Զոլտան Կոդայ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Զոլտան Կոդայ
Kodály Zoltán 1930s.jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 16, 1882({{padleft:1882|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[1][2][3][4][5]
Ծննդավայր Կեչկեմետ, Bács-Kiskun County, Հունգարիա[6]
Մահացել է մարտի 6, 1967({{padleft:1967|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1][2][3][4][5] (84 տարեկանում)
Մահվան վայր Բուդապեշտ, Հունգարիա[6]
Քաղաքացիություն Ավստրո-Հունգարիա
Հունգարական Խորհրդային Հանրապետություն
Հունգարիայի Թագավորություն
Republic of Hungary
Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն
Կրթություն Ֆերենց Լիստի երաժշտական ակադեմիա
Ստեղծագործություն(ներ) Հարի Յանոշ
Մասնագիտություն լեզվաբան, կոմպոզիտոր, դիրիժոր, քաղաքական գործիչ, մանկավարժ, երաժշտագետ, երաժշտության ուսուցիչ, երաժշտական ազգագրագետ, համալսարանի պրոֆեսոր և collector of folk music
Զբաղեցրած պաշտոններ Հունգարիայի Ազգային ժողովի անդամ
Պարգևներ և
մրցանակներ
Կոշութի մրցանակ Կոշութի շքանշան Կորվին թագ «Հունգարիայի ժառանգություն» մրցանակ և Szaramiet
Անդամություն ԳԴՀ Արվեստների ակադեմիա, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա և Բավարիայի գեղարվեստի ակադեմիա
Ստորագրություն
Zoltan Kodaly signature.svg
Zoltán Kodály Վիքիպահեստում

Զոլտան Կոդայ (հունգ.՝ Zoltán Kodály, դեկտեմբերի 16, 1882({{padleft:1882|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[1][2][3][4][5], Կեչկեմետ, Bács-Kiskun County, Հունգարիա[6] - մարտի 6, 1967({{padleft:1967|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1][2][3][4][5], Բուդապեշտ, Հունգարիա[6]), հունգարացի մեծանուն կոմպոզիտոր, էթնոերաժշտագետ, լեզվաբան, փիլիսոփա և մանկավարժ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է ավստրո-հունգարական Կեչկեմետ քաղաքում։ Փոքրիկ Կոդայը վաղ հասակից սկսում է ջութակ նվագել։ Նրա հայրը՝ Ֆրիգյես Կոդայը ինքնուս ջութակահար էր և իրական մասնագիտությամբ կայարանապետ էր։ Նա տարբեր հունգարական քաղաքներում էր աշխատում։ Կոդալին տարական դպրոց է հաճախում Գալանտա կաղաքում, այնուհետև տեղափոխվում է Տրնավա (այժմ Սլովակիա), որտեղ էլ հաճախում արքեպիսկոպոսական դպրոց։

1900-1904 թվականներին նա սովորում է Բուդապեշտի Ֆրանց Լիստի անվան երաժշտական ակադեմիայում։ Այստեղ նա աշակերտում է Հանս Կոսսլերին (կոմպոզիցիա)։ Այնուհետև նա սովորում է Բուդապեշտի համալսարանի արվեստի ֆակուլտետում։ 1905 թվականին նա ստանում է իր հունգարերեն և գերմաներեն լեզուների դիպլմները։ Կոդայը սկսում է հետաքրքրվել հունգարական երաժշտությամբ և նրա արմատներով։ 1906 թվականից նա արդեն դառնում է արվեստների դոկտոր։ Նա ծանոթանում է բազմաթիվ էթնոգրաֆիստների հետ, այդ թվում նա կոմպոզիտոր Բելա Բարտոկի հետ, որի հետ միասին նա սկսում է ֆոլկլորային երաժշտության խորը հետազոտումները։

Կոդայը շատ շրջագայում է և ծանոթանում է այլ երկրների կոմպոզիտորների արվեստի հետ։ Իր Փարիզում եղած ժամանակ նա հայտնաբերում է իմպրեսսիոնիստ կոմպոիզիտորներին։ Նա հիմնականում տարվում է Կլոդ Դեբյուսիի արվեստով։ 1907 թվականից նա դասավանդում է Ֆրանց Լիստի ակադեմիայում։ Շատ ազդված լինելով Առաջին Համաշխարհային Պատերազմից նա միանում է հեղափոխական մի խմբի։

1919 թվականից ստանձնում է Ֆրանց Լիստի ակադեմիայի փոխտնօրենի պաշտոնը։ Հունգարա-ռումինական բախումների պատճառով նա հեռացվում է իր պաշտոնից և միայն 1921 թվականին է որ նա կարողանում է նորից դասավանդել ակադեմիայում։

1926 թվականին նա գրում է որ առաջին օպերան՝ "Հարի Ժանոս"։ Նա միանում է «Universal-Edition» ընկերությանը։ 1932 թվականին նա ստեղծագործում է իր հայտնի սյուիտը նվագախմբո համար՝ "Պսալմոս Հունգարոկուս"։ Այնուհետև նա ստեղծագործում է իր "Դե Տեումը" ՝ նվագախմբի սոլիստենրի և երգչախմբի համար։ 1938 թվականին նա Բարտոկի հետ մեկտեղ ընդդիմանում է ռասիզմին և դուրս է գալիս «Universal-Edition» ընկերությունից, քանի որ այս վերջինս հարում էր նացիզմին։ Պատերազմի պատճառով 1940 թվականին Բարտոկը լքում է Հունգարիան։ Կոդայը երկու տարվա հանգիստ է վերցնում, որպեսզի կարողանա վերսկսել իր ազգային երաժշտության հրատարուկությունը։ 1945-49 թվականներին նա ստանձնում է Հունգարական Գիտությունների Ակադեմիայի տնօրենի պաշտոնը։

1951 թվականին նա հրատարում է իր չորս հատորանի "Հունգարական Ազգային Երաժշտության" առաջին հատորը։ Նա շրջանարության մեջ է մտնում նոր ուսումնական մեթոդ, որի հիման վրա էլ նա ստեղծագործում է մոտ հազար վոկալ և երգչախմբային ստեղծագործություններ։ Նա հրատարակում է բազմաթիվ հոդվածներ տարբեր թեմաներով։ Կոդայը տարբեր ակադեմիաների պատվավոր անդամ է եղել։ Աշխատել է Բուդապեշտում ինչպես նաև Օքսֆորդում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]