Ֆերենց Լիստ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆերենց Լիստ
Հիմնական տվյալներ
Բնօրինակ անուն Liszt Ferenc
Ի ծնե անուն Ֆերենց Լիստ
Ծնվել է նոյեմբերի 22, 1811({{padleft:1811|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:22|2|0}}) կամ հոկտեմբերի 22, 1811({{padleft:1811|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})[1]
Դոբորյան (Ռայդինգ), Ավստրիականկայսրություն
Երկիր Flag of Hungary.svg Հունգարիա
Flag of Austria-Hungary (1869-1918).svg Ավստրո-Հունգարիա
Մահացել է հուլիսի 31, 1886({{padleft:1886|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})[1] (74 տարեկանում)
Բայրոյթ, Գերմանիա Գերմանիա
Ժանրեր Սիմֆոնիա
Մասնագիտություն Կոմպոզիտոր, դաշնակահար, երաժշտական և հասարակականգործիչ
Գործիքներ Դաշնամուր

Ֆերենց Լիստ (հունգարերեն՝ Liszt Ferenc, գերմաներեն՝ Franz Liszt; 22 հոկտեմբերի 1811, Դոբորյան (Ռայդինգ), Ավստրիական կայսրություն - 31 հուլիսի 1886, Բայրոյթ, Գերմանիա), կոմպոզիտոր, դաշնակահար, երաժշտական և հասարակական գործիչ Ֆերենց Լիստը լուրջ ներդրում ունի համաշխարհային երաժշտարվեստի զարգացման, հունգարական և այլ ազգային կոմպոզիտորական դպրոցների ստեղծման մեջ, դաշնամուրային արվեստում հիմնադրել է նոր ուղղություն։

Մեծ ազդեցություն է թողել Ռիխարդ Վագների, Հեկտոր Բերլիոզի, Քամիլ Սեն-Սանսի, Էդվարդ Գրիգի և Ալեքսանդր Բորոդինի երաժշտության վրա։ Որպես երգահան Լիստը Նոր գերմանական դպրոցի ("Neudeutsche Schule") նշանավոր ներկայացուցիչ է։ Նա թողել է հարուստ և բազմազան երաժշտական ժառանգություն՝ հիմնականում ստեղծագործություններ դաշնամուրի և նվագախմբի համար։ Լիստը սիմֆոնիկ երաժշտության մեջ նոր՝ սիմֆոնիկ պոեմի ժանրի ստեղծողն է։

Մանկությունը[խմբագրել]

Ֆերենց Լիստի հայրը՝ Ադամ Լիստը, նվագել է երաժշտական տարբեր գործիքներ, երգել և գրել է երաժշտություն, եղել է որդու դաշնամուրի առաջին ուսուցիչը։ 6 տարեկանում Ֆերենցը սովորել է դաշնամուր նվագել, իսկ 3 տարի անց փայլուն ելույթներ է ունեցել։ 1821–22 թթ-ին կրթությունը շարունակել է Վիեննայում, որտեղ աշակերտել է Կարլ Չեռնիին (դաշնամուր) և Անտոնիո Սալիերիին (կոմպոզիցիա)։ 1822–23 թթ-ին Վիեննայում ունեցել է մի քանի համերգ, որոնցից մեկին ներկա է եղել Լյուդվիգ վան Բեթհովենը։ 1823 թ-ին կրթությունը շարունակելու նպատակով տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ ապրել է մինչև 1835 թ., կոմպոզիցիայի մասնավոր դասեր առել հայտնի երաժիշտներից։

Գործունեությունը[խմբագրել]

Ստեղծագործական կարիերա[խմբագրել]

1830 թ-ին, Հուլիսյան հեղափոխության ազդեցութամբ, Լիստը գրել է «Հեղափոխական սիմֆոնիան», 1834 թ-ին՝ Լիոնի ջուլհակների ապստամբությունից հետո՝ «Լիոն» դաշնամուրային պիեսը։

Դաշնակահարի կարիերա[խմբագրել]

1838–47 թթ-ին՝ որպես դաշնակահար, ելույթներ է ունեցել Եվրոպայում։ Լիստը մեծ ճանաչման է արժանացել 1830-ական թվականներին ստեղծած «Ճանապարհորդի ալբոմ», 12 մեծ էտյուդներ, «Պետրարկայի երեք սոնետը», «Մահվան պարը» (նվագախմբի հետ) դաշնամուրային երկերով։ Սիմֆոնիկ երաժշտության բնագավառում նրա մեծագույն նվաճումներն են առաջին «վայմարյան շրջանում» (1848–61 թթ-ին Վայմարյան դպրոցը գլխավորել է Լիստը) գրած խոշոր երկերը՝ «Ֆաուստ-սիմֆոնիա», «Սիմֆոնիա առ Դանտեի «Աստվածային կատակերգություն», 12 սիմֆոնիկ պոեմ, «Մազեպա», «Երկու դրվագ Լենաուի «Ֆաուստից» և այլն։ Երաժշտական նոր ժանր են սկզբնավորել Լիստի ստեղծած 13 մեկմասանոց ծրագրային սիմֆոնիկ պոեմները։ Երաժշտության միջոցով կոմպոզիտորը վերամարմնավորել է համաշխարհային արվեստի «հավերժական կերպարները» (Ֆաուստ, Պրոմեթևս, Օրփեոս, Համլետ)։ Վայմարում Լիստը հանդես է եկել որպես դիրիժոր (կատարել է իր ժամանակի կոմպոզիտորների ստեղծագործություններից), գրել հոդվածներ Հեկտոր Բեռլիոզի, Ռոբերտ Շումանի, Ռիխարդ Վագների, գիրք՝ Ֆրեդերիկ Շոպենի մասին, մշակել օպերային թատրոնի բարեփոխումների ծրագիրը։

Հոգևոր գործունեություն[խմբագրել]

1861 թ-ին նա հեռացել է Վայմարից, ապրել Հռոմում, ապա՝ Բուդապեշտում։ Կոմպոզիտորը, հիասթափվելով իրականությունից, 1865 թ-ին ձեռնադրվել է աբբա, գրել հոգևոր երաժշտություն։ 1860–80-ական թվականներին ստեղծել է երգեհոնային և խմբերգային մի շարք հոգևոր ստեղծագործություններ, բազմաթիվ դաշնամուրային երկեր, հանրահայտ «Երեք մոռացված վալսը», շուրջ 70 ռոմանսներ ու երգեր։ Լիստը մասնակցել է Բուդապեշտի երաժշտական ակադեմիայի հիմնադրմանը (1875 թ.), եղել նրա առաջին նախագահը։ Ակադեմիան հետագայումկոչվելէԼիստիանունով։

  1. 1,0 1,1 Record #118573527 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014: