Ուինսթոն Չերչիլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Չերչիլ Ուինսթոնից)
Ուինսթոն Չերչիլ
Sir Winston Leonard Spencer Churchill
Sir Winston Churchill - 19086236948.jpg
Մեծ Բրիտանիայի 61-րդ և 63-րդ վարչապետ
1940-1945 և 1951-1955 թթ
 
Կուսակցություն՝ Լիբերալ կուսակցություն և Մեծ Բրիտանիայի պահպանողական կուսակցություն
Կրթություն՝ Հերոու դպրոց, Թագավորական ռազմական ուսումնարան, St. George's School, Ascot և Stoke Brunswick School
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ և պատմաբան
Դավանանք անգլիկանություն
Ծննդյան օր Նոյեմբեր 30, 1874
Ծննդավայր Վուդսթոք, Օքսֆորդշիր
Վախճանի օր Հունվար 24 1965
Վախճանի վայր Լոնդոն
Թաղված Սուրբ Մարտինի եկեղեցի
Հայր Ռենդոլֆ Հենրի Սպենսեր Չերչիլ
Մայր Ջենի Չերչիլ
Ամուսին Կլեմենտին Չերչիլ
Զավակներ Ռենդոլֆ Չերչիլ, Դիանա Չերչիլ, Սարա Չերշիլ, Մերի Սոումս և Մերիգոլդ Ֆրենսիս Չերչիլ
 
Ինքնագիր Winston Churchill signature.svg
 
Պարգևներ

Նոբելյան մրցանակ
գրականությունից (1953)

Սըր Ուինսթոն Չերչիլ (անգլ.՝ Sir Winston Leonard Spencer Churchill, նոյեմբերի 30, 1874[1][2], Բլենհելմյան ամրոց - հունվարի 24, 1965[1][2], Հայդ Փարկ Գեյթ), Միավորված Թագավորության վարչապետ 1940-1945 և 1951-1955 թվականներին, Բրիտանական ակադեմիայի պատվավոր անդամ, գրականությունից Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։

Բովանդակություն

Ընտանիքը, մանկությունը և պատանեկությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուինսթոն Չերչիլը 7 տարեկանում՝ 1881 թվականի լուսանկար:
Բլենհեյմ պալատը՝ Չերչիլների ընտանիքի տունը:
Ջենի Ջերոմը (Լեդի Րենդոլֆ Չերչիլ)՝ Ուինսթոն Չերչիլի մայրը:

Ուինսթոն Չերչիլը ծնվել է Մարլբորոյի դքսերի Բլենհեյմ պալատում։ Նրա հայրը՝ լորդ Ռենդոլֆ Սպենսեր Չերչիլը, ճանաչված քաղաքական գործիչ էր, նա բրիտանական խորհրդարանի (պառլամենտ) Համայնքների պալատի պատգամավոր էր։ Ինչպես և հետագայում՝ Ուինսթոնը, նրա հայրը նույնպես Պահպանողական կուսակցության անդամ էր։

Ուիսթոնի մայրը՝ Ջենի Ջերոմը (անգլ.՝ Jennie Jerome), ամերիկյան հարուստ ձեռնարկատիրոջ դուստր էր։ Ինչպես ընդունված է շատ արիստոկրատ ընտանիքներում, դեռ մեկ տարեկանից արդեն փոքրիկ Ուինսթոնի մասին հոգ էր տանում նրա դայակը՝ Էլիզաբեթ էն Էվերեսթը (անգլերեն Elizabeth Anne Everest), ում նա սովորաբար «պառավ» էր ասում։ Ութ տարեկանում Ուինսթոնը դառնում է Սենտ Ջորջ նախակրթական դպրոցի սան, որտեղ նա հաճախ խախտելով կարգը ենթարկվում էր պատժի, իսկ քանի որ դպրոցում ընդունված էր պատժել ծեծի միջոցով, Էլիզաբեթը նկատում է պատանու կապտուկները, որից հետո նրան տեղափոխում են Բրայտոն՝ Թոմսոն քույրերի դպրոց։ Տեղափոխվելուց հետո նա սկսում է բավական լավ սովորել, սակայն նրա առաջադիմությունն այնքան էլ փայլուն չի եղել համեմատած համադասարանցիների հետ։

Երբ 1886 թվականին նա հիվանդանում է թոքաբորբով, նրա թույլ առողջությունը և ոչինչ չխոստացող առաջադիմությունը պատճառ են դառնում, որ ծնողները նրան ուղարկեն ոչ թե Իթոնի թագավորական քոլեջ, որտեղ սերնդեսերունդ սովորել են Մարլբորո տոհմի պատանիները, այլ ոչ պակաս անվանի Հարոու դպրոց։ Հարոու դպրոցում սովորելիս 1889 թ. Ուինսթոնին փոխադրում են հատուկ զինվորական թեքումով դասարան։ Պատանի Ուինսթոնը դպրոցում այն տասներկու աշակերտներից մեկն էր, որոնք կարողանում են հանձնել ավարտական քննությունները բոլոր առարկաներից, հատկապես նրա մոտ դիտվում է բարձր հետաքրքրություն պատմության հանդեպ, իսկ 1892 թ. նա սուսերամարտից դառնում է դպրոցի չեմպիոն։

1893 թ Ուիսթոն Չերչիլն ընդունվում է Սանդհարսթի Թագավորական ռազմական ակադեմիա՝ ամենաանվանի ռազմական ուսումնական հաստատություններից մեկը։ Մոտ մեկ տարի ակադեմիայում ուսանելուց հետո, 1895 թ. փետրվարի 2-ին ստանում է կրտսեր լեյտենանտի կոչում, նույն այդ տարում էլ նա կրում է երկու ծանր կորուստ՝ մահանում են նրա հայրը և սիրելի դայակը։

Ուինսթոն Չերչիլն համազգեստով, 1895 թ.

Երիտասարդ տարիները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոչումն ստանալուց հետո Ուինսթոն Չերչիլն անցնում է ծառայության թագուհու անձնական 4-րդ հուսարական գնդում։ Մի քանի ամիս հետո, մոր միջամտությամբ, Չերչիլը ուղարկվում է Կուբա, որպես «Դեյլի գրեֆիք» (անգլ.՝ Daily Graphic) թերթի զինվորական թղթակից, նա պետք է հանգամանորեն ներկայացներ իսպանացի գաղութարարների դեմ տեղացիների ապստամբությունը։

Իսպանական բանակում գործուղման մեջ գտնվելու ժամանակ, նա առաջին անգամ հայտնվում է կրակի գոտում, և նրա հոդվածներից հինգը տպագրվում են թերթում, որոնցից մի քանիսը «Նյու Յորք Թայմսում»: Իսպանական կառավարության կողմից «Կարմիր խաչ» մեդալով պարգևատրվելը Չերչիլի սկանդալային բնավորությանն ավելի մեծ ճանաչողություն է բերում, դրանից հետո բրիտանական մամուլը հայտնում է իր կասկածները նրա, որպես թղթակցի, միջանկյալ դիրքի մասին։ |ԱՄՆ Կուբայում իր ծառայությունն ավարտելուց հետո, դեպի Անգլիա ետդարձի ճանապարհին Չերչիլն առաջին անգամ լինում է ԱՄՆ-ում:

Հետո երբ 1896 թվականի հոկտեմբերին նրա զորամասը ուղարկվում է Հնդկաստան՝ Բանգալոր քաղաք, Չերչիլը շատ է զբաղվում ընթերցանությամբ, փորձելով լրացնել համալսարանական կրթության պակասը և դառնում է հմուտ պոլո խաղացող՝ զորամասային թիմում։

Մոտ մեկ տարի Բանգալորում ծառայելուց հետո, նա ցանկություն է հայտնում միանալ Հնդկաստանի հյուսիս արևմուտքում, Մալականդ լեռնային շրջանում, փուշթունական ցեղերի դեմ պայքարող բրիտանական զինվորական արշավախմբային կորպուսին, այս հարցում նույնպես նրան օգնության է հասնում նրա մոր՝ լեդի Ռենդոլֆի կապերը բարձրաշխարհիկ շրջապատում։[3] Այս ռազմական գործողությունների ընթացքում, որ ավելի վտանգավոր ու դաժան էր քան Կուբայում, Չերչիլն աչքի է ընկնում խիզախությամբ, նա այդ մասին գրում է մորը, - «Այս աշխարհում, ավելի շատ ես ձգտում եմ ձեռք բերել քաջի համբավ, քան որևէ այլ բանի»: Իսկ իր տատիկին՝ Մարլբորոյի դքսուհուն ուղղված նամակում, նա քննադատում է այս գործողությունների անիմաստությունն ու երկկողմանի դաժանությունը, -

«Փուշթունները կտտանքի են ենթարկում վիրավորներին և խոշտանգում սպանվածներին: Զինվորները չեն խնայում իրենց ձեռքն ընկած ոչ մի հակառակորդի, վիրավոր լինեն, թե ոչ: Զինվորական հիվանդանոցներն ու պահակախմբերը թշնամու համար հանդիսանում են հատուկ թիրախ, իսկ մենք ոչնչացնում ենք նրանց խմելու ջրի ջրամբարները, որոնք նրանց համար ամռանը ջուր ստանալու միակ միջոցն են, և օգտագործում ենք նրանց դեմ նոր «Դում-դում» փամփուշտները՝ որոնց ազդեցությունը սարսափելի է:

Այս ամենը ֆինանսական առումով սնանկացուցիչ է, բարոյական առումով՝ անընդունելի, ռազմական առումով՝ անիմաստ և սխալմունք՝ քաղաքական առումով:»

Նամակները տպագրվել են «Դեյլի թելեգրաֆ» թերթում, իսկ հետո հրատարակվում է նրա «Մալականդի դաշտային կորպուսի պատմություն» գիրքը (անգլ.՝ «The Story of the Malakand Field Force»[4].

Մալականդից վերադառնալուց հետո, Չերչիլը նորից դիմում է հրամանատարությանը, որպես զիվորական թղթակից Հյուսիսային Աֆրիկա գործուղվելու համար, սակայն դա չի արժանանում հրամանատարության հավանությանը, դրա համար նա դիմում է անձամբ վարչապետին՝ լորդ Ռոբերտ Սոլսբերիին:

Արդյունքում Չերչիլը նշանակվում է լեյտենանտի արտահաստիքային պաշտոնի, բայց հրամանատարը հատուկ նշում է, որ վիրավորվելու կամ զոհվելու դեպքում նա ռազմական ֆոնդից հատուցում չի ստանալու։[4] 1898 թ. թվականին Չերչիլն ուղարկվում է Եգիպտոս, որտեղից էլ Սուդան՝ ճնշելու Մահդիականների ապստամբությունը։ Այնտեղ նա նաև թղթակցում է Լոնդոնի «Մորնինգ փոսթ» օրաթերթին։ Սուդանում ապստամբներն ունեին բավական թվական գերակշռություն, մինչդեռ անգլա-եգիպտական բանակն առավել էր սպառազինությամբ, որի թվում կային հրետանի, նոր տիպի հրազեն, հրետանավակներ ու նաև Մաքսիմ գնդացիրներ։

1898 թ. սեպտեմբերի 2-ին, Օմդուրմանի մոտի գլխավոր ճակատամարտին, մասնակցում է նաև Չերչիլը՝ հեծելազորի (այրուձի) կազմում։[5]

Սուդանի գործողությունների մասին նա գրում է իր «Գետի պատերազմը» (անգլ.՝ «The River War») գիրքը։

Սուդանից Չերչիլը վերադառնում է Հնդկաստան, համազգային մականախաղի մրցումներին մասնակցելու համար, որտեղից հաղթանակած վերադառնալուց հետո, 1899 թվականի մայիսի 5-ին, թողնում է ծառայությունը՝ անցնելով պահեստազոր։

1899 թվականի հուլիսին, պառլամենտի անդամ Ռոբերտ Ասքրոֆթն առաջարկում է Չերչիլին ներկայացնել իր թեկնածությունը առաջիկա ընտրություններին, որպես Պահպանողական կուսակցության թեկնածու՝ Օլդհեմի շրջանից։ Չերչիլի առաջին քաղաքական փորձը հաջողությամբ չի պսակվում, ընտրություններում հաղթում է Լիբերալ կուսակցությունը։

Նույն թվականի աշնանը հարավային Աֆրիկայի բուրական հանրապետությունների հետ բրիտանական կառավարության հարաբերությունների սրումը հանգեցնում է Անգլա-բուրական երկրորդ պատերազմին: Սեպտեմբերի 18-ին Չերչիլը «Դեյլի մեյլ» թերթից առաջարկություն է ստանում՝ որպես ռազմական թղթակից մեկնել հարավային Աֆրիկա, սակայն Չերչիլը, դեռ չպատասխանած նրանց առաջարկին, դիմում է «Մորնինգ փոսթ» օրաթերթին, որը և շտապում է Չերչիլին այն ժամանակներում չլսված, մեծ գումար վճարել։[4] Ընդունելով «Մորնինգ փոսթ» թերթի առաջարկը՝ Չերչիլը, հոկտեմբերի 18-ին, պատերազմն սկսվելուց երկու օր հետո, մեկնում է Աֆրիկա։

Արդեն Աֆրիկայում, նոյեմբերի 15-ին, Չերչիլը զրահապատ գնացքով մեկնում է տեղազննության, որը ղեկավարում էր կապիտան Հոլդեյնը՝ (անգլ.՝ Haldane), ում արդեն նա ծանոթ էր Մալականդից։ Գնացքը բուրերի (հոլ.՝ boeren - գյուղացիներ, անգլ.՝ boer) կողմից հայտնաբերվում և ենթարկվում է հրետակոծության, հիսունին մոտ զինվոր գերի են ընկնում, այդ թվում նաև կապիտան Հոլդեյնը և Չերչիլը։ Գերությունից նրա անհաջող փախուստի փորձից հետո նրան ուղարկում են ռազմագերիների ճամբար, որը տեղակայված էր Պրետորիայի Պետական բարձրագույն դպրոցում։ Դեռ մեկ ամիս չանցած՝ դեկտեմբերի 12-ին Չերչիլը, կապիտան Հոլդեյնը և ավագ-սերժանտ Բրուկին դիմում են փախուստի, բայց միայն նրան է հաջողվում ժամապահներից աննկատ անցնել, որի համար, Չերչիլին հետո անհիմն մեղադրում են ընկերներին լքելու մեջ, սակայն հետո, 1912 թ, նա դատավարություն է սկսում ընդդեմ «Բլեքվուդս Մեգըզին» ամսագրի՝ մեղադրելով զրպարտության մեջ։ Ամսագիրն ստիպված է լինում տպագրել հատուկ հոդված և ներողություն խնդրել[4]:

Փախչելով ճամբարից՝ Չերչիլը ապրանքատար գնացքով աննկատ հասնում է Ուիթբանկ, որտեղից անգլիացի ինժեներ ճարտարագետ Դյուսնափի (անգլ.՝ Daniel Dewsnap) օգնությամբ գաղտնի անցնում է սահմանը։ Փախուստը Չերչիլին դարձնում է հայտնի, նա ստանում է բրիտանական խորհրդարանում իր թեկնածությունն առաջադրելու մի քանի առաջարկ, նաև՝ Օլդհեմի ընտրազանգվածի խոստումը, որ նրան կընտրեն անկախ քաղաքական հայացքներից[4], բայց Չերչիլը նախընտրում է մնալ բանակում, ստանում է թեթև հեծելազորի լեյտենանտի պաշտոն՝ նաև շարունակելով աշխատել, որպես «Մորնինգ փոսթ»-ի հատուկ թղթակից։

