շքանշան (Հորդանան, 1949):
  27. Մեծ շղթա Պահլավիի շքանշան (Իրան, 1948):
  28. Մեծ Խաչ Դանեբրոգի շքանշան (Դանիա, 1948):
  29. Ազատության շքանշան (Ֆրանսիա, 1960, հետմահու):

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կինեմատոգրաֆիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախորդող՝
Էդուարդ VIII
Հնդկաստանի կայսր
1936-1947
Հաջորդող՝
տիտղոսազրկում

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]