Լեոշ Յանաչեկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լեոշ Յանաչեկ
Leos Janacek relief.jpg
Ծնվել է հուլիսի 3, 1854(1854-07-03)[1][2][3][4][5]
Հուկվալդի, Ֆրիդեկ-Միստեկի շրջան, Moravian-Silesian Region, Չեխիա
Երկիր Flag of the Habsburg Monarchy.svg Ավստրիական կայսրություն
Չեխոսլովակիա
Մահացել է օգոստոսի 12, 1928(1928-08-12)[6][1][2][3][4] (74 տարեկանում)
Օստրավա, Օստրավայի շրջան, Չեխոսլովակիա[6]
Ժանրեր դասական երաժշտություն և օպերա
Մասնագիտություն կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, մանկավարժ, դիրիժոր, երաժիշտ և լիբրետիստ
Գործիքներ երգեհոն
Շրջանավարտ Լայպցիգի երաժշտության և թատրոնի բարձրագույն դպրոց
Ստորագրություն
Ստորագրություն

Լեոշ Յանաչեկ (չեխ.՝ Leoš Janáček, հուլիսի 3, 1854(1854-07-03)[1][2][3][4][5], Հուկվալդի, Ֆրիդեկ-Միստեկի շրջան, Moravian-Silesian Region, Չեխիա - օգոստոսի 12, 1928(1928-08-12)[6][1][2][3][4], Օստրավա, Օստրավայի շրջան, Չեխոսլովակիա[6]), չեխ երգահան, երաժշտագետ-ազգագրագետ և մանկավարժ։ Գրել է բազմաթիվ գործիքային և վոկալ ստեղծագործություններ։ Նրա «Ենուֆա» (Jenůfa, (1894-1903), «Կատյա Կաբանովա» (Káťa Kabanová, 1919-1921, ըստ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ամպրոպը» պիեսի), «Փոքրիկ աղվեսի արկածները» (Příhody lišky bystroušky, 1921-1923), «Մակրոպուլոսի դեղամիջոցը» (Več Makropulos, 1923-1925, ըստ Կարել Չապեկի) Մեռյալ տնից (Z mrtvého domu, 1927-1928, ըստ Դոստոևսկու համանուն վեպի) օպերաները պատկանում են 20-րդ դարի երաժշտական թատրոնի լավագույն ստեղծագործությունների թվին։


Ճանաչում և ժառանգություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բռնոյի երաժշտական ակադեմիան կրում է Յանաչեկի անունը
  • Ֆիլիպ Կաուֆմանի «Կեցության անտանելի թեթևություն» (1988 թվական, ըստ Միլան Կունդերի համանուն վեպի) ֆիլմն ուղեկցվում է Յանաչեկի տարբեր ստեղծագործություններից հատվածներով:
  • «10 րոպե շուտ» Ֆիլմում օգտագործվել է Լեոշ Յանաչեկի ստեղծագործություններից:
  • Օստրավայում միջազգային օդանավակայանն անվանվել է Լեոշ Յանաչեկի անունով:
  • Հարուկի Մուրակամիի «1Q84» ստեղծագործության մեջ նշվում է Յանաչեկի «Սիմֆոնիետան», և այս աշխատանքը կարևոր դեր է խաղում վեպի սյուժեում:

Ընտրված ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օպերաներ և բալետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Շարկա (Šárka, 1887-1888, պրեմիերան Բռնոյում, 1925)
  • Վեպի սկիզբը (Počátek románu, 1891, պրեմիերան Բռնոյում, 1894)
  • Յենուֆա (Յենուֆան հայտնի էր նաև «Նրա խորթ աղջիկը» անունով, 1894-1903, պրեմիերան Բռնոյում, 1904)
  • Ճակատագիրը (Osud, 1903-1904, պրեմիերան Բռնոյում, 1958)
  • Բրոուչեքի ճանապարհորդությունը (Výlety páně Broučkovy, 1908-1917, պրեմիերա Պրահայում, 1920)
  • Կատյա Կաբանովա (Káťa Kabanová, 1919-1921, ըստ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ամպրոպ» դրամայի, պրեմիերան Բռնոյում, 1921)
  • Մակրոպուլոսի միջոցները (Več Makropulos, 1923-1925, ըստ Կ. Չապեկի, պրեմիերան Բռնոյում, 1926)
  • Մեռած տնից (Z mrtvého domu, 1927-1928, ըստ Ֆյոդոր Դոստոևսկու, պրեմիերան Բռնոյում, 1930)
  • Ռակոշ Ռակոչի (Rákoš Rákoczy), բալետ երգով (Բռնո, 1891)


Սիմֆոնիկ երաժշտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սյուիտա լարային նվագախմբի համար (1877)
  • Հովվերգություն լարային նվագախմբի համար (1878)
  • Գանական պարեր (չեխ․՝ Hanácké tance, 1889-1890)
  • Սյուիտա, նվ. 3 (1891)
  • Խանդ, նախերգանք (չեխ․՝ Žárlivost, 1894)
  • ճանապարհորդ երաժիշտի երեխան, բալլադ նվագախմբի համար (չեխ․՝ Šumařovo dítě, 1912)
  • Տարաս Բուլբա, ռապսոդիա նվագախմբի համար, ըստ Գոգոլի (չեխ․՝ Taras Bulba, 1915—1918)
  • Բլանշյան բալլադ, սիմֆոնիկ պոեմ (չեխ․՝ Balada blanická, 1920)
  • Սիմֆոնիետա (1926)

Երգեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Jarní píseň (1897 նոր հրատարակություն — 1905)
  • Zápisník zmizelého. (Տենորի, ալտի, կանացի երեք ձայների և դաշնամուրի համար (1917—1919)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Brod M. Leoš Janáček: Leben und Werk. Prag, 1924 (на чешском языке); 2-e revidierte Aufl. Wien, 1956.
  • Hollander H. Leoš Janáček, his life and work. New York: St. Martin's Press, 1963.
  • Vogel J. Leoš Janáček: a biography. New York: W.W. Norton, 1981.
  • Beckerman M.B. Janáček and his world. Princeton; Oxford: Princeton UP, 2003.
  • Rousseau J. Leos Janacek. Arles: Actes sud, 2004.


Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 International Music Score Library Project — 2006.
  5. 5,0 5,1 filmportal.de
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Яначек Леош // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.