Չերչիլն այդ պատերազմում շատ մարտերի է մասնակցում, մարտերում դրսևորած արիության համար գեներալ Համիլտոնն նրան ներկայացնում է Վիկտորիայի Խաչով պարգևատրման, բայց քանի որ Չերչիլն արդեն պաշտոնից հրաժարվել էր՝ չի պարգևատրվում[6]: 1900 թվականին Չերչիլն «Դանոթար Քասլ» փոստատարային նավով վերադառնում է Անգլիա, այն նույն նավով, որով ութ ամիս առաջ մեկնել էր հարավային Աֆրիկա[7]:

Հարավաֆրիկյան պատերազմը որպես Չերչիլի քաղաքական կարիերայի ոստնակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուրերի կողմից պարգևի հայտարարումը գերությունից փախած Ուինսթոն Չերչիլին բռնելու համար (դեկտեմբեր 1899 թվական):

Հենց հարավաֆրիկյան պատերազմը դարձավ այն ոստնակը կամ տրամպլինը, որն առաջ մղեց երիտասարդ Չերչիլին՝ ի վերջո վերածելով 20-րդ դարի բրիտանական և ընդհանրապես համաշխարհային քաղաքականության ականավոր դեմքերից մեկին: Փոքր-ինչ ավելի մանրամասնելով այդ պատերազմին նրա մասնակցության որոշ պահեր, կարելի է նկատել, որ Չերչիլը բարդ և երբեմն, որոշ չափով հակասական կերպար էր: Նա Անգլա-բուրական երկրորդ պատերազմին, ինչպես հայտնի է, մասնակցում էր որպես «Մորնինգ փոսթ» անգլիական թերթի ռազմական թղթակից: Նա ուներ բրիտանական բանակի լեյտենանտի կոչում: Երբ բուրերի հետ մարտական բախումներից մեկի ժամանակ մասնակիորեն շարքից դուրս եկավ բրիտանական զրահագնացք «Երկարավարս Մերին», Չերչիլը գերի ընկավ բուրերի մոտ, որոնք նրան ուղարկեցին Պրետորիա: 1989 թվականի դեկտեմբերին Չերչիլին հաջողվեց փախուստի դիմել գերությունից: Սակայն դրա համար նա խաբեության դիմեց. ստեց իր հայրենակցին՝ բրիտանական «Երկարավարս Մերի» զրահագնացքի հրամանատար՝ կապիտան Ալմեր Հոլդեյնին (հետագայում Ալմեր Հոլդեյնը դարձավ բրիտանական բանակի գեներալ-մայոր): Բանն այն է, որ Չերչիլն ու Հոլդեյնը պայմանավորվել էին միասին փախուստի դիմել: Արդյունքում Հոլդեյնին հաջողվեց փախուստի դիմել ընդամենը սոսկ երեք ամիս անց՝ 1900 թվականի մարտին: Գերությունից փախած Չերչիլը՝ բրիտանացիների՝ ճարտարագետ Հովարդի և շոգեքարշի մեքենավար Դենիել Դյուսնափի օգնությամբ երկաթուղով հասավ Պորտուգալիային պատկանող Մոզամբիկ գաղութ: Այստեղից Չերչիլը դարձյալ վերադարձավ Անգլա-բուրական պատերազմի ռազմաբեմ: Բուրերը գերությունից փախուստի դիմած Չերչիլի գլխի համար նշանակեցին պարգև կամ գլխագին՝ 25 բրիտանական ֆունթի չափով: Այդ մասին տպարանային հայտարարությունը Չերչիլը մինչև կյանքի վերջը պահում էր իր աշխատասենյակի պատին՝ շրջանակի մեջ դրված՝ ապակու տակ: Ռազմական թղթակցի հաջող փախուստը թնդաց աշխարհով մեկ, և հենց դրա շնորհիվ Չերչիլը ընտրվեց բրիտանական խորհրդարանի անդամ ու գրեց իր ռազմական հետաքրքիր հուշերը հարավաֆրիկյան պատերազմի մասին: Պատմաբաններից ոմանց կարծիքով, հենց Չերչիլի մասնակցությունը անգլա-բուրական պատերազմին և հաջող փախուստը բուրական գերությունից հանդիսացան իր հետագա քաղաքական կարիերայի հիմքը: Ի դեպ, «Երկարավարս Մերի» զրահագնացքը դրանից հետո սկսեցին կատակով անվանել «Ուինսթոն Չերչիլի մահացու ծուղակ»:

Չերչիլը՝ Հարավային Աֆրիկայից վերադառնալուց հետո:

Քաղաքական կարիերան մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը` 1900–1939[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքական կարիերայի սկիզբը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորհրդարանի անդամի կարիերայի վաղ շրջանը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երիտասարդ Չերչիլն ԱՄՆ-ում, 1900 թ.:

Աֆրիկայից վերադառնալուց հետո, Անգլիայում Չերչիլն ավարտին է հասցնում իր «Յան Համիլտոնի մարշ» գիրքը, որում նկարագրվում էր Անգլա-բուրական երկրորդ պատերազմի իրադարձությունները, ու նաև վերադառնալով, երկրորդ անգամ առաջադրում իր թեկնածությունը 1900 թ. բրիտանական խորհրդարանի ընտրություններին, այս անգամ նույնպես՝ Օլդհեմի շրջանից և Պահպանողական կուսակցությունից։ Այս ընտրություններում, բացի հերոսի համբավը և Օլդհեմի ընտրողների աջակցությունը նրան օգնում է նաև այն հանգամանքը, որ իրեն փրկող ինժեներ Դյուսնափը ծնունդով հենց Օլդհեմից էր, ինչը և Չերչիլը չէր մոռացել նշել իր ընտրարշավի ժամանակ։[8][9][10] Ընտրություններում նա իր հակառակորդ լիբերալ թեկնածուից առաջ է ընկնում 222 ձայնով և հաղթում, այսպիսով նա արդեն 26 տարեկանում դառնում է Հանրային պալատի պատգամավոր[11]:

Նույն թվականին նա հրատարակում է «Սավրոլա» վեպը, իր միակ խոշոր գեղարվեստական ստեղծագործությունը։ Որոշ գրականագետներ համարում են, որ «Սավրոլայի» գլխավոր հերոսի դերում հեղինակն իրեն է նկարագրել։

1901 թվականի փետրվարին նա Հանրային պալատում հանդես է գալիս իր առաջին ճառով՝ Հարավային Աֆրիկայի ետպատերազմյան կարգավորման մասին։ Նա կոչ է անում բարեգութ վերաբերվել պարտված բուրերի նկատմամբ։

Նույն թվականի մայիսին Չերչիլն անսպասելի խստությամբ քննադատում է ռազմական նախարար ռազմական բյուջեի ավելացման մասին Բրոդրիքի (անգլ.՝ William Brodrick) առաջարկած ծրագիրը։ Անսպասելին միայն այն չէր, որ Բրոդրիքն ու Չերչիլն նույն կուսակցության ներկայացուցիչներ էին, այլ նաև այն, որ նախքան ելույթ ունենալը նա արդեն իր ելույթի տեքստն ուղարկել էր «Մորնինգ փոստ» Լոնդոնյան օրաթերթին։

Միայն սրանով Չերչիլի և իր կուսակիցների միջև տարաձայնություններն չեն ավարտվում, 1902 - 1903 թթ. նա շատ անգամներ դեմ է հանդես գալիս գաղութարար քաղաքականության և ազատ առևտրին վերաբերող հարցերին, մասնավորապես, նա դեմ էր հացահատիկի ներմուծման հարկին։

Բանակից զորացրվելուց հետո Չերչիլը 1902 թ. հունվարի 4-ին անցնում է ծառայության Թագավորական Տարածքային հեծելազորում (անգլ.՝ Royal Yeomanry), Թագուհու անձնական հուսարական Օքսֆորդշիրի գնդում կապիտանի կոչումով։[12] 1905 թ ապրիլին նա ստանում է մայորի կոչում և գլխավորում է նույն գնդի Հենլի էսկադրոնը,[13] իսկ 1916 թ սեպտեմբերին տեղափոխվում է Բրիտանական բանակի սպայական Տարածքային բանակ, որտեղ մնում է մինչև իր 50-ամյակը լրանալը՝ 1924 թ.:[13]

Կուսակցության ներսում մի շարք տարաձայնությունների արդյունքում 1904 թ. մայիսի 31-ին Չերչիլը հեռանում է Պահպանողական կուսակցությունից և անցնում է Լիբերալ կուսակցության շարքերը։

1905 թ դեկտեմբերի 12-ին Չերչիլը նշանակվում է բրիտանական գաղութների գործերով նախարարի տեղակալ, նախարարն այդ ժամանակ լորդ Էլջինն էր, իսկ կառավարության վարչապետը՝ Հենրի Քեմփբել-Բաներմանը: Այդ պաշտոնում Չերչիլն զբաղվում է բուրական պետությունների սահմանադրությունների մշակմամբ։

Մի քանի տարի անց 1908 թ. ապրիլի սկզբին, Հենրի Քեմփբել-Բաներմանը հիվանդության պատճառով դժվարանում է կատարել վարչապետի իր պարտականությունները, որի հետևանքով Ֆինանսների և էկոնոմիկայի կանցլեր (նախարար) Հերբերտ Ասքուիթը նշանակվում է վարչապետ, իսկ Առևտրի և արդյունաբերության նախարար Դեյվիդ Լլոյդ Ջորջը նշանակվում է Ֆինանսների և էկոնոմիկայի կանցլեր, արդյունքում Չերչիլը նշանակվում է նոր պաշտոնի՝ Առևտրի և արդյունաբերության նախարար։ Դեյվիդ Լլոյդ Ջորջը, ինչպես և Չերչիլը, նույնպես դեմ էր կառավարության ռազմական ծախսերի ավելացման բանաձևին, սակայն նրա և Չերչիլի ջանքերը միշտ չէ, որ հաջողություն էին ունենում։ Չերչիլն այսպես է նկարագրում ռազմանավերի շինարարության մի պատվեր.

