Սիմֆոնիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Սիմֆոնիա (հին հունարեն՝ συμφωνία — «ներդաշնակություն, ներդաշնակ ձայն»), երաժշտական ստեղծագործություն նվագախմբի համար։ Որպես կանոն, սիմֆոնիաները գրվում են խառը կազմ ունեցող (սիմֆոնիկ) մեծ նվագախմբերի համար, սակայն գոյություն ունեն նաև սիմֆոնիաներ լարային, կամերային, փողային և այլ նվագախմբերի համար, սիմֆոնիայի մեջ կարող են մտնել երգչախումբը և մենակատար վոկալային ձայները։ Հայտնի են նաև այնպիսի ժանրերի տարատեսակներ, ինչպիսիք են սիմֆոնիա համերգը (մենակատար գործիքով նվագախմբի համար) և համերգային սիմֆոնիան (երկուսից մինչև ինը մենակատար գործիքներ), որոնք իրենց բնույթով մոտ են համերգին։ Համանմանությամբ կարող են կիրառել «սիմֆոնիա» անունը, ժանրային կառուցվածքի տարրերի հետ միասին, երգչախմբի համար ստեղծագործություններ (երգչախմբային սիմֆոնիա) կամ ստեղծագործություններ գործիքի համար (հատկապես երգեհոնի, երբեմն՝ դաշնամուրի համար): Սիմֆոնիան կարող է սերտ կապ ունենալ երաժշտական այլ ժանրերի հետ՝ ստեղծելով այնպիսի հիբրիդային ժանրեր, ինչպիսիք են սիմֆոնիա սյուիտան, սիմֆոնիա երևակայությունը, սիմֆոնիա պոեմը, սիմֆոնիա կանտատան[1]:

Դասական սիմֆոնիան (ստեղծվել է վիեննական դասական դպրոցի կոմպոզիտորների կողմից) կազմված է, որպես կանոն, չորս մասերից, որոնք գրված են սոնատային ցիկլային ձևով։ 19-20-րդ դարերում լայն տարածում են գտել ինչպես շատ, այնպես էլ քիչ մասերից բաղկացած ստեղծագործությունները։

Ակադեմիական երաժշտության մեջ սիմֆոնիան զբաղեցնում է նույն տեղը, ինչպիսին զբաղեցնում է դրաման կամ վեպը գրականության մեջ[1]: Նա անուն է տվել նոր, նախկինում անհայտ նվագախմբի կազմին և գործիքային երաժշտության ամենազգալի շրջանին՝ իր ձևերի և ժանրերի լայն շրջանակին, որոնց միավորում է «սիմֆոնիկ երաժշտություն» անվանումը[2]:

Ընդանուր բնութագիր[խմբագրել]

Մոցարտի և Հայդնի սիմֆոնիաները կազմված են չորս մասից։ Առաջինը Բեթհովենն է որ այդ կառուցվածքից դուրս է գալիս։ Նրա 6-րդ սիմֆոնիան ՝"Պաստորալ" կազմված է 5 մասից։ Հետագա կոմպոզիտորները կիրառում են սիմֆոնիայի բազմաթիվ ձևեր։ Սիմֆոնիան սոնատ է նվագախմբի համար։ Առաջին մասը կառուցված է սոնատային ալլեգրոյի ձևով։ Սիմֆոնիան ղեկավարում է դիրիժորը։ Նվագախմբի կազմը տարբեր է։ Դարերի ընթացքում կատարվել են նվագախմբի գործիքների թվի փոփոխություններ։ Մոցարտի և Հայդնի սիմֆոնիաներում չկան տրոմբոնը և տուբան։ Կան դեպքեր, երբ հոբոյը նույնպես բացակայում է։ Լարայինների կազմը մեծ չէ՝ մոտ 12 առաջին ջութակ, 10 երկրորդ ջութակ, 8 ալտ, 6 թավջութակ, և 4 կոնտրաբաս։ Բեթհովենի սիմֆոնաներից սկսած գոյություն ունի պարտադիր գործիքների կազմ՝ ջութակներ, ալտեր, թավջութակներ, կոնտրաբասներ, 2 ֆլեյտա, 2 հոբոյ, 2 կլարնետ, 2 ֆագոտ, գալարափողներ, շեփորներ, տրոմբոններ, տուբա և հարվածային գործիքներ։ Բեռլիոզը առաջին անգամ սիմֆոնիայում ոգտագործել է անգլիական եղջրափող և տավիղ։ Բեռլիոզը կատարել է շատ փոփոխություններ տվյան ժանրում։ Նրա Ողբերգա-հաղթական սիմֆոնիայում սկզբից բացակայում էին լարային գործիքները միայն փողային գործիքներ էին շատ մեծ թվով։ Հետո կոմպոզիտորը ավելացրել է լարային գործիքների պարտիաներ։ Իրենց սիմֆոնիաներում մարդկային ձայն օգտագործել են նաև Դմիտրի Շոստակովիչը և Գուստավ Մալերը։ Ավելի ուշ ժամանակաշրջանի կոմպոզիտորները՝ Կլոդ Դեբյուսին և այլք, գրել են սիմֆոնիաներ առանց համարների։ Դրանք ստեղծագործույ̕ուններ են գրված նվագախմբի համար, որոնք ունեն սիմֆոնիային բնորոշ գծեր։ Քամիլ Սեն-Սանսը առաջին անգամ սիմֆոնիայում օգտագործել է երգեհոն։ Ավելի ուշ երգեհոն սիմֆոնիայում օգտագործել է Արամ Խաչատրյանը։ Դմիտրի Շոստակովիչի, Արամ Խաչատրյանի և այլ կոմպոզիտորների սիմֆոնիայում կան նաև դաշնամուրի փոքր պարտիաներ։

Սիմֆոնիայում օգտագործվում է նաև չելեստան։

  1. Քաղվածելու սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named muze
  2. Քաղվածելու սխալ՝ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named sim_mus