Անտոնիո Սալիերի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անտոնիո Սալիերի
Joseph Willibrod Mähler 001.jpg
Անտոնիո Սալիերի (նկարիչ՝ Յոզեֆ Մալեր)
Հիմնական տվյալներ
Բնօրինակ անուն Antonio Salieri
Ծնվել է օգոստոսի 18, 1750({{padleft:1750|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:18|2|0}})[1][2]
Լենյագո[3]
Երկիր Flag of Italy.svg Իտալիա
Մահացել է մայիսի 7, 1825({{padleft:1825|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[1][2] (74 տարեկանում)
Վիեննա[4]
Ժանրեր օպերա
Մասնագիտություն կոմպոզիտոր, դիրիժոր, մանկավարժ, երաժշտագետ և երաժշտության ուսուցիչ
Ստորագրություն
Ստորագրություն

Անտոնիո Սալիերի (իտալերեն՝ Antonio Salieri, օգոստոսի 18, 1750[1][2] , Լենյագո[3] - մայիսի 7, 1825[1][2] , Վիեննա[4]), իտալացի երգահան, դիրիժոր և մանկավարժ: Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկի աշակերտ և հետնորդ, 40-ից ավել օպերաների, բազմաթիվ գործիքային և վոկալ-գործիքային ստեղծագործությունների հեղինակ, Սալիերին իր ժամանակի ամենահայտնի և ճանաչված կոմպոզիտորներից էր և ոչ պակաս հայտնի ուսուցիչ՝ նրա աշակերտներից էին Լյուդվիգ վան Բեթհովենը, Ֆրանց Շուբերտը և Ֆերենց Լիստը Վիեննայում 36 տարվա ընթացքում (1788-1824) Սալիերին զբաղեցնում էր պալատական կապելմեյստերի պաշտոնը՝ Եվրոպայի երաժշտական ամենակարևոր պաշտոններից մեկը[5]:

Անտոնիո Սալիերիի անեծքն է դարձել նրա՝ Մոցարտի մահվանը մասնակից լինելու առասպելը, որը չնայած նրան, որ այդ փաստը բազմիցս հերքվել է, Ալեքսանդր Պուշկինի «փոքր ողբերգությունների» շնորհիվ տարածվել է մի շարք երկրներում[6][7]: 1997 թվականին կայացած դատը պաշտոնապես նրան անմեղ է ճանաչել գործընկերոջ մահվան գործում:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանկությունն Իտալիայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տուն Լենյագոյում, որտեղ ծնվել է Անտոնիո Սալիերին (Վերոնա)

Անտոնիո Սալիերիի մանկության մասին տեղեկությունները շատ քիչ են պահպանվել, սակայն լավ հայտնի է, որ նա ծնվել է ոչ մեծ Լենյագո քաղաքում ունևոր առևտրականի բազմազավակ ընտանիքում[8]: Նրա հայրը՝ նույնպես Անտոնիո Սալիերին, վաճառում էր երշիկեղեն և խոզապուխտ, երաժշտության հանդեպ ոչ մի հակում չուներ, սակայն իր ավագ որդուն՝ Ֆրանչեսկոյին ուղարկել է ջութակի դասերի հայտնի վիրտուոզ Ջուզեպպե Տարտինիի մոտ: Ֆրանչեսկոն դարձել էր Անտոնիո կրտսերի առաջին ուսուցիչը[9]: Կլավեսինի վրա նվագելու իր դասերը Սալիերին վերցնում էր տեղի տաճարի երգեհոնահար Ջուզեպպե Սիմոնիի մոտ՝ ոչ պակաս հայտնի Ջովաննի Բատտիստա Մարտինիի աշակերտը: Ամեն ինչից դատելով, Սալիերին հրաշամանուկ չի եղել, ամեն դեպքում այդ ոլորտում ճանաչված չի դարձել, սակայն ականատեսների վկայություններով, հիանալի լսողությունից, արտակարգ ունակություններից և եզակի աշխատասիրությունից բացի, ուներ գեղեցիկ ձայն[10]:

1763 թվականին մահանում է Սալիերիի մայրը: Հայրը, ով ամբողջովին սնանկացել էր անհաջող առևտրային գործարքների արդյունքում, մահացել է 1764 թվականի նոյեմբերին, 14-ամյա Սալիերիին դաստիարակության են վերցրել հոր ընկերները՝ Վենետիկից հարուստ և ազնվական Մոչենիգո ընտանիքը [8]: Ընտանիքի գլխավորը (նրա բարեկամը՝ Ալվիզե IV Մոչենիգոն, այն ժամանակ եղել է Վենետիկյան հանրապետության դոժ[11]), երաժշտության և մեկենասի սիրահարը, ըստ երևույթին, սկսեց զբաղվել Սալիերիի հետագա երաժշտական կրթությամբ: 1765 թվականից նա երգում էր Սուրբ Մարկի տաճարի երգչախմբում, ուսումնասիրում էր basso continuo տաճարի նախկին կապելմեյստերի, այն ժամանակ հայտնի օպերային կոմպոզիտոր Ջովաննի Բատտիստա Պեշետտիի մոտ, հարմոնիան և երգեցողության հիմունքները նա սովորում էր տենոր Ֆ. Պաչինիի մոտ[8][10]: Տարիներ անց «հազարավոր ջրանցքների քաղաքի» մասին հիշողություններում որոշ կատակերգական օպերաներում հիշատակվել է նաև Սալիերիի անունը, սակայն վենետիկյան ժամանակաշրջանը երկար չտևեց: Պաչինիի երաշխավորմամբ, նրա վրա ուշադրություն դարձրեց Ֆլորիան Լեոպոլդ Գասմանը՝ պալատական կոմպոզիտոր Իոսիֆ II, ով իր գործերով գտնվում էր Վենետիկում: 1766 թվականի հունիսին Գասմանը՝ վերադառնալով Վիեննա, իր հետ վերցնում է Սալիերիին[12]:

Կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սերվում էր առևտրականների հարուստ ընտանիքից, ուսանում էր տանը ջութակի և տավիղի նվագելուն, այնուհետև սովորել է Պադուա և Վենետիկ քաղաքներում: Երգահան Ֆլորիան Լեոպոլդ Գասսմանի հրավերով 1766 թ. 16 տարեկան հասակում մեկնում է Վիեննա, որտեղ էլ և հաստատվում է մինչև կյանքի վերջը: Շնորհիվ Գասսմանի դասերի՝ մուտք է գործում Վիեննայի երաժշտական շրջանակներ և ծանոթանում ժամանակի հանրաճանաչ լիբրետիստ Պիետրո Մետաստազիոյի և երգահան Քրիստոֆ Վիլլիբալդ Գլյուկի հետ, ընդունվում է կասերական արքունիք ծառայության 1774 թ. որպես արքունի երգահան, այնուհետև՝ 1788 թ.՝ կայսերական նվագախմբի կապելմայստեր: Այդ տարիներին Վիեննայում Սալիերին ծանոթանում է Մոցարտի հետ, որի անժամանակ մահը 1791 թ. ըստ չապացուցված վարկածի արդյունք է նրա կողմից թունավորմանը: 1770-80-ական թթ. Սալիերիի օպերաները բեմադրվում են Փարիզում, Վիեննայում և Իտալիայի քաղաքներում: Մասնավորապես, նրա «Ճանաչված Եվրոպա» օպերայի բեմադրմամբ է 1778 թ. բացվում Միլանի Լա Սկալա օպերային թատրոնի շենքը: 1789 թ. Ավստրիայի կայսր Հովսեփ II-ի մահից հետո Սալիերիի դիրքերը արքունիքում թուլանում են, 1792 թ. նա թողնում է Վիեննայում Իտալական օպերայի տնօրենի պաշտոնը՝ շարունակելով գրել նոր օպերաներ մինչև 1804 թ., երբ նա որոշում է այլևս չգրել նոր օպերաներ՝ գիտակցելով, որ երաժշտական ճաշակը փոխվել է և նա այլևս չունի ոչ ստեղծագործական ընդունակություն հարմարվել դրան և ոչ էլ ցանկություն շարունակելու ստեղծագործել: Ստեղծագործելուն զուգահեռ նա զբաղվում էր մանկավարժական գործունեությամբ: Իր սաների թվում տարբեր ժամանակներում եղել էին Լյուդվիգ վան Բեթհովենը, Ֆերենց Լիստը, Ֆրանց Շուբերտը և այլք: Նա նաև դասավանդել է ժամանակի հայտնի երգիչներին: Իր բոլոր սաներին, բացառությամբ ամենահարուստները, Սալիերին ուսուցանում էր անվճար՝ դա համարելով իր տուրքը Վիեննայի իր ուսուցչին՝ Գասսմանին, որը նրա նկատմամբ բարիություն էր դրսևորել, երբ Սալիերին նոր էր եկել Վիեննա:

Կյանքի վերջում, մահից մեկ ու կես տարի առաջ Սալիերին խելագարվում է: Մահանում է Վիեննայում 1825 թ. մայիսի 7-ին:

Ստեղծագործությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սալիերին գրել է 40-ից ավել օպերա, որոնցից այսօր որոշակի հետաքրքրություն են ներկայացնում «Դանաիդներ» (ֆր. Les Danaïdes; 1784), «Տարար» (ֆրանսերեն՝ Tarare; 1787, լիբրետտոն Բոմարշեի) և «Ֆալստաֆ» (ֆր՝ Falstaff; 1799) օպերաները: Նրա վաղ օպերաները պատկանում են դասական իտալական ոճին, սակայն սկսած 1780-ական թթ. Սալիերին փոխառում է Գլյուկի երաժշտության ոճը, ինչի շնորհիվ նրա օպերաները լավ էին ընդունվում Փարիզում, որտեղ նախքան այդ մեծ հաջողությամբ էին բեմադրվում Գլյուկի օպերաները: Սալիերին նաև գրել է նվագախմբային, կամերային, հոգևոր երաժշտություն, այդ թվում՝ «Ռեքվիեմը» (1804), որը կատարվել է նրա թաղման արարողության ժամանակ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Record #118750909 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. 3,0 3,1 3,2 Сальери Антонио, Сальери Антонио // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) Ստուգված է սեպտեմբերի 28-ին 2015:
  4. 4,0 4,1 4,2 Record #118750909 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 30-ին 2014:
  5. Штейнпресс Б. С. Сальери А. // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, 1978. — Т. 4. — С. 825-827.
  6. Корти, 2005, էջ 14
  7. Нечаев, 2014, էջ 202-206, 210-211
  8. 8,0 8,1 8,2 Dietz, 1890, էջ 226
  9. Rice, 1998, էջ 13
  10. 10,0 10,1 Кириллина, 2000, էջ 57-58
  11. Нечаев, 2014, էջ 13
  12. Dietz, 1890, էջ 227-228