«Ելքը բնորոշ էր և միևնույն ժամանակ՝ զվարճալի: Ծովակալությունը պահանջում էր վեց գծանավ, իսկ տնտեսագետները առաջարկում էին միայն չորսը, ի վերջո մենք որոշեցինք արտադրել ութ նավ»:

Չերչիլն Ասքուիթի կառավարության կողմից կատարվող սոցիալական բարեփոխումների աջակից էր, 1908 թ. նա նախաձեռնում է նվազագույն աշխատավարձի մասին օրենքը, որն ընդունվում է մեծամասնության քվեարկությամբ, այն առաջին անգամ Անգլիայում սահմանում էր աշխատանքային օրվա տևողությանը և աշխատավարձին վերաբերվող հստակ նորմեր։

Ներքին գործերի նախարար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1910 թ. փետրվարի 14-ին Չերչիլը 35 տարեկանում նշանակվում է Ներքին գործերի նախարարի պաշտոնի, որից հետո մինչև 1923 թ. թողնում է գրական գործունեությունը։ Այս տարիներին նա ենթարկվում է փորձությունների, մի կողմից աշխատավոր ցուցարարների և սաֆրջեթուհիների կազմակերպած անկարգությունները, մյուս կողմից քաղաքական բոլոր խմբավորումների խիստ քննադատությունը նրա նկատմամբ, և բացի դա, նա, որպես նախարար կատարվող ամեն ինչի համար պատասխանատվություն էր կրում։ Նույն տարվա նոյեմբեր ամսին Ռոնդա Քինոն Թաֆ (Հարավային Ուելսում) հանքափորների քաղաք Թոնիփենդիում հայտարարված գործադուլը վերաճում է զանգվածային անկարգությունների, այն բանից հետո երբ գործադուլին չմասնակցող հանքափորները վերկսում են աշխատանքը։ Տեղական ոստիկանության պահանջով Չերչիլը դիմում է զորքի միջամտությանը, և չնայած այն բանին, որ նա զորքին հրամայել էր ոչ մի ընդհարում չունենալ ցուցարարների հետ, և ցուցարարների վրա կրակելու մասին կեղծ լուրերը բազմակի անգամներ հերքվել էին, այդ իրադարձությունը բացասական անդրադարձ ունեցավ հանրության մեջ և լեյբորիստները քննադատեցին նրան չափազանց կոշտ միջոցներ կիրառելու համար, իսկ պահպանողականները անվստահ գործելու համար։[11]

Ծովակալության առաջին լորդ (1911–15)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին համաշխարհային պատերազմը և հետպատերազմյան դաշնախումբը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին համաշխարհային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1914 թ. հուլիսի 28-ին՝ Սերբիային Ավստրո-Հունգարիայի պատերազմ հայտարարելու օրը Չերչիլը հրամայեց նավատորմին ընդունել մարտական դիրք, իսկ օգոստոսի 3-ին Մեծ Բրիտանիան պաշտոնապես մտավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ։

Հոկտեմբերի 5-ին Չերչիլը ժամանեց Անտվերպեն՝ անձամբ քաղաքի պաշտպանությունը գլխավորելու համար, հոկտեմբերի 10-ին գերմանացիներն այն գրավեցին, զոհվեց 2500 զինվոր։ Չնայած չափազանց մեծ մարդկային և նյութական կորուստներին, շատերը նշում էին, որ Անտվերպենի պաշտպանությունը նպաստեց նրան, որ դիմանան Կալե և Դյունկերկ քաղաքները։

Պատերազմի ընթացքում Չերչիլն ունեցավ իր մասնակցությունը՝ առաջին տանկերը մշակելու և տանկային զորքեր ստեղծելու գործում։

1915 թ. նա դարձավ Դարդանելի գործողության նախաձեռնողներից մեկը, որն ավարտվեց դաշնակից զորքերի պարտությամբ և առաջացրեց կառավարական ճգնաժամ։ Ձախողման պատասխանատվությունը Չերչիլն զգալի չափով վերցրեց իր վրա և հրաժարվեց Ծովակալության առաջին լորդի պաշտոնից։

Արևմտյան ռազմաճակատում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ուինսթոն Չերչիլը որպես Արքայական շոթլանդական զորագնդի 6-րդ հրաձգային գումարտակի հրամանատար, 1916 թվական: Ձախից նստած է Արչիբալդ Սինքլերը:

1915 թվականին Բրիտանական կառավարությունում իր պաշտոնից հրաժարական տալուց հետո, Չերչիլը ծառայության անցավ Բրիտանական բանակում, փորձ անելով ձեռք բերել բրիգադի հրամանատարի պաշտոն, սակայն ստացավ միայն գումարտակի հրամանատարի պաշտոն: Որոշ ժամանակ ծառայելով որպես Գրենադերական գվարդիայի, այսինքն՝ Նռնականետորդների պահակազորային զորագնդի 2-րդ գումարտակի կազմում որպես մայոր, այնուհետև` 1916 թվականի հունվարի 1-ին Չերչիլը նշանակվեց փոխգնդապետ և Արքայական շոթլանդական հրաձիգների՝ ֆուզիլյերների զորագնդի 6-րդ գումարտակի հրամանատար (այդ զորագունդը մտնում էր 9-րդ (Շոթլանդական) դիվիզիայի կազմի մեջ): Իր կնոջ հետ նամակագրությունից երևում է, որ Չերչիլի՝ ակտիվ ծառայության անցնելու մտադրությունը նպատակ ուներ վերականգնելու իր հեղինակությունը, սակայն մյուս կողմից նրա այդ ձգտմանը խոչընդոտում էր մարտում զոհվելու լուրջ սպառնալիքը: Չերչիլի բախտից, իր հրամանատարության ժամանակահատվածում իր ենթակա 6-րդ գումարտակը տեղակայված էր պատերազմից տառապող Բելգիայի Պլոէգստեերտ գյուղում (Ploegsteert), սակայն չէր մասնակցում որևէ ճակատամարտի: Ինչպես գրում է Չերչիլի կենսագիր Ռոյ Ջենքինսը՝ չնայած Չերչիլը խստորեն դեմ էր Արևմտյան ռազմաճակատում իրականացվող ռազմագործողություններին ուղեկցող զանգվածային սպանդին, սակայն ինքն իրեն հաճախակի վտանգի էր ենթարկում՝ էքսկուրսիաներ կատարելով դեպի ռազմաճակատի գիծը կամ դեպի չեզոք գոտին (Անբնակ տարածք՝ No Man's Land):[14] 1917 թ. նշանակվեց սպառազինությունների նախարար, իսկ 1919 թ. հունվարին՝ ռազմական և ավիացիայի նախարար։ Այդ ժամանակ նա նախաձեռնեց «Տասը տարվա ծրագիր» (անգլ.՝ Ten Year Rule) դոկտրինը, ըստ որի ռազմական ծախսերը պետք է նախատեսվեին ելնելով այն դրույթից, որ Անգլիան պատերազմից հետո տասը տարիների ընթացքում չի ներքաշվելու խոշոր կոնֆլիկտների մեջ։

Կոնստիտուցիոնալիստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չերչիլի դիմանկարը՝ պատկերված Ամբրոս ՄաքԷվոյի (1878–1927) ձեռքով:

Պահպանողական կուսակցության մեջ վերստին մտնելը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էքսչեքերի կանցլեր (1924–29)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքական մեկուսացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկաստանի անկախացումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանիայի և Իտալիայի վերազինումը և ռազմական բախումները Մանջուրիայում և Հաբեշստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանիա և վերազինում, 1936[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գահից հրաժարման ճգնաժամ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերադարձ աքսորից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին ժամկետը որպես վարչապետ (1940–45)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերադարձ Ծովակալություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Երբեք չենք հանձնվի»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չերչիլը՝ ռազմական սաղավարտով՝ օդային տագնապի ժամանակ: Նացիստական Գերմանիան 1940 թվականին համառորեն վարում էր Բրիտանիայի ճակատամարտը:
Չերչիլը նշան է բռնում Ստեն գնդացրով, 1941 թվականի հունիս: Նրանից աջ կոստյումով և փողկապով կանգնած է իր նշանավոր թիկնապահը՝ Ուոլթեր Թոմփսոնը:
Չերչիլը ցույց է տալիս իր նշանավոր «Հաղթանակի նշանը», անգլերեն՝ «Victory sign» կամ պարզապես՝ «V sign»: Մայիս, 1943 թվական:

Մտավոր և բարոյական առողջությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարաբերությունները Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարաբերությունները Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դրեզդենի ռմբակոծումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդդիմության մեջ, 1945–51[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խնամատար կառավարությունը և 1945 թվականի ընտրությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդդիմության առաջնորդը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եվրոպայի միասնությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրորդ ժամկետը որպես վարչապետ (1951–55)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերադարձ կառավարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներքին քաղաքականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաղութային կայսրության հարցեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քենյա և Մալայա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարաբերությունները ԱՄՆ-ի հետ և գագաթնաժողովի առաջարկը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հրաժարական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պաշտոնաթողություն և մահ (1955–65)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուղարկավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չերչիլը՝ արվեստագետ, պատմաբան, գրող[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատիվները և պարգևները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուինսթոն Չերչիլի արձանը Խորհրդարանի հրապարակում, (1973), արձանի հեղինակ՝ Այվոր Ռոբերթս-Ջոնս, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա
Ուինսթոն Չերչիլի զինանշանը
    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ուինսթոն Չերչիլի պատվո նշանները


Ուինսթոն Չերչիլը, իր մահից անմիջապես հետո ստացավ մեծագույն պետական պատիվներից մեկը՝ նա հուղարկավորվեց պետական հուղարկավորման արարողությամբ:

Դրանից բացի, բրիտանական այդ ականավոր պետական, քաղաքական, ռազմական գործիչը ստացել է պատիվների ու պարգևների մի մեծ շարք, որոնցից մի քանիսը ստորև ներկայացված է ժամանակագրական կարգով.

Պատվո ռազմական կոչումներ և պաշտոններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չերչիլը՝ ռազմաօդային ուժերի կոմոդորի իր համազգեստով:

Չերչիլը բավական բարձր ռազմական կոչումներ ուներ բրիտանական բանակում և Բրիտանիայի Տարածքային բանակում, սկսած այն օրվանից, ինչ նա ավարտել էր ռազմական ուսումնարանը և որպես կոռնետ ծառայության նշանակվել Թագուհու 4-րդ անձնական հուսարական զորագնդում, մինչև այն օրը, երբ նա զորացրվեց Բրիտանիայի Տարածքային բանակից և կրելով պահեստազորի փոխգնդապետի կոչումը:

Ի լրումն դրանց, նա կրում էր մի շարք պատվո ռազմական կոչումներ: Մասնավորապես, 1939 թվականին նա նշանակում ստացավ Օժանդակ ռազմաօդային ուժերում, որպես Պատվավո ռազմաօդային կոմոդոր և 1943 թվականին ստացավ ռազմաօդային անձնակազմի պատվավոր անդամի նշան: 1941-ին նա դարձավ Արքայական 4-րդ հուսարական զորագնդի գնդապետ: Ամբողջ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նա հաճախակի կրում էր ռազմաօդային ուժերի կոմոդորի և հուսարական զորագնդի գնդապետի իր համազգեստները: Պատերազմից հետո նա նշանակվեց Թագուհու արքայական իռլանդական 4-րդ հուսարական զորագնդի, ինչպես նաև Թագուհու անձնական Օքսֆորդշիրյան հուսարական զորագնդի շեֆ-գնդապետ:

1913-ին, նա նշանակվեց Ավագ եղբայր Երորրդության տուն մաիաբանությունում, քանզի նշանակվել էր Ծովակալության առաջին լորդ:[24]

Նա 1941-ից սկսած մինչև իր մահը կրում էր Cinque Ports հաստատության Լորդ Պահապանի կոչումը, իսկ 1949-ին նրան շնորհվեց նաև Քենթի տեղակալ գեներալ-լեյտենանտ պատվավոր ռազմական կոչումը:

Պատո աստիճանները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատվավոր դոկտոր.

Չերչիլի կերպարը կինոյում և հեռուստատեսությունում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Record #118520776 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. Sir Winston S. Churchill։ «The Story Of The Malakand Field Force – An Episode of Frontier War»։ arthursclassicnovels.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից հուլիսի 14, 2007-ին։ Վերցված է մարտի 17, 2007 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 R. Holmes, In the Footsteps of Churchill.' The Bubble Reputation 1895-1901. Basic Books, NY, 2005, ISBN 0-465-03082-3
  5. R. Churchill, Winston S. Churchill, Volume I
  6. Lt Churchill: 4th Queen's Own Hussars, The Churchill Centre. Retrieved 28 August 2009.
  7. «FinestHour» (PDF)։ Journal of the Churchill Center and Societies, Summer 2005։ Վերցված է օգոստոսի 28, 2009 (չաշխատող հղում)
  8. Jenkins, pp. 45–50
  9. Gilbert, Martin (2001). Churchill: A Study in Greatness (one volume edition). London: Pimlico. ISBN 978-0-7126-6725-8. 
  10. Jenkins, p. 69
  11. 11,0 11,1 Н. Роуз, Черчилль. Бурная жизнь. пер. Е. Ф. Левиной, М. «Издательство Аст», 2004, ISBN 5-17-014478-4
  12. «Churchill's Commissions and Military Attachments, The Churchill Centre»։ Winstonchurchill.org։ Վերցված է ապրիլի 12, 2010 
  13. 13,0 13,1 «Sir Winston Churchill: Biography: Chronological Summary, Churchill College»։ Chu.cam.ac.uk։ մարտի 6, 2009։ Վերցված է օգոստոսի 9, 2009 
  14. Jenkins, Roy (2001). Churchill: A Biography. London: MacMillan. p. 49. ISBN 9780333782903. pp. 301–02
  15. List of Fellows of the Royal Society elected in 1941
  16. List of Fellows of the Royal Society elected in 1941
  17. List of Fellows of the Royal Society elected in 1941
  18. «Record from The Nomination Database for the Nobel Prize in Peace, 1901–1956»։ Nobel Foundation։ Վերցված է 8 June 2010 
  19. List of Fellows of the Royal Society elected in 1941
  20. «Poll of the 100 Greatest Britons»։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 14 May 2006-ին։ Վերցված է 22 December 2007 
  21. «The Most Influential People of the 20th Century»։ Time։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 15 December 2007-ին։ Վերցված է 22 December 2007 
  22. Russell, Douglas (2002). The Orders, Decorations and Medals of Sir Winston Churchill. Churchill Centre. 
  23. 88th Congress (1963) (9 April 1963)։ «H.R. 4374 (88th)»։ Legislation։ GovTrack.us։ Վերցված է 27 January 2014։ «An Act to proclaim Sir Winston Churchill an honorary citizen of the United States of America.» 
  24. Fedden, Robin (2014-05-15). Churchill at Chartwell: Museums and Libraries Series. Elsevier. ISBN 9781483161365. https://books.google.am/books?id=0HmoBQAAQBAJ. 
  25. «The Birth Throes of a Sublime Resolve»։ The Churchill Centre։ Վերցված է 9 August 2009 
  26. «Leiden University Honorary Doctrates»։ About.leiden.edu։ 16 November 2011։ Վերցված է 30 July 2013 
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են